Ποιος είναι ο Σι Τζινπίνγκ;

Το ερώτημα «ποιος είναι ο Σι;» δεν αναζητεί, σαφώς, την απάντησή του στα βιογραφικά στοιχεία του Κινέζου προέδρου, τα οποία είναι λίγο-πολύ γνωστά.

Αυτό που ενδιαφέρει είναι τα στοιχεία εκείνα της πολιτικής του που τον διακρίνουν από τους προκατόχους του και τον αναδεικνύουν σε μια ξεχωριστή περίπτωση στη διαδοχή στην κορυφή της κινεζικής κομματικής και πολιτικής εξουσίας. Θα τα διακρίνουμε σε τρεις κατηγορίες.

Πρώτον, εξωτερική πολιτική: Μέχρι πριν από λίγα χρόνια η κινεζική εξωτερική πολιτική δεν παρουσίαζε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η χώρα ήταν επικεντρωμένη στην οικονομική της ανάπτυξη και δεν έδειχνε να τρέφει φιλόδοξα σχέδια σε διεθνές επίπεδο. Τα πράγματα άλλαξαν άρδην με την άνοδο στην εξουσία του Σι Τζινπίνγκ.

Η Κίνα εγκατέλειψε την πολιτική χαμηλών τόνων, μια πολιτική που ο Ντεγκ Σιαοπίνγκ είχε συνοψίσει στη φράση «κρύψε τις ικανότητές σου και περίμενε την κατάλληλη στιγμή». Για τον αρχιτέκτονα της σημερινής υπερδύναμης, φανερώνοντας τα σχέδιά σου γίνεσαι ευάλωτος, γι’ αυτό είναι προτιμότερο να μην αποκαλύπτεσαι παραμένοντας αθέατος. Τη θέση αυτή, που απηχεί τη στρατηγική σκέψη του θεωρητικού του πολέμου του 6ου π.Χ. αιώνα, Σουν Τσου, ακολούθησαν και οι διάδοχοί του, Τζιανγκ Τσεμίν και Χου Τζιντάο.

Με τον Σι Τζινπίνγκ, όμως, η Κίνα βγήκε δυναμικά προς τα έξω επιδεικνύοντας τόλμη και αυτοπεποίθηση. Ανέλαβε πρωτοβουλίες εγκαινιάζοντας μια εξωστρεφή εξωτερική πολιτική και διεκδικώντας έναν διεθνή ρόλο αντάξιο της οικονομικής ισχύος, της ιστορίας και των φιλοδοξιών της για πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή.

Ορισμένες από τις πολιτικές του Κινέζου ηγέτη που εξέπληξαν αλλά δεν έπεισαν πάντα τη Δύση, μολονότι κανείς δεν αρνήθηκε τη συμμετοχή του στις κινεζικές πρωτοβουλίες, είναι η αύξηση των κινεζικών επενδύσεων στο εξωτερικό, η ίδρυση της Ασιατικής Τράπεζας Επενδύσεων και Υποδομών και η Πρωτοβουλία «Μια ζώνη ένας δρόμος». Επίσης, η ίδρυση το 2015 της πρώτης ναυτικής βάσης στο εξωτερικό, στο Τζιμπουτί· η ανάληψη, σε αντίθεση προς τις αμερικανικές επιλογές, ενός ενεργού ρόλου υπέρ της παγκοσμιοποίησης και για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής· και, τέλος, οι επανειλημμένες εκκλήσεις για οικοδόμηση από κοινού με τις άλλες χώρες ενός αρμονικού παγκόσμιου συστήματος, στο οποίο η ειρήνη, η αμοιβαίως επωφελής συνεργασία, ο διάλογος και οι ανταλλαγές θα κατέχουν πρωτεύοντα ρόλο.

Δεύτερον, αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου: η στροφή από την παραγωγή φτηνών και χαμηλής ποιότητας προϊόντων σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, με την παράλληλη σταδιακή μείωση των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης, σηματοδότησε την πολιτική της «Νέας Κανονικότητας».

Αναλαμβάνοντας το διακύβευμα αυτού του μετασχηματισμού και στοχεύοντας στη βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της, η Κίνα επένδυσε στην έρευνα και την τεχνολογία, προωθώντας τις αλλαγές εκείνες που την οδηγούν στην πρωτοπορία της καινοτομίας.

Ο προσανατολισμός προς τις νέες τεχνολογίες άνοιξε νέους ορίζοντες στην τεχνητή νοημοσύνη, τη ρομποτική, την κινητή επικοινωνία, την ασφάλεια του κυβερνοχώρου, την ψηφιακή τεχνολογία και το ηλεκτρονικό εμπόριο. Ο Σι προσβλέπει σε μια Κίνα με ηγετικό ρόλο στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης το 2030. Προς τούτο, η προετοιμασία αρχίζει από την εκπαίδευση. Στόχος είναι 4,5 εκατ. πτυχιούχοι -πολλοί μετεκπαιδευμένοι σε αμερικανικά πανεπιστήμια- να στελεχώσουν τις τεχνολογικές εταιρείες και επιχειρήσεις.

Τρίτον, κοινωνικές προκλήσεις: Η τεράστια ανάπτυξη της χώρας και οι συντονισμένες πολιτικές οδήγησαν στην καταπολέμηση της φτώχειας με την έξοδο 800 εκατ. ανθρώπων από την απόλυτη φτώχεια, τα τελευταία έξι χρόνια, και στόχο να εξαλειφθεί αυτή πλήρως στα τέλη του 2020. Παράλληλα, μια νέα τάξη αναδύθηκε που ξεπερνάει τα 400 εκατ. και αναδεικνύεται σε κινητήριο μοχλό της κινεζικής οικονομίας. Συνιστά μια νέα κοινωνικο-οικονομική πραγματικότητα αλλά και μια πρόκληση για το καθεστώς γιατί απαιτεί καλύτερες συνθήκες ζωής.

Η οικονομική κατάσταση της κινεζικής μεσαίας τάξης δεν συνεπάγεται, όμως, ότι είναι έτοιμη να αναλάβει τον ρόλο που η αστική τάξη έπαιξε στη Δυτική Ευρώπη. Η οικονομική της ευμάρεια δεν συνοδεύεται από την ανάληψη ευθυνών σε κοινωνικό επίπεδο για την ανάπτυξη της κοινωνικής δικαιοσύνης και του εκδημοκρατισμού της χώρας.

Σύμφωνα με τη διακήρυξη του Σι Τζινπίνγκ, στο τελευταίο συνέδριο του κόμματος, για την εκπλήρωση της «ιστορικής ευθύνης» του ΚΚΚ απαιτείται μια πιο ομοιογενής ανάπτυξη, δικαιότερη κατανομή του πλούτου, ποιότητα ζωής, κράτος δικαίου, αποτελεσματικότερο κοινωνικό σύστημα και πολιτισμική πρόοδος με τη συμβολή των «καλύτερων στοιχείων της παραδοσιακής κινεζικής κουλτούρας» και των «θεμελιωδών σοσιαλιστικών αξιών». Στο πλαίσιο αυτό, ο «σοσιαλισμός με κινεζικά χαρακτηριστικά» έχει ακόμη δρόμο μπροστά του. Από τον βαθμό της υλοποίησής του, όμως, θα κριθεί και η απάντηση που η Ιστορία θα δώσει στο αρχικό μας ερώτημα.

* αναπληρώτριας καθηγήτριας Φιλοσοφίας και Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου