45 χρόνια κόκκινες πολιτικές γιορτές

Για πολλούς είναι το ετήσιο, σταθερό ραντεβού τους που, ως μέλη της ΚΝΕ, οφείλουν να τηρούν σχεδόν με ευλάβεια. Για αρκετούς είναι μια ευκαιρία να περάσουν όμορφα, δημιουργικά και ίσως να προβληματιστούν πάνω σε μια σοβαρή ιδεολογική τοποθέτηση δεκαετιών, αυτή του σοσιαλισμού-κομμουνισμού. Ισως υπάρχουν και κάποιοι που απλά «πάνε για να δουν».

Υπάρχουν ωστόσο αρκετοί που ήταν, έδρασαν, έστησαν, ξέστησαν, οργάνωσαν και ακόμη κι αν κάποιοι από αυτούς δεν ανήκουν πλέον στο ΚΚΕ, θυμούνται πολύ γλαφυρά όλο εκείνο τον δημιουργικό αναβρασμό που ξεκίνησε με το 1ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, τον Σεπτέμβρη του 1975, έναν μόλις χρόνο μετά τη χούντα.

Αναδρομή στα μεγάλα φεστιβάλ της ΚΝΕ

Σε αυτούς απευθυνθήκαμε, όπως φυσικά και στα ίδια τα αρχεία του κόμματος, καθώς φέτος το φεστιβάλ κλείνει τα 45 του χρόνια. Η ίδια η ΚΝΕ είναι ελάχιστα «μεγαλύτερη»: μόλις 51 ετών.

Πέρυσι γιορτάσαμε τα 100 χρόνια ΚΚΕ και τα 50 της ΚΝΕ και φέτος ήδη έχουν ξεκινήσει οι προφεστιβαλικές εκδηλώσεις ανά την Ελλάδα, που θα καταλήξουν στο μεγάλο 45ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, στις 20, 21 και 22 Σεπτέμβρη στο πάρκο «Αντώνης Τρίτσης», στο Ιλιον.

Γιώργος Κ. «Ηταν “άνοιγμα”…»

Με όσους συνομιλήσαμε, όλοι κατέληξαν ακριβώς στο ίδιο συμπέρασμα: τα πρώτα φεστιβάλ της ΚΝΕ, κυρίως τα πρώτα 10 χρόνια και σίγουρα έως τη μεγάλη κρίση του ‘89, ήταν κάτι το ασύλληπτο. Τόσο σε σχέση με το μέγεθος της συμμετοχής όσο και των ίδιων των διοργανώσεων. «Θυμάμαι ότι το ‘75 το πλήθος ήταν τεράστιο», μας λέει ο Γιώργος Κ., πρώην μέλος της ΚΝΕ. « Γενικά από το ‘75 έως το ‘85 υπήρχε μια συνεχής αναβάθμιση κυρίως στο πολιτιστικό κομμάτι, καθώς τότε το ΚΚΕ έκανε διάφορα ανοίγματα. Μέχρι και αφιέρωμα στον Χατζιδάκι έγινε. Σε όλη τη διαδικασία, από τα εισιτήρια μέχρι το στήσιμο του φεστιβάλ και την καλλιτεχνική του επιμέλεια, συμμετείχαν εκατοντάδες νέοι! Ηταν σχεδόν φαραωνικό όλο αυτό: από απλά μέλη που κολλούσαν αφίσες έως τους μηχανικούς, τους τεχνικούς και φυσικά τους καλλιτέχνες.

Δεν θα ξεχάσω στο 9ο Φεστιβάλ, το ‘83: είχαν στήσει μια τεράστια κατασκευή που ήταν μια σπείρα. Μας είχε κάνει τόση εντύπωση. Συμβόλιζε τη σπειροειδή εξέλιξη της Ιστορίας και στα μάτια μας φάνταζε τρομερή! Πάντα υπήρχαν φυσικά και οι προφεστιβαλικές εκδηλώσεις ανά την Ελλάδα που δεν ήταν μόνο πολιτικές αλλά έφεραν και σημαντικό πολιτιστικό αποτύπωμα. Το πιο ενδιαφέρον ίσως να ήταν και αυτό: το καλλιτεχνικό κομμάτι.

Ειδικά τα πρώτα χρόνια υπήρχε μια αρκετά ενδιαφέρουσα μουσική αναζήτηση. Είχαν έρθει, θυμάμαι, σπουδαίοι καλλιτέχνες, διεθνώς αναγνωρισμένοι: το συγκρότημα του Μπομπ Μάρλεϊ, η Μερσέντες Σόσα (στο 12ο, το 1986). Εως και το ροκ άρχισε να εμφανίζεται κάποια στιγμή, αν και ως “αμερικανόφερτο” είχε δεχθεί σκληρή κριτική από το ΚΚΕ (η Μαρία Δαμανάκη είχε γράψει ένα σχετικό άρθρο ενάντια, ωστόσο το ροκ μπήκε στο φεστιβάλ). Αργότερα όμως, έγινε ένα άνοιγμα.

Πέρα από τη μουσική, υπήρχαν και δεκάδες άλλα πολιτιστικά πράγματα: θεατρικά, εικαστικά κ.ά. Μπορεί να μην τα χαρακτήριζες πρωτοποριακά, αλλά ήταν σίγουρα πέρα από τα στερεότυπα που έχουμε στο μυαλό μας για το ΚΚΕ και την ευρύτερη κουλτούρα του. Στο όνομα, δηλαδή, της προσέγγισης της νεολαίας γίνονταν ανοίγματα…»

Χριστίνα Π: «Δεν ήταν μόνο μια “γιορτούλα”»

«Υπήρξε μια απίστευτη κλιμάκωση σε όλα τα επίπεδα τα πρώτα χρόνια διοργάνωσης του Φεστιβάλ της ΚΝΕ», θυμάται η τότε Κνίτισσα Χριστίνα Π. «Ο κόσμος ήταν πάρα πολύς, οι σκηνές πολλές, οι συζητήσεις εξαιρετικά σοβαρές. Σου άνοιγαν τα μάτια. Στην Ευρώπη προϋπήρχε το πολύ μεγάλο Φεστιβάλ της “Ουμανιτέ” και από εκεί, όπως και από αντίστοιχα της Ανατολικής Γερμανίας, πήρε έμπνευση και η ελληνική κομμουνιστική νεολαία. Το Φεστιβάλ της “Ουμανιτέ” ήταν μεγάλο γεγονός, συγκέντρωνε σπουδαίους καλλιτέχνες από δεκάδες χώρους – κάθε λογής πρωτοπορία. Στην Ελλάδα, ειδικά τα πρώτα δέκα, ίσως και λίγο μετά, Φεστιβάλ της ΚΝΕ δεν ήταν μόνο μια “γιορτούλα”.

Υπήρχε πρόθεση και γίνονταν και σημαντικές προσπάθειες να είναι κάτι παραπάνω… Κατ’ αρχάς, προέβαλλε μια άλλη πολιτιστική πρόταση: υπήρχαν παιδότοποι, ειδικά διαμορφωμένοι (και μιλάμε για τη δεκαετία του ‘70! Από το ‘75 και μετά συγκεκριμένα), υπήρχαν μουσικά αφιερώματα στο έντεχνο, στο λαϊκό, στο ρεμπέτικο, στην ποίηση, γίνονταν απαγγελίες, κινηματογραφικές βραδιές, θεατρικές παραστάσεις (σε συνεργασία και με τα συνδικάτα των καλλιτεχνών και με ερασιτεχνικά σχήματα!), λογοτεχνικοί διαγωνισμοί, εκδόσεις βιβλίων, δίσκων, αθλητικά γεγονότα, κουκλοθέατρο…

Γενικά γινόταν προσπάθεια να παρουσιαστεί μια άλλη πολιτιστική πρόταση, πέρα από τη μαζική κουλτούρα. Αυτό δεν το λες ούτε λίγο ούτε μικρό. Και φυσικά, τα πρώτα πρώτα χρόνια ειδικά, θυμάμαι πως έρχονταν και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες αντιπροσωπείες από τη Χιλή, το Περού, την Ουρουγουάη, από τη Ν. Αφρική και το κόμμα του Μαντέλα, που ήταν ακόμα παράνομο τότε. Πραγματικά μάθαινες και έπαιρνες πράγματα. Σε όλα τα επίπεδα».

Θανάσης Σκαμνάκης: «Ηταν μια διαρκής αναζήτηση»

Ο Θανάσης Σκαμνάκης ήταν από τα οργανωτικά στελέχη των Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, από το 1975 που έγινε το πρώτο ώς και το 1983, όπου και πέρασε πλέον στο ΚΚΕ, έως την κρίση του ‘89, όπου η συγκυβέρνηση, υπό τον Τζαννή Τζαννετάκη, της Ν.Δ. με τον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου επιτάχυνε τη ρήξη στο εσωτερικό της ΚΝΕ. «Πράγματι εκείνο το τελευταίο φεστιβάλ που εγώ έστω παρακολούθησα ήταν έμπλεο συζητήσεων και αντιπαραθέσεων. Εως τότε όμως, ειδικά τα πρώτα χρόνια, για τα οποία μπορώ να μιλήσω με περισσότερη σαφήνεια καθώς ήμουν στην οργανωτική ομάδα, αν ήταν να πω πως το φεστιβάλ ήταν ένα πράγμα, θα επέλεγα τη λέξη “αναζήτηση”».

«Αναζητούσαμε καινούργιες φόρμες, προτάσεις, σχέδια. Φυσικά υπήρχε μια σαφής ιδεολογική βάση, στηριζόμενη στον αντιιμπεριαλισμό, τον αντιαμερικανισμό, την ταξική πάλη, τα σοσιαλιστικά προτάγματα… Από κει και πέρα, όμως, υπήρχαν δεκάδες διαφορετικές προτάσεις για τον πολιτισμό, την καλλιτεχνική παραγωγή, το πώς απευθύνεσαι ως νέος στους νέους αλλά και σε ανθρώπους που, μετά τη χούντα, έπειτα από τόσα χρόνια στην παρανομία, ήταν είτε απογοητευμένοι είτε είχαν αποσυρθεί ή τσακίσει ή είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους και έβλεπαν σε μας, τη νεολαία του ΚΚΕ τότε, μια νέα πρόταση ίσως. Πίστευαν πως δεν θα επαναλάβουμε τα ίδια λάθη και μας συνέδραμαν.

Οι άνθρωποι αυτοί είναι χιλιάδες! Θυμάμαι πως όταν είχα την πρώτη συνάντηση με το κόμμα και με ρώτησαν πόσα εισιτήρια ήθελα για το 1ο Φεστιβάλ, απάντησα «γύρω στα 150.000». Γέλασαν και είπαν κάτι για την αισιοδοξία της νιότης. Τελικά ήρθε πάνω από 300.000 κόσμος! Μετά αυξήθηκε κι άλλο!».

«Θυμάμαι πως μετά την πτώση της χούντας, το ‘74, είχαν πάει η Αγγελική Σωτήρη και η Νάντια Βαλαβάνη ως αντιπροσωπεία της ΚΝΕ στο Φεστιβάλ της “Ουμανιτέ” στο Παρίσι. Εμείς, λόγω δικτατορίας, ελάχιστα γνωρίζαμε για το τι γινόταν έξω. Οταν ήρθαν και μας διηγήθηκαν τι είδαν και έζησαν, ήμαστε θυμάμαι εγώ, η Ιωάννα Καρυστιάνη και ο Νίκος Μπίστης, τα ακούσαμε και αποφασίσαμε να κάνουμε κι εμείς κάτι παρόμοιο. Ετσι, ήδη από το φθινόπωρο του ‘74 ξεκινήσαμε να φτιάχνουμε το σχέδιο για το πρώτο Φεστιβάλ της ΚΝΕ που θα γινόταν τον επόμενο χρόνο».

«Θυμάμαι χαρακτηριστικά πως όταν τον τρίτο χρόνο το φεστιβάλ πήγε στο Περιστέρι, εκεί όπου σήμερα είναι το Αλσος, ξαφνικά το υπουργείο Οικονομικών είπε ότι ο χώρος τού ανήκει. Ξεκίνησε ένα ευρύτατο κίνημα διεκδίκησης και διαμαρτυρίας, που κράτησε σχεδόν όλο τον χρόνο, αλλά στο τέλος τα καταφέραμε και το κάναμε εκεί. Δεν υπήρχε τότε τίποτε εκεί – μόνο άπειρη σκόνη γιατί ήταν ορυχείο κάρβουνου παλαιότερα και κάτι νεκρά άλογα…».

«Γινόταν πολλή δουλειά. Πολλή και ουσιαστική. Από τους πάντες: απλά μέλη, μηχανικούς, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες… Ολες οι ομάδες συνεργαζόμασταν εξαιρετικά. Κάθε χρόνο θέλαμε να έχουμε και μία νέα πρόταση. Βέβαια, κάποια στιγμή, αναπόφευκτα, ήρθε και ο κορεσμός, αλλά ήδη είχαν γίνει ριζοσπαστικά, υπέροχα πράγματα. Αυτό ήταν τότε το Φεστιβάλ της ΚΝΕ: μια διαρκής, υπέροχη, ριζοσπαστική αναζήτηση».

Η φετινή διοργάνωση 

Το τριήμερο του φετινού φεστιβάλ (Παρασκευή 20 έως Κυριακή 22 Σεπτεμβρίου) στο Πάρκο Τρίτσης στο Ιλιον θα κορυφωθούν οι εκδηλώσεις που κεντρικό σύνθημα έχουν: «Με τους αγώνες, τα όνειρα, τη δύναμή μας… “θα χτίσουμε έναν κόσμο λέφτερο, ανοιχτό, γεμάτο ελπίδα!…” τον Σοσιαλισμό!».