Η όξυνση της προσφυγικής κρίσης το τελευταίο διάστημα οδήγησε βουλευτές, υπουργούς και πολλά ΜΜΕ να υιοθετήσουν μια καινοφανή ορολογία. «Πόλεμος», «εισβολή», «ασύμμετρη απειλή για την εθνική ασφάλεια» ήταν μόνο μερικοί (και οι πιο ήπιοι) από τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιήθηκαν.
Αρκετοί προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα παραλληλίζοντας την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στα σύνορα με την ιταλική επίθεση κατά της Ελλάδας τον Οκτώβριο του 1940. Υπάρχει καμιά αναλογία ανάμεσα σε αυτό που συνέβη πρόσφατα στα ελληνοτουρκικά σύνορα και σε αυτό που συνέβη στα ελληνοαλβανικά σύνορα πριν από 80 χρόνια;
Τον Οκτώβριο του 1940 συγκεντρώθηκε στην κατεχόμενη από τους Ιταλούς Αλβανία μια τεράστια στρατιωτική δύναμη ενόψει της επίθεσης στην Ελλάδα. Από έναν στρατό συνολικά 140.000 ανδρών στην Αλβανία, οι Ιταλοί είχαν παρατάξει στην πρώτη γραμμή περίπου 100.000 άνδρες –στη συντριπτική τους πλειονότητα στο μέτωπο της Ηπείρου.
Ο ιταλικός στρατός διέθετε πυροβολικό, τεθωρακισμένα, ιππικό και ειδικές δυνάμεις (αλπινιστές). Οι πολεμικές επιδιώξεις της Ιταλίας σε βάρος της Ελλάδας είχαν γίνει σαφείς λίγους μήνες πριν, με τον τορπιλισμό του καταδρομικού «Ελλη» στο λιμάνι της Τήνου στις 15 Αυγούστου 1940. Δεν υπάρχει καμιά αναλογία με αυτό που συνέβη στις μέρες μας. Οι Ελληνες, στρατιώτες, συνοροφύλακες, αστυνομικοί, δεν είχαν απέναντί τους κάποιον πάνοπλο στρατό αλλά άοπλους άνδρες, ταλαιπωρημένες γυναίκες και μικρά παιδιά.
Οταν ο ιταλικός στρατός επιτέθηκε στις 28 Οκτωβρίου είχε έναν και μόνο στόχο: την υποδούλωση της Ελλάδας. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο του 1939 και όταν εκδηλώθηκε η ιταλική επίθεση οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης ήταν ήδη κατεχόμενες από τον Αξονα. Οι Ελληνες στρατιώτες και αξιωματικοί γνώριζαν ότι υπερασπίζονταν την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Γνώριζαν ότι ενδεχόμενη ήττα σήμαινε κατάκτηση και διαμελισμό, την επιβολή μιας βάρβαρης κατοχικής εξουσίας και νέες, σκληρές δοκιμασίες για τον λαό.
Για αυτούς τους λόγους πολέμησαν ηρωικά κατά των εισβολέων, θυσίασαν τη ζωή τους και τους τιμάμε μέχρι σήμερα. Προφανώς, δεν υπάρχει καμιά αναλογία με την προσφυγική κρίση. Είναι αλήθεια ότι το τουρκικό καθεστώς εργαλειοποιεί τους πρόσφυγες αλλά είναι εξίσου αλήθεια ότι οι πρόσφυγες δεν συνιστούν απειλή για την ανεξαρτησία ή την ακεραιότητα της Ελλάδας. Από αυτή τη σκοπιά, η προσπάθεια να δημιουργηθούν αναλογίες με το 1940 συνιστά, αν μη τι άλλο, προσβολή της ιστορικής μνήμης.
Οσοι κατασκευάζουν αναλογίες ανάμεσα στο 1940 και το 2020 αποσιωπούν μια σημαντική διάσταση εκείνου του πολέμου. Η ιταλική επίθεση στην Ελλάδα αλλά και ο γενικότερος πόλεμος στην Ευρώπη είχαν έλθει ως αποτέλεσμα της βίαιης, ρατσιστικής, εθνικιστικής ιδεολογίας του φασισμού και του ναζισμού. Η φασιστική Ιταλία και η ναζιστική Γερμανία ήθελαν να κατακτήσουν όλη την ήπειρο και να επιβάλουν διά πυρός και σιδήρου το απεχθές όραμα της «νέας Ευρώπης».
Ο αγώνας των λαών της Ευρώπης, εκ των πραγμάτων, είχε πατριωτικό και αντιφασιστικό χαρακτήρα. Αυτοί που «ξεχνούν» την αντιφασιστική διάσταση του αγώνα κατά των δυνάμεων του Αξονα είναι οι ίδιοι που δεν «βλέπουν» την επανεμφάνιση των ακροδεξιών με αφορμή την προσφυγική κρίση. Τάγματα εφόδου και πολιτοφυλακές για μέρες τώρα δρουν με την ανοχή των αρχών, ξυλοκοπούν, τρομοκρατούν, προπηλακίζουν, βάζουν φωτιά σε δομές αλληλεγγύης και έχουν μετατραπεί σε κυνηγούς μεταναστών και προσφύγων, ενώ ταυτόχρονα καταφτάνουν και ξένοι νεοναζί για να «υπερασπίσουν» τα σύνορα της Ευρώπης.
Δεν υπάρχει καμιά ιστορική αναλογία ανάμεσα στην ιταλική επίθεση του 1940 και την τωρινή προσφυγική κρίση. Το μόνο που υπάρχει είναι μια επικίνδυνη ρητορική από την πλευρά της κυβέρνησης και πολλών ΜΜΕ. Πριν από την «πολεμική» ρητορική, υπήρχαν οι επανειλημμένες αναφορές από βουλευτές της Ν.Δ. και υπουργούς σε «λαθρομετανάστες», οι δηλώσεις για την «ομαδική αλλοίωση» της χώρας, για ξερονήσια, για κέντρα κράτησης που θα είναι προσωρινές ή ισόβιες φυλακές, η συσχέτιση του κινδύνου μετάδοσης του κορονοϊού με τους πρόσφυγες και πάρα πολλά άλλα.
Αυτή η ρητορική είναι επικίνδυνη διότι καλλιεργεί την ξενοφοβία και τον φανατισμό στην ελληνική κοινωνία. Είναι επικίνδυνη γιατί δημιουργεί ένα τείχος καχυποψίας και εχθρότητας ανάμεσα στους Ελληνες και τους μετανάστες που έχουν εγκατασταθεί και ζουν ήδη πολλά χρόνια στην Ελλάδα.
Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη στα νησιά, διότι σε συνδυασμό με την κυβερνητική πολιτική της συγκέντρωσης δεκάδων χιλιάδων προσφύγων εκεί οδηγεί τις τοπικές κοινωνίες σε έντονες εσωτερικές συγκρούσεις και διαλύει την κοινωνική συνοχή.
Τέλος, είναι επικίνδυνη γιατί η κυβέρνηση, προσδοκώντας βραχυπρόθεσμα πολιτικά οφέλη, υιοθετεί την ατζέντα της Ακρας Δεξιάς και μετατρέπει τη χώρα σε έναν τόπο αβίωτο όχι μόνο για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες αλλά και για όποιον αντιτίθεται στη ρητορική του μίσους και του φόβου.
* αναπληρωτής καθηγητής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
