«Είναι το τέλος του κόσμου όπως τον ξέρουμε, και νιώθω μια χαρά…», τραγουδούσαν οι REM, η σπουδαία αμερικανική μπάντα, το μακρινό 1987, σε ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια τους, ένα διφορούμενο ροκ μανιφέστο για τα συντρίμμια ενός κόσμου που αλλάζει ραγδαία.
«Το τέλος του καπιταλισμού όπως τον ξέραμε» περιγράφανε από το, επίσης μακρινό πλέον, 1996 οι φεμινίστριες ανθρωπογεωγράφοι Γκίμπσον – Γκρέιαμ, στο πρώτο ομώνυμο βιβλίο τους με τον υπότιτλο «Μια φεμινιστική κριτική στην πολιτική οικονομία».
Η μελέτη τους τάραξε τα νερά στην ακαδημαϊκή κοινότητα, μια εποχή που το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης έκανε τα πρώτα βήματά του. Εκτοτε μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες (μεταξύ άλλων γαλλικά, ισπανικά, τουρκικά, κινεζικά, κορεατικά) και επανεκδόθηκε το 2011, ως κλασικό πλέον πόνημα στην επιστήμη της ανθρωπογεωγραφίας. Το ερευνητικό ενδιαφέρον τους εστιάζεται στις εναλλακτικές οικονομικές στρατηγικές, που αργότερα καθιερώθηκαν ως «μετα-καπιταλιστικές θεωρίες».
Το δίδυμο Γκίμπσον – Γκρέιαμ, που είχε έδρα το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ της Αυστραλίας αλλά έδρασε επίσης σε Ευρώπη, Ασία και ΗΠΑ, συνεργάστηκε για τρεις δεκαετίες, εκδίδοντας σημαντικά βιβλία και άρθρα για τις «πολιτικές της δυνατότητας».
Συλλογικά έργα, όπως το «Α Postcapitalist Politics» (Μετακαπιταλιστικές Πολιτικές – 2006) και «Τake Back the Economy», μένουν πιστά στη μαρξιστική οπτική, ανιχνεύοντας ταυτόχρονα νέους δρόμους. Παράλληλα ανέπτυξαν έντονη ακτιβιστική-ερευνητική δράση σε διεθνή δίκτυα κοινοτικής οικονομίας, όπως το Community Economies Research Network (CERN) και Community Economies Collective (CEC).
Το 2010 η Τζούλιετ Γκρέιαμ πεθαίνει, αλλά το έτερον επιστημονικό και πολιτικό της ήμισυ, η Κάθριν Γκίμπσον (φωτ.), συνεχίζει την έρευνα, συνδυάζοντας ευρύτατο φάσμα ενδιαφερόντων, από τoν συνεργατισμό, την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, αχρήματες και ανταλλακτικές πρακτικές, μέχρι υβριδικές μορφές κοινοκτημοσύνης, από τα ψηφιακά και δημόσια «κοινά» μέχρι τη συλλογική-κοινοτική στέγαση.
Βασική συνεισφορά των δύο ανθρωπογεωγράφων είναι η θεωρία του «capitalocentrism» – έχει μεταφραστεί στα ελληνικά ως «καπιταλοκεντρισμός».
Ο όρος αναφέρεται στην κυρίαρχη αποτύπωση των οικονομικών δραστηριοτήτων ως προς τη σχέση τους με τον καπιταλισμό – κατά πόσο ταυτίζονται, τον συμπληρώνουν, διαφέρουν ή εμπεριέχονται σε αυτόν. Αντίθετα, οι ίδιες θεωρούν ότι μπορούμε να αποδυναμώσουμε την καπιταλιστική ηγεμονία με μια σειρά στρατηγικών που τον παρακάμπτουν, παράγοντας νέες μορφές οικονομικής ταυτότητας και ανάπτυξης.
Η ακαδημαϊκός Κάθριν Γκίμπσον θα βρίσκεται την επόμενη εβδομάδα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, προσκεκλημένη του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ) και του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία». Τη Δευτέρα 16/9 στις 18.00 θα δώσει δημόσια διάλεξη με θέμα «Ερευνώντας μετα-καπιταλιστικές δυνατότητες» στο κτίριο του ΕΑΠ (Γραβιάς 4, 1ος όροφος).
Την Τετάρτη 18/9 θα μιλήσει στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, για το ίδιο θέμα, στις 19.00, στην Πολυτεχνική Σχολή (Αμφιθέατρο «Αλέξανδρος Τσιούμης»). Την Πέμπτη 19/9 θα διοργανώσει συμμετοχικό εργαστήριο στο Πάρκο Τσέπης της Πρωτοβουλίας Γειτονιάς της Αλεξάνδρου Σβώλου (στη συμβολή των οδών Μιχαήλ Ιωάννου με Αγαπηνού).
