Το φάντασμα του CENTO

Οι ΗΠΑ αποχωρούν από τη Μέση Ανατολή- βλέπε Συρία, Αφγανιστάν και Ιράκ- και ταυτόχρονα θέλουν να εμποδίσουν το Ιράν να συμπληρώσει το γεωπολιτικό κενό που δημιουργεί η προοπτική αναδίπλωσής τους από την ευρύτερη περιοχή. Από την παραπάνω στρατηγική αμηχανία προήλθε η πρόταση Τραμπ για επέκταση του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή, μάλλον μια πρόταση – επικοινωνιακό πυροτέχνημα παρά μήνυμα για έναρξη διαπραγμάτευσης.

Τα αποκλίνοντα συμφέροντα των ευρωπαϊκών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, αλλά και οι ανταγωνισμοί των δυνάμεων της περιοχής, δεν είχαν επιτρέψει ούτε καν στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου την επέκταση του ΝΑΤΟ μέσω του σχήματος του CENTO, που ιδρύθηκε το 1955 με τη συμμετοχή της Βρετανίας, της Τουρκίας, του Ιράκ, του Ιράν και του Πακιστάν. Το Ιράκ αποχώρησε το 1959, μετά την ανατροπή της μοναρχίας, ενώ η αποχώρηση του Ιράν, το 1979, μετά την ανατροπή του Σάχη, σήμανε και το τέλος της συμμαχίας.

Σήμερα από τη Συρία μέχρι τη Λιβύη, αλλά και τον διεθνή έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ έχουν ως κοινό παρονομαστή περισσότερο τη διαφοροποίησή τους από την Ουάσινγκτον, παρά την αίσθηση ότι αντιμετωπίζουν κοινή απειλή από τις ηγεμονικές περιφερειακές φιλοδοξίες της Τεχεράνης.

Στη Λιβύη είναι χαρακτηριστική η διάσπαση του στρατοπέδου των δυνάμεων που ανέτρεψαν το 2011 το καθεστώς του Καντάφι –Γαλλία, Ιταλία, Βρετανία και ΗΠΑ- με το Παρίσι να στηρίζει ανοικτά τον Χαφτάρ.

Η συνεργασία Μόσχας – Αγκυρας στη Συρία, ένα μοντέλο που τείνει να επαναληφθεί στη Λιβύη, στηρίζεται στο κοινό συμφέρον των δύο πλευρών να αποτρέψουν την επέμβαση και παρουσία άλλων δυνάμεων.

Αν υπάρχει μια συμπαγής αυτή τη στιγμή ομάδα χωρών με κοινά ζωτικά συμφέροντα στην ευρύτερη Μέση Ανατολή αυτή δεν είναι άλλη από εκείνη του Ισραήλ, της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων που αισθάνονται ως στρατηγική απειλή τις περιφερειακές ηγεμονικές φιλοδοξίες του Ιράν, αλλά ταυτόχρονα ως στρατηγική παρενόχληση την περιφερειακή παρεμβατική πολυπραγμοσύνη της Τουρκίας του Ερντογάν.

Μπορεί να συνυπάρξουν στο πλαίσιο ενός διευρυμένου στη Μέση Ανατολή ΝΑΤΟ η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος;

Μπορούν να διαμορφώσουν κοινό πεδίο συμφερόντων για τη Συρία, η Γαλλία και η Τουρκία, χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ, με το Παρίσι να φιλοδοξεί να ασκήσει βαρύνουσα επιρροή σε μια χώρα που διοίκησε από το 1918 μέχρι το 1941, και την Αγκυρα να έχει παρόμοια στόχευση για μια μέχρι το 1918 οθωμανική επαρχία;

Η Μέση Ανατολή απεδείχθη μια σύνθετη και περιπλοκή πραγματικότητα στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου που δεν χώραγε στο κρεβάτι του Προκρούστη της διπολικής αντιπαράθεσης ΗΠΑ – ΕΣΣΔ.

Το CENTO ουδέποτε απέκτησε τη βαρύτητα ενός μεσανατολικού ΝΑΤΟ, ενώ κάθε προσπάθεια των ΗΠΑ να διατυπώσουν μια συνολική στρατηγική απεδείχθη ότι δεν ήταν κάτι παραπάνω από επικοινωνιακό πυροτέχνημα: ποιος άραγε θυμάται σήμερα το δόγμα Αϊζενχάουερ του 1958 και το δόγμα Κάρτερ το 1979, που φιλοδοξούσαν στην αποτροπή ενίσχυσης της επιρροής της Μόσχας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και στη Νοτιοδυτική Ασία;

Η επέκταση του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή είναι μια φαντασίωση που δεν μπορεί να αναιρέσει το δίλημμα των ΗΠΑ: μετωπική συνολική σύγκρουση με το Ιράν η συνολικός συμβιβασμός στο πλαίσιο που είχε χαράξει μετά το 2013 ο Ομπάμα.