Εξι εβδομάδες πριν από την εκλογική αναμέτρηση της 12ης Απριλίου τίποτα δεν δείχνει στα Σκόπια πως η χώρα βαδίζει προς τις κάλπες που ενδεχομένως θα κρίνουν και το μέλλον της Βόρειας Μακεδονίας για τις επόμενες δεκαετίες.
Οι πολίτες έχουν κουραστεί από τις εκλογικές αναμετρήσεις και τη μετωπική πολιτική σύγκρουση, η χώρα παραμένει στη ζώνη της φτώχειας, οι νέοι συνεχίζουν να μεταναστεύουν μαζικά στο εξωτερικό, τα Σκόπια και το Τέτοβο παραμένουν στις πιο μολυσμένες ατμοσφαιρικά πόλεις της Ευρώπης, η απονομή δικαιοσύνης πάσχει σοβαρά, όπως και το κράτος δικαίου, η ανεργία είναι στα ύψη, οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν μεγάλες, αν δεν διευρύνονται, ενώ η αδιαφάνεια, η αναξιοκρατία, η έλλειψη λογοδοσίας, ο φαβοριτισμός, το πελατειακό κράτος και βεβαίως η διαφθορά δεν έχουν αντιμετωπιστεί.
Αυτά είναι και τα ζητήματα που μας έθεσαν σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που συναντήσαμε και όχι η Συμφωνία των Πρεσπών, που φαίνεται να βρίσκεται -προς το παρόν- πολύ χαμηλά στην προεκλογική ατζέντα. Οι Πρέσπες δεν είναι δημοφιλείς στους Σλαβομακεδόνες, ωστόσο κατανοούν ότι είναι μια ισχυρή διεθνής συμφωνία που δεν μπορεί να αναθεωρηθεί, ούτε νομικά ούτε και πολιτικά και μάλιστα είναι συνδεδεμένη απολύτως με την ευρω-ατλαντική ολοκλήρωση της χώρας.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αλλά και ο αμερικανικός παράγοντας έχουν διαμηνύσει στην εθνικιστική αντιπολίτευση όχι μόνο να μην επενδύσει προεκλογικά στο ζήτημα της Συμφωνίας των Πρεσπών, αλλά ούτε να διανοηθεί, σε περίπτωση νίκης του VMRO-DPMNE και σχηματισμού κυβέρνησης, να αμφισβητήσει εμπράκτως τις Πρέσπες ή να αποπειραθεί να «παγώσει» ορισμένες πλευρές της Συμφωνίας και ιδίως το ζήτημα του ονόματος. Αυτό -όπως έγινε σαφές στα Σκόπια- θα έχει σοβαρές επιπτώσεις τόσο σε σχέση με το ΝΑΤΟ όσο και με την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και μάλλον το μήνυμα ελήφθη.
Είναι επίσης σαφές ότι ακόμη κι αν το VMRO-DPMNE ήθελε να τροποποιήσει το Σύνταγμα στο ζήτημα του ονόματος της χώρας, πέραν του ότι αυτό απαγορεύεται από τη Συμφωνία των Πρεσπών, είναι και πρακτικά αδύνατο λόγω των πολιτικών συσχετισμών.
Η κοινωνία της Βόρειας Μακεδονίας είναι χωρισμένη σε τρία περίπου ισότιμα τμήματα. Το ένα τρίτο υποστηρίζει τους εθνικιστές, το άλλο τους Σοσιαλδημοκράτες και το υπόλοιπο το αποτελούν η αλβανική και οι άλλες μειονότητες. Για να γίνει αλλαγή Συντάγματος απαιτούνται τα δύο τρίτα των ψήφων στη Βουλή και χωρίς τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Αλβανούς βουλευτές δεν υπάρχει καμία περίπτωση να συμβεί.
Οι εθνικιστές είναι μόνοι τους, χωρίς συμμάχους και αυτό το γνωρίζουν καλά. Η επαπειλούμενη αναθεώρηση που εξήγγειλε κάποια στιγμή η ηγεσία του VMRO-DPMNE είναι κενή περιεχομένου και καθαρός λαϊκισμός.
Οι Σοσιαλδημοκράτες δεν θα εναντιωθούν ποτέ στις Πρέσπες, ενώ τα αλβανικά κόμματα, σύσσωμα, έχουν δηλώσει πως οι Πρέσπες, αλλά και ο νόμος για τη γλώσσα, είναι αδιαπραγμάτευτα.
Τόσο η ένταξη στο ΝΑΤΟ όσο και η έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε. αποτελούν εθνικό στόχο για όλα τα πολιτικά κόμματα της Βόρειας Μακεδονίας και ο λαός προσβλέπει σε αυτήν την πορεία, καθώς το ΝΑΤΟ συνδέεται με την ασφάλεια και τη σταθερότητα και η Ε.Ε. με την ευημερία και το κράτος δικαίου.
Η πορεία προς το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. πιστώνεται αποκλειστικά στο Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα του Ζόραν Ζάεφ και τους Αλβανούς συμμάχους του, αλλά και οι δυο στόχοι ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί. Για το μεν ΝΑΤΟ απομένει μόνο η απόφαση του ισπανικού Κοινοβουλίου να επικυρώσει το πρωτόκολλο ένταξης, κάτι που είναι απολύτως τυπικό και χωρίς αμφισβητήσεις και αναμένεται να συμβεί μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου, δηλαδή πριν από τις εκλογές.
Ωστόσο, αν και η ολοκλήρωση της διαδικασίας θα ωφελήσει την επιχειρηματολογία των Σοσιαλδημοκρατών, τα εκλογικά κέρδη από αυτό θα είναι μάλλον πολύ περιορισμένα, καθώς η ΝΑΤΟϊκή ολοκλήρωση έχει προεξοφληθεί.
Το μεγάλο διακύβευμα είναι η έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε., ένα αφήγημα που ακόμη διατηρεί τη λάμψη του μέσα στο σκοτάδι. Πάνω από το 80% του πληθυσμού τάσσεται σαφώς υπέρ αυτού του στόχου, που όμως μπλόκαρε με ευθύνη της Γαλλίας και δευτερευόντως της Ολλανδίας και της Δανίας, πριν από λίγους μήνες. Αν υπάρξει σχετική απόφαση της Ε.Ε. στη σύνοδο του Ζάγκρεμπ, στα τέλη Μαρτίου, είναι βέβαιο ότι αυτή η απόφαση θα παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος, ανεξάρτητα αν θα είναι θετική ή αρνητική.
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες στα Σκόπια, η γαλλική στάση έχει μαλακώσει, ιδίως και μετά την υιοθέτηση των γαλλικών προτάσεων για αναθεώρηση της διαδικασίας των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, αλλά και το σοκ που προκάλεσε το απαγορευτικό στη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία, που έκανε την Ε.Ε. αναξιόπιστη και έθεσε σε αμφισβήτηση την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση του συνόλου των Δυτικών Βαλκανίων.
Η εκτίμηση που υπάρχει είναι ότι καμία χώρα της Ε.Ε. δεν θα θέσει ζήτημα για το αν η Βόρεια Μακεδονία εκπληρώνει τους όρους και τις προϋποθέσεις για να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Στην κατεύθυνση της στήριξης της υποψηφιότητας της Βόρειας Μακεδονίας έχει συμβάλει και η Αθήνα, με την κυβέρνηση Μητσοτάκη να δείχνει μια αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα, αφήνοντας πίσω της τους προεκλογικούς λαϊκισμούς και τις κατηγορίες που εξαπέλυε στον ΣΥΡΙΖΑ για τις Πρέσπες, χωρίς ωστόσο να ακούσουμε μια σοβαρή αυτοκριτική.
Αμετακίνητη η Ολλανδία
Ωστόσο, δεν μπορεί να θεωρείται καθόλου δεδομένη η έναρξη των διαπραγματεύσεων με τη Βόρεια Μακεδονία, γιατί αυτή έχει συνδεθεί -και μάλιστα ανεξήγητα και αναιτιολόγητα- με εκείνη της Αλβανίας. Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα, καθώς Ευρωπαίοι διπλωμάτες στα Σκόπια υποστηρίζουν ότι η Ολλανδία παραμένει αμετακίνητη στην απόρριψη της αλβανικής υποψηφιότητας, με τους Δανούς και τους Γάλλους να διατηρούν επιφυλάξεις. Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι είναι πολύ πιθανόν να βγει μπροστά η Ολλανδία και να «κρυφτούν» πίσω της άλλες χώρες που δεν θα ήθελαν να πάρουν πάνω τους μια αρνητική απόφαση.
Αν και πλησιάζουμε στην ώρα μηδέν και ενόψει της συνόδου στο Ζάγκρεμπ δεν έχει ξεκαθαρίσει ακόμη το τοπίο. Θα επιμείνουν οι Ολλανδοί για τους Αλβανούς με αποτέλεσμα να συμπαρασυρθεί και η υποψηφιότητα της Βόρειας Μακεδονίας; Θα πληρώσουν τα Σκόπια τα προβλήματα των Τιράνων;
Θα δεχτούν οι Ευρωπαίοι να εξεταστούν ξεχωριστά οι δυο υποψηφιότητες, όπως θα ήταν το λογικό και αναμενόμενο; Ή μήπως θα βρεθεί μια ευφάνταστη «λύση» που θα μισανοίγει μια πόρτα και για τους δυο, αλλά θα χωράει μόνο ένας;
Το μόνο βέβαιο είναι πως όποια απόφαση και αν ληφθεί, θα υπάρχουν επιπτώσεις στα Βαλκάνια και ιδίως μια αρνητική απόφαση για την Αλβανία, έστω και εξ αντανακλάσεως, θα βυθίσει τη Βόρεια Μακεδονία στην αβεβαιότητα, στην αστάθεια και στο στρατηγικό κενό. Και όταν υπάρχει κενό, κάποιος το γεμίζει. Αν δεν είναι η Ε.Ε. τότε θα είναι κάποιος άλλος. Και αυτό δεν είναι προς το συμφέρον ούτε του λαού στη Βόρεια Μακεδονία, ούτε για τα Βαλκάνια, ούτε για την Ελλάδα, ούτε και για την Ε.Ε.
