• Κυριαρχεί σήμερα μια μονοσήμαντη έννοια των σφραγισμένων συνόρων, που προστατεύουν, υποτίθεται, τους εντός και αποκλείουν τους εκτός. Ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα;
Ο καθένας μιλάει από τη θέση του και από τις εμπειρίες του. Είμαι μια γυναίκα που έχω ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου εντός-εκτός. Ζώντας έξω από την Ελλάδα ξανά και ξανά, ήμουνα εκτός, αλλά ήμουνα και εντός, γιατί είμαι λευκή, έχω την παιδεία που έχω και είμαι Ελληνίδα. Η Ελληνίδα έξω από την Ελλάδα αντιμετωπίζεται σαν απόγονος του Ομήρου – περιμένουν να ξέρεις τον Ομηρο, τουλάχιστον οι άνθρωποι που συναντώ εγώ. Η Ελλάδα θεωρείται η χώρα της Δημοκρατίας. Για μένα, λοιπόν, το να είναι κανείς από την Ελλάδα, ανεξαρτήτως φύλου, σημαίνει ευθύνη απέναντι στον εαυτό του και στην υφήλιο, ακριβώς λόγω της δημοκρατίας.
Τα σύνορα βρίσκονται σε εμπόλεμη συνθήκη, που αποτελείται από πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται. Αυτή τη στιγμή οι εικόνες από την Ελλάδα γυρνάνε τη Γη και μας ονοματίζουν. Μεγάλωσα σε μια χώρα που έχει ζήσει πολλά, που έχει καταπατήσει πολλά, αλλά είναι μια χώρα δημοκρατική. Αυτό ήθελα να δείξω με τα τρία έργα: το «Bound» δείχνει την υφήλιο, το «Peace Talk» τα ελληνοτουρκικά, το «Εθνικό φιλί» μια πόλη στην οποία διεκδικούν όλες και όλοι το δικαίωμα να υπάρχουν. Αυτό εννοώ εγώ Δημοκρατία. Να υπάρχουμε όλοι – όχι να συνυπάρχουμε.
Δεν είναι θέμα ανοχής, αλλά σεβασμού. Ούτε να εμποδίζουμε ούτε να μας εμποδίζουν. Ισως το μεγαλύτερο δημοκρατικό δικαίωμα είναι η γνώση ποιοι είμαστε, γιατί, τι θέλουμε και πού πάμε. Αυτό έχει να κάνει με πολλά. Διαβάζεις βιβλία, πολλά βιβλία, πολλών γλωσσών και γνωστικών αντικειμένων. Ή ακούς μουσική, πας θέατρο. Αφήνεις τον πολιτισμό να σε ενημερώσει και να σε συντροφέψει σ’ αυτό που αναζητάς. Αναλαμβάνοντας αυτό που έχει συμβεί και τι κάνεις μ’ αυτό έρχεσαι σε μια κατάσταση εγρήγορσης. Αυτό είναι επίσης δημοκρατία. Η εγρήγορση. Η πρόσληψη του εαυτού σου και των άλλων όσο πιο ανοιχτά γίνεται.
• Δεσπόζει σήμερα στην Ελλάδα η αντίληψη που θέλει τους Ελληνες μοναδικούς νόμιμους ιδιοκτήτες της χώρας και τους πρόσφυγες και τους μετανάστες παράνομους εισβολείς.
Οι πρόσφυγες διεκδικούν χώρο σε μια χώρα που αποτελείται από πολλούς αποκλεισμούς. Η καταγωγή μου είναι από τη Σμύρνη. Μεγάλωσα σ’ ένα σμυρνέικο σπίτι στο Καλαμάκι. Μέσα στο σπίτι ήμασταν… στη Σμύρνη, έξω ήμασταν στον ελλαδικό χώρο. Ημουν το πρώτο εγγόνι. Από πέντε χρόνων η γιαγιά μου μού έλεγε: “η δουλειά σου είναι να πάρεις πίσω το σπίτι της Σμύρνης”. Δεν μπορούσα βέβαια, πήγα όμως στην Κομοτηνή και έκανα το έργο.
Τι θα πει ιδιοκτησία σε μια τέτοια συνθήκη; Υπάρχει; Αν υπάρχει, δεν είναι εντός-εκτός; Αλλά η χώρα έχει και γεωγραφικά σύνορα και, όσο αυτά βάλλονται, δεν μπορεί παρά να τα έχει. Μας κάνει η σημερινή σύγκρουση να σκεφτούμε τι θα πει να ζούμε εδώ, τι ευθύνη έχουμε; Δεν μπορεί οι Ελληνες να είναι οι εθνικιστές που δεν θέλουν ξένους, ούτε οι ξένοι να είναι οι κατατρεγμένοι που δεν μπορούν να μπουν σε μια χώρα που έχει το βίωμα του κατατρεγμού.
Πιστεύω ότι χρειάζεται να επικεντρωθούμε στα σύνορα που δεν φαίνονται, όπως τα σύνορα που χωρίζουν αυστηρά τον ουρανό σε αεροδιαδρόμους. Ετσι μπορούμε να μάθουμε τι είναι σύνορα. Παράδειγμα: το κέντρο της Αθήνας. Δεν ξέρω αν μπορούμε, εσείς κι εγώ, να πάμε στις 3 το πρωί στα ίδια σημεία με τον ίδιο τρόπο. Οταν βρίσκεται σε ένα καφέ ένα ζευγάρι ανδρών ή ένα ζευγάρι γυναικών, πρέπει να φτιάξει τον χώρο στον οποίο υπάρχει, δεν είναι δεδομένος.
Οταν φύγει, ο χώρος αυτός δεν θα υπάρχει, θα πρέπει να τον ξαναφτιάξει. Ενα ζευγάρι στρέιτ δεν το αντιμετωπίζει αυτό. Εδώ έρχεται η εγρήγορση. Ξέρεις ότι εκείνη την ώρα δεν πίνεις απλώς καφέ, αλλά διεκδικείς και δημιουργείς χώρο, ο οποίος δεν είναι μόνιμος και σε πολλά μέρη δεν είναι και νόμιμος. Τι σου δίνει στη ζωή σου η αναγνώριση αυτή; Επίσης, ποια δύναμη σου δίνει η αναγνώριση της διεκδίκησης.
• Η κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να δημιουργήσει δομές προσφύγων και μεταναστών σε ξερονήσια. Τι μας δείχνει αυτό;
Παίρνοντας υπόψη το συλλογικό ασυνείδητο, τα ξερονήσια είναι καινούργιοι τόποι εξορίας γι’ αυτήν τη χώρα. Αλλά επίσης τι σημαίνουν τα στρατόπεδα προσφύγων; Το Πακιστάν έχει τέτοια στρατόπεδα εδώ και δεκαετίες. Ο Λίβανος, η Ιορδανία επίσης. Η Παλαιστίνη αποτελείται από τέτοια στρατόπεδα. Κάτι τέτοιο μας ειδοποιεί όλους. Εχουμε πια τη γνώση και την εμπειρία τι σημαίνει να ζεις σε μια χώρα με στρατόπεδα προσφύγων. Αυτό πάμε να φτιάξουμε;
• Ποια θα ήταν μια άλλη λύση; Πώς επιλύεται η σύγκρουση;
Οταν υπήρχε ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία, πήγα μαζί με άλλους ανθρώπους από την Ευρώπη και την Ελλάδα στη Βοσνία σε στρατόπεδα προσφύγων και ζήτησα από γυναίκες να γράψουν για τον εκτοπισμό τους. Aυτή η πράξη και η γραφή των γυναικών έγινε παράσταση, με τις ίδιες, στην Ευρώπη, στα στρατόπεδα προσφύγων. Ηθελα να δείξω ότι δεν είμαστε όλοι στην Ελλάδα με τον Κάρατζιτς. Εκεί μπορούσα να το κάνω. Εδώ πώς θα το κάνουμε; Θα πάμε στα σύνορα; Και γιατί δεν πάμε;
Μπορούμε να καταδικάζουμε την καταστολή – βεβαίως δεν μας αντιπροσωπεύει. Αλλά ξέρουμε τι νιώθουν και τι πιστεύουν αυτοί που ζουν στα σύνορα και οι πρόσφυγες; Σκεφτείτε μια συνθήκη όπου εκεί που γίνεται σήμερα η σύγκρουση να στήνονταν θεατρικές παραστάσεις απ’ όλους μας; Θα άλλαζε την έννοια του εθνικού; Αν μάθουμε, αν καταλάβουμε πραγματικά τα σύνορα, αν δούμε πόσα σύνορα ζούμε και διαβαίνουμε καθημερινά, έτσι αλλάζει η κοινή γνώμη.
► Αναβάλλεται η προγραμματισμένη για αύριο Τρίτη παρουσίαση της «Τριλογίας των συνόρων», λόγω των έκτακτων μέτρων για τον κορονοϊό. Οι διοργανωτές θα ενημερώσουν για τη νέα ημερομηνία.
