Κρίσιμα αναμένεται να είναι τα επόμενα 24ωρα στην ασταθή Λιβύη, μεσούντος ενός πολέμου «δι’ αντιπροσώπων» κι ενώ εκπνέει σήμερα το τελεσίγραφο που απηύθυνε ο Ελεύθερος Λιβυκός Στρατός (LNA) του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ για αποχώρηση από την πρωτεύουσα Τρίπολη και από το λιμάνι της Σύρτης των πολιτοφυλακών που υποστηρίζουν την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ, τουρκόφιλη Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNA) υπό τον Φαγιέζ αλ Σαράτζ.
Σε ακόμη ένα σαφές μήνυμα προς την Αγκυρα -μετά τον βομβαρδισμό την Παρασκευή αποθηκών με εξοπλισμό που η Τουρκία απέστειλε στην κυβέρνηση της Τρίπολης, στο πλαίσιο της συστηματικής παραβίασης του εμπάργκο όπλων που έχει επιβάλει ο ΟΗΕ- δυνάμεις του LNA κατάσχεσαν αργά το Σάββατο πλοίο με τουρκικό πλήρωμα και υπό σημαία Γρενάδας στα λιβυκά χωρικά ύδατα, στα ανοιχτά της ανατολικής πόλης Ντέρνα, και το οδήγησαν στο λιμάνι Ρας αλ Χιλάλ για έλεγχο φορτίου. Τρεις Τούρκοι μέλη του πληρώματος ανακρίθηκαν, χωρίς να έχουν γίνει περισσότερα γνωστά μέχρι αργά χθες το βράδυ.
Της κατάσχεσης είχε προηγηθεί, λίγες ώρες νωρίτερα, η ενεργοποίηση του τουρκο-λιβυκού μνημονίου ασφάλειας και στρατιωτικής συνεργασίας από την εθνοσυνέλευση της Αγκυρας, με 265 ψήφους υπέρ από την κυβερνητική πλειοψηφία (AKP, MHP) και 125 κατά από σύσσωμα τα τρία κόμματα της αντιπολίτευσης (παρά τη στήριξη που παρείχαν, με εξαίρεση το φιλοκουρδικό/αριστερό HDP, στο έτερο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο περί οριοθέτησης «θαλάσσιων δικαιοδοσιών»).
Επιμένει ο Ερντογάν
Με την έγκρισή του, το μνημόνιο στρατιωτικής συνεργασίας ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο ακόμη και για την ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στα λιβυκά εδάφη, εφόσον η GNA το ζητήσει. «Εφόσον χρειαστεί, θα αυξήσουμε τη στρατιωτική μας στήριξη στη Λιβύη και αξιολογούμε όλες τις επιλογές μας, από ξηράς, αέρος και θαλάσσης», διακήρυξε χθες ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, δηλώνοντας ανυποχώρητος και στα δύο επίμαχα τουρκο-λιβυκά μνημόνια, τα οποία ωστόσο τον έχουν απομονώσει διεθνώς, παρά ισχυροποιήσει.
Εχοντας ήδη ενεργοποιήσει τα δύο μνημόνια από πλευράς της, η GNA υπό τον Σαράτζ ανακοίνωσε ότι απέστειλε την Παρασκευή επιστολές σε ΗΠΑ, Βρετανία, Ιταλία, Αλγερία και Τουρκία -«φίλες χώρες», όπως τις χαρακτηρίζει σε σχετική ανακοίνωση- καλώντας τες «να ενεργοποιήσουν τις συμφωνίες συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας».
Ζητούμενο, αναφέρει, είναι «να απωθηθεί η επίθεση κατά της Τρίπολης… από οποιαδήποτε οργάνωση δρα εκτός κρατικής νομιμότητας, να διατηρηθεί η κοινωνική ειρήνη και να επιτευχθεί σταθερότητα στη Λιβύη». Ως πρόσθετο… δέλεαρ, δε, προβάλλει την ανάγκη συντονισμού στη μάχη κατά «των τρομοκρατικών οργανώσεων, κυρίως του “Ισλαμικού κράτους” και της αλ Κάιντα», καθώς και στην αποτροπή της παράτυπης μετανάστευσης και της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος.
Η Ουάσινγκτον έσπευσε πάντως να εκφράσει ανησυχία τόσο για τα τουρκο-λιβυκά μνημόνια που υπέγραψε η κυβέρνηση Σαράτζ όσο και για τη ρωσική στήριξη στις δυνάμεις του Χάφταρ.
«Οι ΗΠΑ ανησυχούν για το αίτημα της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας για στρατιωτική στήριξη και για την απειλή του Εθνικού Λιβυκού Στρατού να χρησιμοποιήσει αεροπορικά μέσα και μισθοφόρους που θα εφοδιαστεί από το εξωτερικό για να επιτεθεί στην πόλη Μισράτα», ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
«Η εξωτερική στρατιωτική παρέμβαση απειλεί τις προοπτικές επίλυσης της σύγκρουσης», προσθέτει, τονίζοντας την ετοιμότητα των ΗΠΑ να συνεργαστούν με τον ΟΗΕ και όλα τα μέρη για έναρξη πολιτικών διαπραγματεύσεων. Κρίσιμο τεστ θεωρείται η διεθνής διάσκεψη για το λιβυκό, που αναμένεται να διεξαχθεί τον Ιανουάριο στο Βερολίνο.
Στο μεσοδιάστημα, η λιβυκή κρίση προκαλεί τριγμούς στη λυκοσυμμαχία μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, καθώς αμφότερες στηρίζουν διαφορετικές πλευρές στον ατέρμονο εμφύλιο -αν και αντίστοιχες διαφορές δεν εμπόδισαν τη στενή συνεργασία τους στα εδάφη της Συρίας.
Ηδη έχουν προαναγγελθεί συνομιλίες σε διμερές επίπεδο (αναμένεται η αποστολή τουρκικού κλιμακίου στη Μόσχα), ενώ το θέμα αναμένεται να συζητηθεί σε ανώτατο επίπεδο κατά την επίσκεψη του Ρώσου προέδρου Πούτιν στην Κωνσταντινούπολη, στις αρχές Ιανουαρίου, με αφορμή τα εγκαίνια του αγωγού TurkStream για τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στην Τουρκία.
Αντιδρούν στις κυρώσεις
Μόσχα, Αγκυρα, αλλά και Βερολίνο έχουν εν τω μεταξύ ενοχληθεί σφόδρα από την επιβολή κυρώσεων από την Ουάσινγκτον, όπως προβλέπεται στα δύο βασικά νομοσχέδια που υπέγραψε τα ξημερώματα του Σαββάτου ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ για τον νέο προϋπολογισμό της κυβέρνησης των ΗΠΑ (αμυντικός προϋπολογισμός και χρηματοδότηση ομοσπονδιακής κυβέρνησης).
Το μεγαλύτερο πλήγμα υπέστη η Τουρκία, καθώς με την προεδρική πλέον «βούλα»: (α) η γείτων αποπέμπεται από το πρόγραμμα συμπαραγωγής των F-35 και αποκλείεται από την παράδοση μαχητικών αυτού του τύπου, ως αντίμετρα για την αγορά των ρωσικών S-400, (β) επιβάλλονται κυρώσεις σε οντότητες για την κατασκευή του TurkStream, (γ) αίρεται το εμπάργκο πώλησης αμερικανικών όπλων στην Κυπριακή Δημοκρατία, (δ) έγινε και επίσημα νόμος των ΗΠΑ το ελληνικού ενδιαφέροντος «EastMed Act» για την Ασφάλεια και την Εταιρική Σχέση της Ανατολικής Μεσογείου.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις κατά ευρωπαϊκών εταιρειών που μετέχουν στην κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού Nord Stream 2 για τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου, μέσω της Βαλτικής Θάλασσας, στη Γερμανία.
Εντονη ήταν η αντίδραση της Μόσχας, αλλά και του άξονα Βρυξελλών-Βερολίνου. Κλίμα που, σύμφωνα με τον αρθρογράφο της «Χουριέτ», Σερκάν Ντεμιρτάς, η Αγκυρα θα επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί ποικιλοτρόπως και κατά τη δρομολογούμενη επίσημη επίσκεψη της Γερμανίδας καγκελαρίου Μέρκελ στην Αγκυρα, η οποία -αναφέρει, επικαλούμενος τουρκικές πηγές- αναμένεται εντός του Ιανουαρίου.
