Ενα πορτρέτο του Βλαντίμιρ Πούτιν

Προς γενική έκπληξη (άλλωστε το συνηθίζει) ο Ρώσος πρόεδρος ανακοίνωσε προς το έθνος στις 12 Ιανουαρίου του 2020 κάποιες καθοριστικές συνταγματικές αλλαγές, που σύντομα θα τεθούν σε δημοψήφισμα.

Σύμφωνα με αυτές τις αλλαγές, θα μειωθούν οι εξουσίες του προέδρου. Θα ’ναι το κοινοβούλιο, η Δούμα, που θα διορίζει τους υπουργούς. Το ομοσπονδιακό συμβούλιο θα ’χει μεγαλύτερες ευθύνες. Κοντολογίς το ρωσικό Σύνταγμα θα ‘ναι πιο ισχυρό από τα διεθνή δικαιώματα. Δεν θα μπορεί να θέσει υποψηφιότητα ως πρόεδρος κάποιος που δεν θα ‘χει περάσει τα τελευταία 25 χρόνια του στη Ρωσία ή δεν έχει άδεια παραμονής.

Αμέσως μετά τις ανακοινώσεις Πούτιν ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ παραιτήθηκε από τη θέση του πρωθυπουργού για να πάρει τη θέση του αντιπροέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας, του οποίου προεδρεύει ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Στη συνέχεια τη θέση του Μεντβέντεφ ως πρωθυπουργού πήρε ο ώς τότε γενικός διευθυντής φόρων του κράτους.

Με βάση αυτές τις αλλαγές ο Ρώσος πρόεδρος θα ’χει μια υψηλή θέση μετά το 2024, όταν τελειώσει η προεδρική θητεία του. Που σημαίνει ότι δεν θ’ ασχολείται τόσο πολύ με την οικονομική και κοινωνική διαχείριση της χώρας του, μιας χώρας 147 εκατομμυρίων κατοίκων. Ως πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας θ’ ασχολείται με ό,τι πραγματικά αγαπά: την άμυνα και τις διεθνείς σχέσεις της χώρας του. Οπως ο φίλος του Σι Τζινπίνγκ, ο Κινέζος πρόεδρος, έτσι κι ο Πούτιν θα παραμείνει εφ’ όρου ζωής ο ηγέτης-καθοδηγητής της χώρας του.

Κατά βάθος αυτές οι αλλαγές φανερώνουν τη νέα πορεία της πουτιανής ιδεολογίας. Φιλοδοξεί να μείνει στη σύγχρονη ρωσική ιστορία στο ίδιο επίπεδο όπως η Μεγάλη Αικατερίνη, ο τσάρος Αλέξανδρος ο 1ος, ο τσάρος Αλέξανδρος ο 2ος, ο Στάλιν. Δηλαδή ν’ αφήσει μετά τον θάνατό του μια Ρωσία πιο ισχυρή απ’ ό,τι ήταν πριν απ’ αυτόν.

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του Πούτιν. Είναι εθνικιστής, συντηρητικός, απογοητευμένος από τη Δύση. Ο εθνικισμός του τον ώθησε τα τελευταία 20 χρόνια να δώσει στη Ρωσία μια δυνατότητα διεθνούς επίδρασης, κάτι στο οποίο και ο Γκορμπατσόφ και ο Γέλτσιν είχαν οικτρά αποτύχει.

Στη Μέση Ανατολή είναι ο κύριος μετρ του παιχνιδιού και χαίρει άκρατου σεβασμού. Οταν διοργάνωσε τη διεθνή συνάντηση Ρωσίας – Αφρικής στο Σότσι πάνω από 40 Αφρικανοί ηγέτες έσπευσαν να δηλώσουν «παρών». Αμφισβητεί μετωπικά τις ΗΠΑ, όπως έκανε στην Ουκρανία και τη Συρία, ενώ οι πριν από αυτόν Ρώσοι ηγέτες ήταν υπάκουοι στους Αμερικανούς.

Ο συντηρητισμός του τον έκανε να προσέχει τα βήματά του στο εξωτερικό και το εσωτερικό της χώρας του. Λόγω του χαρακτήρα του προτιμά την εξέλιξη από την επανάσταση. Στην εσωτερική πολιτική του δεν εξόντωσε τους Ρώσους ολιγάρχες. Τους υποχρέωσε σε υπακοή. Στην εξωτερική πολιτική του προσάρτησε την Κριμαία, διείσδυσε στο Ντονμπάς, αλλά αρνήθηκε να πάρει την Οδησσό, όπως του έλεγαν κάποιοι ακραίοι σύμβουλοί του. Η μοναδική στρατιωτική του εκστρατεία ήταν στη Συρία από τον Σεπτέμβριο του 2015. Δεν άφησε να πέσει η Δαμασκός στα χέρια των τζιχαντιστών. Στην Κεντρική Ασία συμμαχεί με όλες τις παλιές Σοβιετικές Δημοκρατίες που πολεμούν τον ισλαμισμό. Στον Ειρηνικό συμμάχησε επιτυχώς με την Κίνα.

Κατ’ ουσίαν ο Πούτιν δεν είναι αντιδυτικός. Θαυμάζει τον Μεγάλο Πέτρο, που σπούδασε στο Αμστερνταμ και έσπρωξε τον λαό του προς τα δυτικά ήθη. Επίσης γνωρίζει άριστα τη γερμανική κουλτούρα. Τον Φεβρουάριο του 2000 ζήτησε από τον Γάλλο υπουργό Βεντρίν να εισαγάγει το Ευρωπαϊκό Δίκαιο στη Ρωσία. Παρ’ όλα αυτά ο Ρώσος πρόεδρος είναι βαθιά απογοητευμένος από τη Δύση. Κατηγορεί την Αμερική ότι δεν κράτησε την υπόσχεσή της να μην απλώσει την επιρροή του ΝΑΤΟ ώς τα ρωσικά σύνορα.

Κατά βάθος ο Πούτιν δεν αγαπά οποιαδήποτε επαναστατική ιδέα φέρνουν οι Ρώσοι από τη Δύση. Είναι ένας συντηρητικός που αρνείται τον μπολσεβικισμό με τις αθεϊστικές ιδέες του και την οικονομική ανικανότητά του. Επίσης μισεί τη νεοφιλελεύθερη και χρηματοπιστωτική ιδεολογία του Χάρβαρντ και των γκόλντεν μπόι. Δύο είναι οι βασικές θεωρίες από τη Δύση τις οποίες αρνείται πεισματικά: αυτήν του κοινωνικού φύλου (theorie du genre) και αυτήν της ανάμειξης στα εσωτερικά άλλων χωρών.

Δεν είναι πια μεγάλος θαυμαστής της Ευρώπης, που τη θεωρεί παρακμιακή ηθικά, αντιχριστιανική, υπό την καταστροφική διάλυση της ισλαμικής μετανάστευσης, διπλωματικά υποταγμένη στην Αμερική. Σέβεται τα δυνατά έθνη, όπως τις ΗΠΑ του Τραμπ, την Κίνα του Σι Τζινπίνγκ, το Ισραήλ του Νετανιάχου. Ομως από τη στιγμή που δεν έχει καταφέρει ακόμα να δομήσει στη χώρα του το κράτος δικαίου, η οικονομία του θα ’ναι σχετικά αδύναμη.

* Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης, ποιητής, εικαστικός