Η σύγκλιση των τηλεοπτικών προγραμμάτων

Η σύγκλιση των τηλεοπτικών προγραμμάτων -ή με άλλα λόγια η υβριδιοποίησή τους- οφείλεται κυρίως στους ακόλουθους λόγους: Στον δισταγμό, αν όχι στον φόβο, για πειραματισμό σε νέα formats, που χρειάζονται ένα όχι ασήμαντο χρονικό διάστημα ώστε να γίνουν αποδεκτά από το τηλεοπτικό ακροατήριο. Στη συμπίεση του κόστους: το κόστος της υβριδιοποίησης δύο ή και περισσότερων γνωστών και αποδεκτών τηλεοπτικών προγραμμάτων (formats) είναι χαμηλότερο από το εγχείρημα της δημιουργίας ενός νέου format, που μπορεί και να φέρει όχι ικανοποιητικά επίπεδα τηλεθέασης. Επιπλέον, η παραγωγή των υβριδίων μπορεί να μειώσει αισθητά τη δαπάνη (αυτής της παραγωγής), εφόσον τα περισσότερα είναι α-χρονικά και μπορούν να «γυριστούν» μαζικά, εν σειρά. Στη συντηρητικοποίηση του περιεχομένου των περισσότερων εμπορικών/ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών. Η πρωτοκαθεδρία της εικόνας μοιάζει να είναι η ενοποιητική αρχή της τρέχουσας κοινωνικο-οικονομικής συγκυρίας.

Μεταξύ των θετικών της υβριδιοποίησης συγκαταλέγονται: -ότι συμπυκνώνει, και παραδόξως συνενώνει, με αποτελεσματικό τρόπο, πολλά και φορές φορές αντιφατικά μεταξύ τους νοήματα -ότι εκφράζει το καλύτερο «περιβάλλον» και αποτελεί ένα πολύ καλό «περιτύλιγμα» (ή και περιβάλλοντα χώρο) για το εμπόρευμα, τόσο στη γενική του μορφή όσο και ειδικότερα και περισσότερο συγκεκριμένα -ότι εισάγει σε μια νοοτροπία τού σκέπτεσθαι κατά την οποία δεν απαιτείται η γραμμικότητα ούτε η λογική συνοχή· εισάγει δηλαδή σε ένα είδος σκέψης-κουρελού, που συχνά διακόπτεται από διαφημιστικά μηνύματα, οικοδομώντας έτσι μια σκέψη-πολτό, εάν τη συγκρίνουμε με μια προηγούμενη μορφή σκέψης -ότι εγκαθιστά μια παρακολούθηση/κατανάλωση του περιεχομένου όπου η προσοχή δεν παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο ή, καλύτερα, που μπορεί να περιγραφεί σαν συνεχόμενα αλλά ανισομήκη μεταξύ τους χρονικά διαστήματα προσοχής και καταβύθισης στο περιεχόμενο.

Η καταβύθιση αυτή δεν σχετίζεται με την έντονη ή την υπερβολική προσοχή, αλλά μοιάζει περισσότερο με ένα είδος αφασίας. Μεταξύ των αρνητικών της υβριδιοποίησης συγκαταλέγονται: Η αποσπασματικότητα της εικόνας, που δεν μπορεί να συντηρήσει επί μακρόν αφηγήσεις που δεν απαιτούν αναγκαστικά τη συνεχή παρουσία της εικόνας.

Με βάση το παραπάνω σκεπτικό, η μετάδοση ενός πολιτικού λόγου υποτάσσεται στο τηλεοπτικό format, σύμφωνα με το οποίο αυτός συρρικνώνεται και συμπυκνώνεται σε αρκετά σύντομες χρονικά αφηγήσεις (δηλαδή τις ατάκες, τα γνωστά sound-bites), που σε ελάχιστα διαφοροποιείται από τον κυρίαρχο στην τηλεόραση εμπορευματικό λόγο (δηλαδή την προπαγάνδα για το εμπόρευμα μέσω της διαφήμισης). Δύσκολα είναι ανεκτή η παράθεση διαφορετικών απόψεων και γνωμών, στο μέτρο και στον βαθμό που η πειθαρχία της εικόνας της εμπορευματικής μορφής δεν είναι κατά κανέναν τρόπο ανοιχτή στην όποια αμφισβήτηση.

Η αμφισβήτηση καλλιεργεί τη δυνατότητα της επιλογής, και συνήθως η τηλεόραση είναι εχθρός του διαφορετικού, παρά μόνον ως διαφορετικές αφηγήσεις, χωρίς καμία σύνδεση ή συνάφεια μεταξύ τους. Η κυρίαρχη παρουσία της ψυχαγωγίας και της ενημερο-διασκέδασης εμποτίζει το μεγαλύτερο μέρος του τηλεοπτικού περιεχομένου με τον χαρακτήρα της ανεμελιάς, ένα σχεδόν διαρκές θέατρο ποικιλιών, ώστε να αποσπασθεί η προσοχή του τηλεθεατή.

* ομότιμου καθηγητή Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών