Πόσο συναρπαστικές οι σκηνές του πλήθους στη Μοντένα και στην Μπολόνια που σφιχτοδεμένο, υπό βροχή, κάτω από ομπρέλες πολύχρωμες τραγουδούσε το Bella ciao, επιφυλάσσοντας με αυτόν τον τρόπο την πιο αναπάντεχη υποδοχή στον αρχηγό της Λέγκας του Βορρά.
Ολα τα πολιτικά επιχειρήματα, όλες οι φωνές που βροντοφωνάζουν συνθήματα με πάθος, τίποτε δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τη δύναμη ενός ανώνυμου λαϊκού τραγουδιού με στίχους δωρικά απλούς και στακάτους. Η απόλυτη αφαίρεση, λεκτική και μουσική, που ανταγωνίζεται όλα τα βαρύγδουπα και συχνά ξύλινα λόγια.
Γιατί αυτό ακριβώς κάνει το τραγούδι. Ανεπαισθήτως, αθώα και ύπουλα μαζί, διεισδύει όχι στο συνειδητό αλλά στο ασύνειδο κομμάτι του ανθρώπου και το μαγεύει. Συχνά, χωρίς καν ένα σπουδαίο νόημα, μια μικρή μελωδία χώνεται από τις χαραμάδες και τρυπώνει στο μέρος τους εαυτού μας που δεν ελέγχουμε έλλογα για να συνδέσουμε με το ίχνος που αφήνει η μελωδία μέσα μας ό,τι ποθεί ο καθένας. Σαν ένα μαγικό ταμπλό εντός μας, όπου μετασχηματίζονται λέξεις, σκέψεις και αισθήματα.
Τι θα ‘ταν αυτές οι εντυπωσιακές σε μέγεθος συγκεντρώσεις, τι βάθος και δύναμη θα είχε το βίωμα όσων γέμισαν τις ιταλικές πλατείες αλλά και όσων το παρακολούθησαν σε αποσπασματικές αναπαραγωγές στο διαδίκτυο, χωρίς αυτό το ομαδικό τραγούδι; Μεγεθύνει τα πράγματα, παθιάζει, ενίοτε παραπλανεί το τραγούδι. Ενώνει σαν έρωτας τους ανθρώπους.
Πέρυσι, σε μια εξαίρετη παράσταση του Δ. Μαυρίκιου στο Εθνικό, είδαμε το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο. Ανατέμνοντας εκ των υστέρων και ξεφλουδίζοντας τη συγκίνηση που κατέλιπε η παράσταση, έμεινε ως sine qua non αυτής της συγκίνησης μια εύθραυστη γυναικεία φωνή που, ραγισμένη σχεδόν, τραγουδούσε μες στη σιωπή: «Η πέτρα είναι ο θάνατος / η πέτρα είναι η ζωή μου / φυτρώσανε άσπρα γιασεμιά μες στην αναπνοή μου».
Στην «Οδύσσεια του Διαστήματος», ο Κιούμπρικ βάζει τον Χαλ, τον αυτονομημένο, στο τέλος, φονικό ηλεκτρονικό εγκέφαλο του διαστημόπλοιου, όταν τον αποσυνδέει κομμάτι κομμάτι ο πρωταγωνιστής, να λέει πριν «πεθάνει» με βαριά, παραποιημένη, μηχανική φωνή: «Είμαι ο κομπιούτερ Χαλ 9.000, δάσκαλός μου ήταν ο Κ. Λάνγκλι και μου έμαθε ένα τραγούδι. Αν θέλετε μπορώ να σας το τραγουδήσω» κι αρχίζει να λέει ένα παλιό αγγλικό ερωτικό τραγούδι. Σαν στο κέντρο της ύπαρξης να βρίσκεται ένα τραγούδι.
Δεν είναι τυχαίο που οι δικτατορίες βάζουν στο στόχαστρό τους τα τραγούδια. Πιο πολύ από τα βιβλία είναι η μουσική και τα τραγούδια που φοβούνται, ακριβώς εξαιτίας της απρόβλεπτης και πολλαπλασιαστικής δυναμικής τους. Το τραγούδι δημιουργεί αίσθημα κοινότητας και ταυτότητας. Κι όσο πιο γενική η αποδοχή του τόσο πιο μεγάλη η δύναμη, τόσο πιο αρραγής η ενότητα που παράγει, τόσο πιο πολύ εδραιώνεται ως ακλόνητο θέσφατο.
Ποιος πολιτικός μπορεί να αντιπολιτευθεί το Bella ciao που τραγουδιέται αυτή τη στιγμή στις ιταλικές πλατείες ως πολιτική διακήρυξη; Αναγνωρίσιμο αντιφασιστικό σύμβολο, το Bella ciao ταξιδεύει στην αιωνιότητα κι έχει τη δύναμη της συμβολικής χειρονομίας, ενός μειδιάματος που με τρόπο μαγικό κι αόρατο, στριμώχνει τον αντίπαλο στα σκοινιά του ρινγκ.
