Στην ιστορία του ελληνικού Τύπου δεν υπήρξε η παραμικρή περίοδος που να μην εκδόθηκαν νέες εφημερίδες και περιοδικά. Οικονομικές δυσκολίες, πόλεμοι, Κατοχή, δικτατορίες, λογοκρισία, κομματικές έριδες ή άλλοι παράγοντες δεν στάθηκαν ικανά να ανακόψουν την πορεία τους. Τη θέση αυτών που διακόπτουν την κυκλοφορία τους παίρνουν νέες. Η έκδοσή τους είναι ένα διαρκές στοίχημα των εκδοτών, με το οποίο διακυβεύεται η επιβίωση του φύλλου που εκδίδουν.
Το σημαντικότερο θέμα που έχουν να αντιμετωπίσουν είναι το οικονομικό. Αναζητούν επενδυτές, δανείζονται, κάνουν οικονομίες, περιορίζουν τις σελίδες, απολύουν προσωπικό και προσπαθούν με οιονδήποτε τρόπο να συνεχίσουν την έκδοσή τους. Ενας τρόπος οργάνωσης που συναντάται ελάχιστα είναι η συνεταιριστική επιχείρηση όλων των εργαζομένων στο έντυπο. Η «Εφημερίδα των Συντακτών» είναι μία από τις λιγοστές περιπτώσεις συνεταιριστικής έκδοσης εφημερίδας. Μια όμοια περίπτωση συναντάμε στη Λέσβο το 1932.
Στις 18 Μαΐου 1925 εκδόθηκε στη Μυτιλήνη η καθημερινή εφημερίδα «Ταχυδρόμος», με συντάκτες τους Θείελπι Λευκία και Στράτη Μυριβήλη. Η έκδοσή της διακόπηκε στις 31 του μήνα, αλλά επανεκδόθηκε στις 16 Οκτωβρίου με ιδιοκτήτες και διευθυντές τους ίδιους. Ο «Ταχυδρόμος» κατατάσσεται στις προοδευτικές εφημερίδες και υποστήριξε τα φιλελεύθερα αντιδεξιά κόμματα. Ο Θ. Λευκίας εκλέχτηκε βουλευτής το 1936 με το κόμμα των Φιλελευθέρων και το 1950 με το αριστερό ψηφοδέλτιο «Δημοκρατική Παράταξη». Μαζί εκλέχτηκε και ο συγγραφέας Ασημάκης Πανσέληνος. Το 1936 εξορίζεται στην Αμοργό και η δικτατορία της 4ης Αυγούστου διακόπτει την έκδοση της εφημερίδας στις 13 Νοεμβρίου του ίδιου χρόνου. Με την εφημερίδα συνεργάστηκαν σχεδόν όλοι οι διανοούμενοι της Λέσβου που συντέλεσαν στη δημιουργία του πολιτισμικού φαινομένου της «Λεσβιακής Ανοιξης».
Η οικονομική κρίση της δεκαετίας του ’30 επηρέασε και την έκδοση των εφημερίδων. Ο «Ταχυδρόμος» αναγκάζεται να ελαττώσει τις σελίδες, τις διαστάσεις και την περιοδικότητα της έκδοσής του. Στις 20 Δεκεμβρίου 1931 γίνεται εβδομαδιαίος και στις 3 Μαρτίου 1932 δισεβδομαδιαίος. Σύντομα, στις 24 Απριλίου 1932, ξαναγίνεται ημερήσιος. Η τελευταία αλλαγή της περιοδικότητάς του συνοδεύτηκε και από αλλαγή στην οργάνωση της επιχείρησης. Στον υπότιτλο της εφημερίδας διαβάζουμε: «Συνεργατική εκδοτική επιχείρησις». Ο Μυριβήλης αναλαμβάνει, από τους διευθυντές, να ενημερώσει τους αναγνώστες για το ιδιοκτησιακό καθεστώς:
«Για όσους παρακολουθούν με στοργή την γεμάτην από σκληρές περιπέτειες σταδιοδρομία της εφημερίδος τούτης και αναγνωρίζουν την εξαιρετική προσπάθειά της διά την πνευματική και πολιτική εξύψωση του τόπου μας, αποτέλεσε μιαν ευχάριστη έκπληξη η αναγγελία της επανόδου στην καθημερινή έκδοση. Η έκπληξη όμως του κοινού είναι φυσικό να συνοδεύεται κι από την απορία: Πώς θα κατορθώσουμε σήμερα να τα βγάλουμε πέρα αντιμετωπίζοντας τις μεγάλες υλικές θυσίες της καθημερινής εκδόσεως. Τη στιγμή που ούτε χρυσάφι κατέβασαν οι απριλιάτικες νεροποντές μέσα στα τυπογραφεία του “Ταχυδρόμου”, ούτε ο λεσβιακός λαός, από τότε που τον προστατεύει μονοπωλιακώς ο βενιζελισμός, έγινε πλουσιότερος. Και επομένως βολικότερος για τη δουλειά των περιοδευόντων εισπρακτόρων». Η απάντηση, γράφει ο Μυριβήλης, βρίσκεται στην προμετωπίδα της εφημερίδας. «Θα ιδούν ότι από σήμερα ο “Ταχυδρόμος” είναι επιχείρησις για κοινό λογαριασμό όλων των εργαζομένων για την έκδοσή του. Και κείνων που δουλεύουν με το μυαλό και με την πένα και κείνων που δουλεύουν με το χέρι και με το τυπογραφικό συνθετήριο. Αποτελεί ούτως ειπείν μια έμπρακτη εφαρμογή της σοσιαλιστικής αρχής περί εξισώσεως της εργασίας. Εφυγε απ’ τη μέση ο εργολήπτης κι απόμεινε στον τόπο του μια συντροφιά ανθρώπων συνεργαζομένων υπό τις ίδιες βιοποριστικές συνθήκες. Η συνεργατική αυτή οργάνωσις της επιχειρήσεως εξασφαλίζει την απρόσκοπτη έκδοση της εφημερίδος από κάθε οικονομικό κίνδυνο. Προς το παρόν και μέχρις ότου έμπει το νερό στ’ αυλάκι όπως λέγει η παροιμία, η εφημερίδα θα βγαίνει σε δισέλιδο σχήμα, με περιποιημένη εμφάνιση και ύλη αυστηρά διαλεγμένη, με ειδησεογραφία απολύτως εξυπηρετούσαν το κοινόν. Και το σπουδαιότερο με συνδρομή ελαττωμένη και τιμολόγιο δημοσιεύσεων εντελώς προσαρμοσμένο στις σημερινές κρίσιμες οικονομικές περιστάσεις».
Ογδόντα εφτά χρόνια μετά παρατηρούμε αρκετές ομοιότητες ανάμεσα σ’ αυτήν την προσπάθεια και τη σημερινή, με τη συνεταιριστική έκδοση «Η Εφημερίδα των Συντακτών», που δημιουργήθηκε το 2012.
*Συγγραφέας, διδάκτωρ Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
