Τι είναι η τυπογραφία; Και τι σημαίνει τυπογραφία σήμερα; Αυτά είναι τα ερωτήματα που σου δημιουργούνται όταν επισκέπτεσαι το Μουσείο Τυπογραφίας στα Χανιά, το έργο στο οποίο έχουν αφιερώσει χρόνο, αγάπη και πόρους ο Γιάννης Γαρεδάκης, δημοσιογράφος ο ίδιος και ιδρυτής της εφημερίδας «Χανιώτικα Νέα», μαζί με τη σύζυγό του Ελένη.
Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι καθόλου ρητορικά, ειδικά σήμερα που όλο και λιγότερο διαβάζουμε στο χαρτί, όλο και περισσότερο εμπιστευόμαστε την ενημέρωσή μας στον ηλεκτρονικό Τύπο, ενώ και η προσωπική μας επικοινωνία γίνεται μέσω ηλεκτρονικών στοιχείων.
Μουσείο Τυπογραφίας – Χανιά
Το Μουσείο Τυπογραφίας, που στεγάζεται στο ίδιο κτίριο με τα πιεστήρια των «Χανιώτικων Νέων» στο Βιοτεχνικό Πάρκο της Σούδας, είναι ένας ζωντανός οργανισμός μέσα από τον οποίο ξεδιπλώνεται μέσα στα μάτια του επισκέπτη η ιστορία μιας τέχνης -και μιας τεχνικής- που άλλαξε την ιστορία του ανθρώπου και τη συνδέει με το σήμερα.
Το μουσείο ιδρύθηκε το 2005 και από το 2012 είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Μουσείων Τυπογραφίας (Association of European Printing Museums), ενώ τελεί υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης.
● Ταξίδι στην ιστορία της τυπογραφίας
Η ξενάγηση είναι διαδραστική και ξεκινάει από τις απαρχές της τυπογραφίας. Το μουσείο διαθέτει δύο περίτεχνα, μαντεμένια πιεστήρια των αρχών του 19ου αιώνα και ένα πιστό αντίγραφο του πιεστηρίου του Γουτεμβέργιου, εκείνου στο οποίο τον 15ο αιώνα τυπώθηκε η πρώτη Βίβλος και έγινε η αρχή για την ταχεία και ευρεία διάδοση της γνώσης.
Επίσης υπάρχουν ποδοκίνητα πιεστήρια φερμένα από χώρες της Ευρώπης, αλλά και χειροκίνητα: σε ένα από αυτά θα σας τυπώσουν και ένα καταδικό σας πρωτοσέλιδο των «Χανιώτικων Νέων».
Και πολλά άλλα πράγματα, όπως πάγκοι στοιχειοθεσίας όπου ο στοιχειοθέτης γράμμα γράμμα ετοίμαζε το κείμενο με τη χρήση ανάγλυφων τυπογραφικών στοιχείων από την εποχή του Γουτεμβέργιου μέχρι και ένα μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, λινοτυπικές και μονοτυπικές μηχανές.
Στις προθήκες του μουσείου παρουσιάζονται και άλλες τεχνικές, όπως η ξυλογραφία, η χαλκογραφία, η λιθογραφία, η offset, η τσιγκογραφία και η μεταξοτυπία, αλλά και η μέθοδος γραφής Μπράιγ.
Εντυπωσιακά είναι τα δύο μεγάλα επίπεδα τυπογραφικά πιεστήρια του 19ου αιώνα, που εκτίθενται στο μουσείο, και ένα του 20ού αιώνα, ενώ δεν πρέπει να ξεχάσουμε και το μεγάλο πανό με τα σύμβολα της διόρθωσης, του τμήματος μιας εφημερίδας ή ενός εκδοτικού οίκου που γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει «δαίμων του τυπογραφείου».
● Εικαστική αποτύπωση της ιστορίας της γραφής
Στο μουσείο μπορεί να κάνει κανείς ένα ακόμα ταξίδι στον υπόλοιπο κόσμο μέσα από την εικαστική έκθεση του γραφίστα και τυπογράφου Αντώνη Παπαντωνόπουλου.
Σε στήλες ο επισκέπτης βλέπει ένα έργο γλυπτικής σχετικό με κάθε χώρα που παρουσιάζεται και κάτω από το γλυπτό είναι υλικά γραφής της χώρας αυτής και ένα συνοδευτικό κείμενο.
Στη διπλανή αίθουσα, την αίθουσα Κώστα Τζωρτζάκη, συλλέκτη και ενός από τους πιο σημαντικούς χορηγούς του μουσείου, υπάρχει μια άλλη μόνιμη έκθεση, η οποία συνδέει την τυπογραφία με την ιστορία της ίδιας της Κρήτης και των αγώνων της για την ελευθερία.
Τα εκθέματα προστατεύονται με ειδικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας και περιλαμβάνουν σπάνιες εκδόσεις από τον 16ο αιώνα και μετά –κυρίως από τη Βενετία, ελληνικές και ξένες εφημερίδες από τις αρχές του 19ου αιώνα, χάρτες, λιθογραφίες, ξυλογραφίες και χαλκογραφίες.
● Χώρος πολιτισμού
Η βιβλιοθήκη του μουσείου περιλαμβάνει κι άλλους πολλούς θησαυρούς, όπως πολύτιμα βιβλία, γραφομηχανές, πολύγραφους, σπάνιες εκδόσεις, τις πρώτες εφημερίδες που κυκλοφόρησαν στην Κρήτη κ.ά.
Επίσης υπάρχει ένα μικρό αμφιθέατρο που λειτουργεί ως χώρος πολιτισμού και γραμμάτων, φιλοξενώντας συνέδρια, παρουσιάσεις βιβλίων, θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις κ.ά.
Μία από τις σημαντικές δραστηριότητες του Μουσείου Τυπογραφίας είναι και ετήσιος διαγωνισμός αφίσας, που έχει συμμετοχές γραφιστών και εικαστικών καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο. Τα βραβευμένα έργα εκτίθενται στον χώρο του αμφιθεάτρου.
Φέτος, πέμπτη χρονιά που διοργανώνεται (οι συμμετοχές λήγουν στις 30 Σεπτεμβρίου), έχει θέμα «Τυπογραφία – Παράθυρο στον κόσμο» (http://www.typography-museum.gr/5os_diagonismos_afisas/).
Επίσης το μουσείο κάνει δικές του εκδόσεις, ενώ διοργανώνονται εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές, φοιτητές και σπουδαστές γραφικών τεχνών, οι οποίοι ενημερώνονται για κάτι που ήταν και παραμένει σημαντικό: τον ρόλο της τυπογραφίας στον πολιτισμό, στη διάδοση των ιδεών και στην εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας.
Φεύγοντας από το μουσείο, ο επισκέπτης, μαθητής ή σπουδαστής, απλός τουρίστας ή επαγγελματίας του Τύπου ή των εκδόσεων, έχει μια φράση να στροβιλίζει στο μυαλό του: «Και τύπωσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα».
Αυτό γράφει το χρωματιστό κομμάτι χαρτί που παίρνει μαζί του και έχει τυπώσει με τα χέρια του σε μια χειροκίνητη μηχανή –για να θυμάται πάντα τη βουτιά που έκανε στην Ιστορία.
