Απελευθέρωση της Ιεράπετρας με την Μασσαλιώτιδα

Συνεχίζοντας τις σημαντικές εκδόσεις της στη σειρά Μαρτυρίες, η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών (Ε.Κ.Ι.Μ.), του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, ως συμβολές στην συλλογική αυτογνωσία και μνήμη, εξέδωσε έναν σημαντικό τόμο τον ενδέκατο, ο οποίος είναι ένα μέρος του Ημερολογίου του Γάλλου συνταγματάρχη Emile- Honore Destelle και αναφέρεται σε κομβικά γεγονότα για την ιστορία της Κρήτης, την μεταβατική περίοδο από την Οθωμανική κατάκτηση προς την αυτονομία, κάτω από την σκληρή παρακολούθηση των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, οι οποίες δεν ήθελαν την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Το εν λόγω ημερολόγιου του Γάλλου στρατιωτικού, το οποίο αποτελεί συνέχεια του Ημερολογίου του 1897, που εξέδωσε η ΕΚΙΜ, το 2008, διαφωτίζει άγνωστες πλευρές μερικών κοινωνικών, στρατιωτικών και πολιτικών κορυφαίων γεγονότων.

Στην εν λόγω έκδοση η Γαλλική, πολιτική και στρατιωτική επιτήρηση, συμπεριλαμβάνει εκτός από την περιοχή της Σητείας, όλο το Νομό Λασηθίου και την περιοχή της Βιάννου η οποία υπαγόταν επί Κρητικής Πολιτείας διοικητικά στο Λασίθι και όχι στο Νομό Ηρακλείου, ενώ η έδρα του Γάλλου διοικητή για την στενότερη παρακολούθηση και παρέμβαση στα γεγονότα ήταν η πόλη της Ιεράπετρας.

Στα σημαντικότερα συμβάντα που αναφέρονται στο Ημερολόγιό του είναι η σφαγή της 25ης Αυγούστου στο Ηράκλειο, η αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής από τους Οθωμανούς, η άφιξη του πρίγκηπα Γεωργίου και η εργασίες του Εκτελεστικού στο Ακρωτήρι Χανίων, το οποίο αποτελούσε διοικητικό όργανο των Χριστιανών επαναστατών.

Τα πολυσήμαντα αυτά γεγονότα αποκτούν σήμερα εκρηκτική επικαιρότητα με τα τεκταινόμενα στην Ανατολική Μεσόγειο και αποτελούν στοιχεία επαναστοχασμού για την μοίρα του τόπου, και πως βρίσκεται λόγω της στρατηγικής του θέσης στον κυκλώνα παγκόσμιων εξελίξεων. Ενδεικτικό της οπτικής του Γάλλου στρατιωτικού ,ο οποίος διέθετε καλή γραφή με παραστατικότητα είναι το παρακάτω απόσπασμα στην Ιεράπετρα, όταν οι μουσουλμάνοι παραδίδουν τα όπλα στους χριστιανούς που είναι η αρχή της ελευθερίας η στρατιωτική μπάντα παίζει την Μασσαλιώτιδα και την τραγουδούν όλοι οι ΄Ελληνες, οι οποίοι την γνωρίζουν μαζί με τους Γάλλους στρατιώτες. Η επανάσταση για την Ελευθερία ενώνει. Ο Γάλλος αξιωματικός παρέμεινε στην Κρήτη έως το καλοκαίρι του 1899, έφυγε για δύο χρόνια λόγω προβλημάτων υγείας και επανήλθε τον Ιούνιο του 1901, παραμένοντας μέχρι το 1904 ως Ανώτατος Διοικητής των Διεθνών Στρατευμάτων στην Κρήτη.

«25 Νοεμβρίου 1898

Πρέπει να προσθέσω ότι οι μουσουλμάνοι κατέθεσαν και αυτοί τα όπλα τους μαζί με τους χριστιανούς της κοινότητας της Ιεράπετρας. Η παρέλαση ήταν περίεργη. Βλέπαμε κόσμο κάθε κοινωνικής θέσης, μερικοί από τους οποίους είχαν αρκετά τραχιά και ρακένδυτη εμφάνιση, δίπλα σε κομψούς ανθρώπους, τους δικηγόρους και τους γιατρούς της περιοχής. Οφείλω να πω πως όλοι είναι πολύ χαρούμενοι με την κατάθεση των όπλων τους. Το θέαμα αυτό θα μείνει ανεξίτηλο στις μνήμες μας. Επεστράφησαν 567 τουφέκια κατά τη διάρκεια του πρωινού. Μετά την τελετή, βλέπουμε κόσμο να καταφθάνει με τα μουλάρια και τα γαϊδούρια τους φορτωμένα. Η μπάντα παίζει τη Μασσαλιώτιδα που ξεσηκώνει πανηγυρισμούς. Φωνές «Ζήτω η Γαλλία και ο ναύαρχος!», «Ζήτω ο συνταγματάρχης!», κτλ., που μας ξεκουφαίνουν. Λέω στην μπάντα να ξαναπαίξει τη Μασσαλιώτιδα με τη συγκατάθεση του ναυάρχου και οι στρατιώτες την τραγουδούν όλοι, συνοδευόμενοι από τους Έλληνες που τη γνωρίζουν· είναι εντυπωσιακό. Μετά από αυτή την τελετή μεταβαίνουμε στις οχυρώσεις της πόλης. Ο ναύαρχος πηγαίνει ο ίδιος και ρίχνει κάτω την πρώτη πέτρα.»

Η Εμμανουέλα Τζεδάκη πραγματοποίησε την μετάφραση του κειμένου, η Μαρία Σωρού είναι συντάκτρια των ιστορικών σημειώσεων και επιστημονική σύμβουλος της έκδοσης, ενώ η Κλαίρη Μιτσοτάκη φρόντισε συνολικότερα την έκδοση. Ο εγγονός του συγγραφέα Jean-Pierre Destelle μετέγραψε το κείμενο του πρωτοτύπου. Συμβολή στο εκδοτικό εγχείρημα είχε η Περιφέρεια Κρήτης.