Ενα υπαρξιακό ίχνος είναι το έργο μας

Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής.

Σήμερα η Κατερίνα Χανδρινού απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.

• Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;

Νομίζω πως κατά κάποιον τρόπο είναι ένα το βιβλίο που γράφεται, ναι, κι έχω την υποψία πως θα ’ναι το ίδιο μέχρι τέλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν γίνονται τομές και πειραματισμοί, στη φόρμα ιδίως· υπάρχουν -θέλω να πιστεύω- οι τομές και συνυπάρχουν με τις εμμονές. Ας πούμε ότι κάθε βιβλίο σχολιάζει το προηγούμενο αλλά και το σύνολο των μέχρι τότε γραπτών μου, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν εκδόθηκαν. Με τις ασυνέχειες γενικά δεν τα έχω καλά.

• Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;

Μάλλον οι μουσικές και νομικές σπουδές μου. Τα δύο αυτά σκέλη. Με απασχολεί διαρκώς το θέμα του ρυθμού, της κλιμάκωσης, των παύσεων κ.λπ., και εν γένει η ακροαματική δύναμη του κειμένου αφ’ ενός, αφ’ ετέρου δεν μπορώ (και να ’θελα) να αποτάξω την επιρροή του δικανικού λόγου και της δικανικής σκέψης που με κατατρύχει. Την υπαγωγή της ελάσσονος πρότασης σε μια μείζονα. Την αιτιώδη συνάφεια των συλλογισμών. Το όλο βάρος της νομικής επιστήμης.

• Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;

Συμβαίνει κάτι παράδοξο: είμαι αργή και συγχρόνως παρορμητική. Δουλεύω για καιρό στο μυαλό μου το θέμα και τη μορφή του (που είναι εν πολλοίς το θέμα), αλλά όταν ξεκινήσει η διαδικασία της γραφής είναι πυρετώδης και εφ’ όσον περαιωθεί, αν κρίνω ότι το αποτέλεσμα είναι εκδόσιμο, θέλω να το παραδώσω το συντομότερο, θέλω να φύγει από μένα, να αδειάσει ο πάγκος εργασίας. Και βέβαια φοβάμαι και αποφεύγω και απωθώ: ένα πολύ μικρό μέρος του υλικού φτάνει στην έκδοση, στην με όποιον τρόπο κοινοποίηση.

• Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου…

Πολύ περιοριστικό αυτό το τρία… Απαντώ με μεγάλη δυσκολία ξέροντας ήδη ότι θα επανέρχομαι εκ των υστέρων διαρκώς σε αυτή την ερώτηση, αλλάζοντας τους τίτλους και χάνοντας τον ύπνο μου: είναι η Δίκη του Κάφκα, είναι η Ναυτία του Σαρτρ, είναι οι Σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε του Ρίλκε.

• Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;

«Απ’ όσους με ’παινάνε προσβαλμένος», έγραφε ο Βιγιόν. Δεν ταυτίζομαι, όχι απόλυτα, κι ας αγαπώ τόσο τον στίχο. Στις θετικές λοιπόν σωστά, υπομειδιώ – ικανοποίηση που τη σκιάζει όμως μια συστολή, ίσως και η αναμονή ενός «αλλά». Στις αρνητικές είναι που γίνομαι σφουγγάρι. Οχι που σβήνει, που απορροφά.

• Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή τους;

Ναι. Υπάρχει. Είναι ο Γιώργος Χειμωνάς. Είναι ο Γιώργος Χειμωνάς.

• Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;

Εχω ανάγκη την ησυχία και η ησυχία εμένα, γράφει κάπου η Πισαρνίκ, και το αναπαράγω από στήθους, άνευ εισαγωγικών. Δεν μπορώ να απαντήσω με ακρίβεια. Ισως πρόσκαιρα να δίνουν τον τόνο. Μακροπρόθεσμα όμως αποφαίνονται τα διυλιστήρια του χρόνου. Και μόνον.

• Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας, εκτός συνόρων, είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;

Διαισθητικά θα απαντήσω. Νομίζω ότι εμείς οι ίδιοι ρίχνουμε το βάρος στην εσωτερική κατανάλωση της παραγόμενης λογοτεχνίας. Συν το γεγονός ότι το μυθιστόρημα, που θα μπορούσε ενδεχομένως ευκολότερα να εξαχθεί ως είδος, στην Ελλάδα δεν καλλιεργήθηκε εντατικά. Παραδοσιακά κυριαρχούσαν η ποίηση και το διήγημα.

• Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;

Μόνο στον βαθμό του αναπόφευκτου. Το να είμαι συγκαιρινή δεν μπορώ να το αποφύγω· το να γίνομαι όμως επικαιρική, μπορώ. Ζούμε στην εποχή του διαρκούς ξεδιπλώματος του ηλεκτρονικού παπύρου (scroll down). Δεν είμαι σίγουρη πώς θα μπορούσα να εντάξω τα στοιχεία μιας τέτοιας εποχής στη μάλλον άχρονη γραφή μου.

• Σας απασχολεί αν, μεταθανατίως, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;

Νομίζω πως όποιος πει όχι εδώ, θα πει ψέματα. Ενα υπαρξιακό ίχνος είναι το έργο μας. Είναι αποτύπωμα, κι ας είναι στο χιόνι. Απλώς, να, είναι που δεν θα ήθελα, αν με θυμούνται, να με θυμούνται μόνο γι’ αυτό…