Με αρμονία και σεβασμό της φύσης

Οταν γεύτηκα ένα από τα προϊόντα της βιολογικής μελισσοκομικής εταιρείας Bee-thoven και συγκεκριμένα το μέλι του δάσους, μου δημιουργήθηκε η αίσθηση σαν να είχα μόλις φάει γλυκό του κουταλιού τριαντάφυλλο ή κάποιο εξίσου αρωματικό γλυκό. Ηταν το πρώτο σχόλιο που έκανα στον Δημήτρη Νικολάου, τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από τα πολυβραβευμένα -από την Βiolmiel (2017, 2018) αλλά και από τα Great Taste Awards (2018 &2019)- μέλια της Bee-thoven όταν ξεκινήσαμε τη συζήτησή μας.

«Δεν είστε πολύ μακριά» είπε χαμογελώντας. «Αυτό που φάγατε είναι κυρίως μέλι βελανιδιάς μαζί με κάτι άλλο».

Το μέλι βελανιδιάς μού είναι γνωστό σαν γεύση και είναι σαφές ότι από περιοχή σε περιοχή το αποτέλεσμα μπορεί να διαφέρει, ανταπάντησα.

«Δεν παίζει ρόλο μόνο η περιοχή, αλλά και από πού προέρχονται τα μελίσσια. Η βελανιδιά σαν βελανιδιά είναι ίδια, περίπου, σε όποια περιοχή και αν βρίσκεται το δάσος. Είναι τόσο κοντά η μία με την άλλη, που δεν έχουμε μεγάλες διαφορές, αν υποθέσουμε βέβαια ότι μιλάμε για 100% καθαρό μέλι βελανιδιάς. Από εκεί και πέρα, το μέλι διαφοροποιείται, διότι μέσα υπάρχουν βότανα. Αν τρυγήσεις εδώ που είμαι εγώ, στο Μεσολόγγι, θα ’χει μέσα λίγη λαδανιά, λίγο αγριοτρίφυλλο, στο Βόιο θα έχει μέσα λίγο αγριοτρίφυλλο, αλλά θα έχει και κάποια άλλα λουλούδια, που εδώ δεν υπάρχουν. Αυτά συμβάλλουν στην ιδιαιτερότητα της γεύσης του μελιού. Αυτό ήταν που γευτήκατε. Η μείξη των βοτάνων αυτών. Το αγκάθι, που είναι άφθονο στην περιοχή μας κι έχει αρκετό από ασφάκα».

Οταν παίρνουμε, λοιπόν, ένα μέλι που λέει στην ετικέτα π.χ. «μέλι του δάσους», αυτό είναι αποτέλεσμα συλλεγμένων μελιών που αναμιγνύονται κατόπιν από τον μελισσουργό ή είναι η απευθείας συλλογή μελιού από τις διάφορες νομές;

«Σε ό,τι αφορά εμένα, είναι η μείξη που κάνει η μέλισσα. Προσωπικά, όταν θα τρυγήσω μια σοδειά, θα μείνουν μέσα μέλια για την ανάγκη του μελισσιού, σε περίπτωση που δεν δουλέψει η επόμενη σοδειά. Αφήνω μεγάλο ποσοστό μελιού μέσα, περισσότερο από ό,τι θα έκανε κάποιος άλλος ή κάποιος συμβατικός, που έχει τη δυνατότητα να βάλει και μια τροφή. Εγώ δεν έχω τη δυνατότητα και δεν το θέλω κιόλας. Οπότε, αυτό το μέλι που αφήνω μέσα αναμειγνύεται με την επόμενη σοδειά».

Στο μέλι «βοτάνων και κωνοφόρων», όπως το ονομάζετε, τι γεύεται κανείς;

«Είναι μια μείξη μελιών με κυρίαρχο το περδικάκι. Είναι ένα βότανο συγγενικό του θυμαριού, πρωτοξαδέρφια, ας το πούμε έτσι. Είναι ένα φυτό που βγαίνει καθαρά στα αλπικά μέρη του βουνού -εκτός από μια περιοχή εδώ, στον Ορεινό Βάλτο, που είναι και το ομώνυμο χωριό Περδικάκι-, το οποίο φυτρώνει από τα 700 μέτρα και πάνω. Εκεί έχουμε τη δυνατότητα να πάμε τα μελίσσια από τις 15-20 Αυγούστου μέχρι τις 20 Σεπτέμβρη, περίπου, και είναι αυτό το φυτό που δίνει αυτήν την εκρηκτική γεύση που περιγράψατε».

Μα και το μέλι θυμαριού που βγάζετε είναι από τα καλύτερα που έχω ποτέ δοκιμάσει. Πολύ διαφορετικό από το θυμαρίσιο μέλι των Κυκλάδων.

«Ναι. Αυτό θα ήταν πιο δυνατό, γιατί στις Κυκλάδες το θυμάρι είναι σχεδόν μονοκαλλιέργεια. Οπότε καταλαβαίνετε ότι θα έχει μέσα κατά 80-90% θυμάρι. Οσο για το δικό μας μέλι, είναι αυτό που λέμε: ο ορισμός του θυμαριού. Γεύση θυμάρι, άρωμα θυμάρι, χρώμα θυμάρι».

Πώς ένας μελισσουργός ξέρει τα ποσοστά σε περιεκτικότητες που έχει το κάθε προϊόν;

«Οταν μιλάμε για ανθόμελα, δεν μας ενδιαφέρει το ποσοστό. Ο καθένας λίγο πολύ ξέρει τι δουλεύει στην περιοχή του και υπολογίζει την κυρίαρχη νομή. Από πού προήλθε, πού πήγε, πώς τρύγησε.

Τα ποσοστά μάς ενδιαφέρουν, π.χ στο θυμάρι. Πώς ξέρω ότι είναι θυμάρι; Κάνω και γυρεοσκοπική εξέταση που το πιστοποιεί. Γιατί μπορεί ένα μέλι να είναι κατά 80% θυμάρι, αλλά να μη μυρίζει θυμάρι ή να μην έχει γεύση θυμαριού. Γι’ αυτό σας είπα για το δικό μας προηγουμένως, ότι έχει άρωμα, γεύση και χρώμα θυμαριού. Γιατί πιάνει όλα τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του φυτού».

Πότε αποφασίσατε να ξεκινήσετε βιολογική μελισσοκομία;

«Δεν το αποφάσισα εγώ, με πίεσε το μελίσσι. Τον Απρίλη στην περιοχή μου σμηνουργούν τα μελίσσια, δηλαδή πολλαπλασιάζονται. Ενα μέρος μιας κυψέλης φεύγει και φτιάχνει κάπου άλλη κυψέλη. Μέχρι το μελίσσι να βρει αυτό το κάπου, μπορεί να κρέμεται από μια καμινάδα που είναι το πιο συνηθισμένο φαινόμενο. Ενίοτε χτίζουν και πάνω στα δέντρα. Ετσι έγινε και με εμένα. Κάθισε ένα μελίσσι στο δέντρο της αυλής μας. Απευθύνθηκα σε δύο-τρία άτομα για να το μαζέψουν -άσχετος κι εγώ μέχρι τότε- και για καλή μου τύχη κανείς τους δεν μπορούσε και δεν ήρθαν.

Στην προσπάθεια μου να δω τι θα κάνω, ρώτησα δύο-τρεις που είχαν από δέκα μελισσάκια και μου έδειξαν. Ετσι κατάφερα και το έβαλα σε ένα χαρτοκούτι. Ε, μετά, ο δρόμος μου ήταν μονόδρομος. Μπήκα στη διαδικασία ν’ αγοράσω κυψέλη, να διαβάσω, να ρωτήσω, οπότε έπαθα αυτό που λένε οι Αμερικανοί: “bee fever” – “ο πυρετός της μέλισσας”».

Περίεργη αντίδραση για άνθρωπο της επαρχίας να θελήσετε να διατηρήσετε το μελίσσι από το να το σκοτώσετε, όσο κι αν ακούγεται αντιφατικό αυτό για τους ανθρώπους που ζουν από- και στη φύση.

«Δίκιο έχετε. Αλλά γιατί να το πειράξω; Αν το έκαιγα, όπως θα έκαναν άλλοι, θα ένιωθα ικανοποίηση ως προς τι; Σαν άνθρωπος σέβομαι απόλυτα τη φύση. Είμαι θέσει και φύσει βιολογικός μελισσουργός.

Εχω βιώσει αρκετές τέτοιες τραγικές ιστορίες εδώ, αφήστε τα. Πρώτα έβαλε κάποιος φωτιά στο τζάκι και μετά ήρθε και μου είπε ότι έχει ένα μελίσσι στην καμινάδα. Εσωσα ό,τι έσωσα, αλλά τι να πεις! Θα φύγει με τον καπνό η μέλισσα από κάπου που το θεωρεί σπίτι της; Γιατί εκεί που “χτίζει”, το θεωρεί σπίτι της, δεν φεύγει».

Σήμερα οι Ελληνες μελισσουργοί απειλούνται από φαινόμενα όπως απώλειες μελισσιών (όχι μόνο από ασθένειες) ή τεχνητές επικονιάσεις;

«Να σας πω ότι έχω ακόμη μία ιδιότητά μέσα στη μελισσοκομία. Είμαι πρόεδρος του συλλόγου Αιτωλοακαρνανίας, οπότε έχω καθαρή εικόνα του κλάδου μας. Εδώ έχουμε πάνω από 1.500 βιβλιάρια μελισσοκόμων. Να τα πάρουμε όμως ένα ένα.

Το φαινόμενο της τεχνητής επικονίασης συμβαίνει μόνο σε μια περιοχή της Κίνας, όπου οι άνθρωποι είναι πάμπτωχοι, υπάρχουν μεν πάρα πολλά δένδρα αλλά όχι μελίσσια. Τους συμφέρει, λοιπόν, να βάζουν εργάτες να επικονιάζουν τεχνητά τα δέντρα, γιατί το κόστος της αγοράς μελισσιών είναι πολύ μεγαλύτερο. Αυτό δεν μας αφορά, δεν αφορά ούτε καν όλη την Κίνα.

Η απώλεια όμως των μελισσιών συνέβη εξαιτίας της κακής αντιμετώπισης και συμπεριφοράς των γεωργών, που πετούσαν τα δηλητήρια απερίσκεπτα. Αυτό είναι το κοινό μας σημείο, η ασυλλόγιστη χρήση χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων στη γεωργία.

Κι εμείς, στην Ελλάδα, έχουμε πολύ μεγάλο πρόβλημα με τους αγρότες, δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε. Ευτυχώς σε κάποιες περιοχές, όπως είναι τα Γιαννιτσά, υπάρχει συνείδηση και οι αγρότες μάς ειδοποιούν ότι την τάδε μέρα θα ραντίσουν. Στην Αρτα βγαίνει προειδοποιητική ανακοίνωση, όπως και σε κάποιες περιοχές της Θεσσαλίας.

Εδώ, στην Αιτωλοακαρνανία, τι να σας πω; φέτος την άνοιξη συνάντησα πόσους ανθρώπους με ραντιστικά να πηγαίνουν στα χωράφια. Οταν στην περιοχή μου υπάρχουν 130.000 καλλιεργήσιμα στρέμματα και με ειδοποιούν μονάχα οι δύο, τι να το κάνω; Και δεν μπορώ να πιάσω προηγούμενα. Είμαι ντόπιος. Δεν μπορώ π.χ. να καταγγείλω τον ξάδερφό μου, τον γείτονά μου.

Αυτό που κάνουμε, λοιπόν, σαν σύλλογος, είναι συνεχείς ενημερώσεις, αφισοκολλήσεις μέσω της ΔΑΟΚ (Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας). Αναφέρομαι βέβαια γενικά στον κλάδο της μελισσοκομίας, όχι σε μένα ως μελισσουργό. Εμείς κάνουμε νομαδική μελισσοκομία, δεν έχουμε τέτοια προβλήματα».

«Λίγο μέλι και καλό»

Ποιοι μελισσοκόμοι δηλαδή κινδυνεύουν από αυτές τις πρακτικές; Αυτοί που έχουν τα μελίσσια τους δίπλα σε καλλιέργειες συμβατικές;

«Ο κάμπος είναι κάμπος, δεν υπάρχει δίπλα. Η μέλισσα θα πάει αρκετά μακριά για να βοσκήσει. Οταν θα πέσει τον Απρίλη στους πορτοκαλεώνες της Κορινθίας, της Αργολίδας γενικότερα, τι θα φάει; Δεν το συζητώ, ένας βιολογικός μελισσοκόμος δεν στέκεται στον κάμπο. Η μέλισσα είναι ταξιδιάρα, όπως σας είπα. Η ακτίνα δράσης της είναι 1.500-1.800 μέτρα, σε ευθεία, στον κάμπο. Τον Απρίλη δεν θα ξεπεράσει τα 1.000 μέτρα γιατί όπου και να πάει θα βρει τροφή.

Σε περίοδο ξηρασίας, όμως, θα φτάσει και τα 2,5 χλμ. Εχουν παρατηρηθεί και πιο μακρινές αποστάσεις, απλά δεν είναι προς το συμφέρον του μελισσουργού, γιατί μέχρι να πάει και να γυρίσει, το καταναλώνει.

Τώρα όσον αφορά εμένα και το μέλι μου, έχω ένα μόνιμο μελισσοκομείο στο Καλπάκι, στο όρος Κασιδιάρη. Εκεί δεν γίνεται καμία καλλιέργεια, δεν υπάρχει ούτε κήπος. Σε αυτά τα χωριά ζούνε το πολύ δέκα γερόντια.

Το δεύτερο και το τρίτο -που δεν είναι μόνιμα μελισσοκομεία- είναι στον Πεντάλοφο Κοζάνης -κι εκεί δεν υπάρχουν καλλιέργειες παρά μόνο κτηνοτρόφοι- και στο Τσοτύλι της Κοζάνης.

Δηλαδή, υπάρχουν μέρη παρθένα. Στον Αράκυνθο (βουνό της Αιτωλοακαρνανίας) που είναι το καστανόδασος και το βελανιδόδασος, στο Ξηρόμερο της Αιτωλοακαρνανίας που είναι η ασφάκα. Οπως καταλαβαίνετε, εγώ δεν έχω τέτοια προβλήματα. Είμαι πάρα πολύ μακριά από καλλιέργειες».

Μπορεί να υπάρξει ένας κόσμος χωρίς μέλισσες;

«Μπορεί να υπάρξει, αλλά θα είναι φτωχότερος. Οι επιστήμονες λένε ότι οι μέλισσες επικονιάζουν το 80% των δέντρων και των φυτών».

Πόσους κωδικούς μελιού έχετε;

«Αυτό με τους κωδικούς να το τονίσουμε, γιατί ακόμη και κάποιοι συνάδερφοι αδυνατούν να κατανοήσουν τα βασικά.

Το ότι δουλεύω αυτούς τους κωδικούς, δεν σημαίνει ότι τους έχω κάθε χρονιά. Το έλατο έχει τρία χρόνια να δώσει παραγωγή εδώ, σε εμάς. Αν, π.χ., βγάλω, υποθετικά μιλώντας, 1 τόνο ελατίσιο και καταναλώνω τη χρονιά τριακόσια κιλά, προφανώς θα έχω και του χρόνου να δώσω, κι ας μη βγάλαν οι άλλοι. Γιατί δεν πουλάω χονδρική για να πω ότι ξεμένει η αποθήκη μου. Εγώ δουλεύω, λοιπόν, όλους τους κωδικούς. Αν δώσει μέλι θα ’χω, αν δεν δώσει δεν θα ’χω. Ο,τι κι αν γίνει, όμως, εγώ λέω ότι δουλεύω έλατο, καστανιά κ.λπ.».

Σε τι βοηθάει ένα διεθνές βραβείο έναν μελισσουργό;

«Το βραβείο είναι το μέσον για να σε προσέξουν, είναι η γνωστοποίηση της μπράντας σου. Οτι, δηλαδή, ο Bee-thoven έχει το πρώτο χρυσό βραβείο ανάμεσα στα χρυσά για τα ανθόμελά του (με την υψηλότερη βαθμολογία το μέλι κωνοφόρων και βοτάνων) στην Ευρώπη, δύο συνεχόμενες χρονιές -2017, 2018.

Τα βραβεία βοηθούν να γίνεις γνωστός σε αυτούς που ψάχνουν μέσω των βραβείων για παραγγελίες».

Τι είναι αυτό που κάνει τα ελληνικά μέλια να σαρώνουν στους διεθνείς διαγωνισμούς;

«Πού οφείλεται; Μα φυσικά στην ελληνική φύση. Αυτό πρέπει να πουλήσουμε στο εξωτερικό. Εγώ τουλάχιστον έτσι προωθώ τα προϊόντα μου. Γι’ αυτό κάνω και εμπλουτισμό της περιοχής μου, κάθε χρόνο. Φυτεύω δένδρα και φυτά μελισσοκομικού ενδιαφέροντος, δεντρολίβανα, χαρουπιές. Είναι ακόμη μία συνεισφορά αυτή των μελισσοκόμων στη φύση, που στην ουσία λειτουργούν και σαν φύλακες των δασών, ειδικά το καλοκαίρι που λειτουργούμε και ως πυροσβέστες.

Ενδεικτικά να σας πω ότι φέτος στα Great Taste πήραν μέρος 219 μέλια απ’ όλο τον κόσμο. Τα 168 που πήραν βραβεία ήταν ελληνικά. Το 62% των βραβείων σε Ελληνες παραγωγούς. Είμαστε, μετά τη Μαδαγασκάρη, η δεύτερη χώρα στον κόσμο με την πλουσιότερη χλωρίδα. Γιατί να μην το εκμεταλλευτούμε αυτό; Ελατο έχει όλη η κεντρική Ευρώπη, βελανιδιά όλη η Ευρώπη, από την Αγγλία μέχρι τη Βουλγαρία. Ρείκια; Η Σκοτία. Κουμαριά η Σαρδηνία. Εμείς τι έχουμε να πουλήσουμε; Φύση, αρώματα. Περδικάκι, θυμαράκι και πεύκο που μόνον εμείς και οι Τούρκοι παράγουμε. Αυτή είναι η ουσία στο μέλι μας. Σε μια κουταλιά μέλι γεύεσαι κι ένα κομμάτι της ελληνικής φύσης».

Bee-thoven. http://www.bee-thoven.com/index.html

πιστοποιούνται από την ΒΙΟΕΛΛΑΣ