Ενώ διεθνείς και εθνικοί φορείς καταγγέλλουν ως παράνομη και ανεφάρμοστη τη συμφωνία που υπέγραψε ο πρόεδρος Τραμπ με τον ομόλογό του της Γουατεμάλας, Τζίμι Μοράλες, και αναγνωρίζει το κεντροαμερικανικό κράτος ως «ασφαλή τρίτη χώρα», οι ΗΠΑ επιδιώκουν τη σύναψη ανάλογων συμφωνιών με την Ονδούρα και το Σαλβαδόρ.
Αυτό ανακοίνωσε ο Αμερικανός υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Κέβιν ΜακΑλίναν, εξηγώντας πως «δεν είναι κάτι που οι ΗΠΑ επιχειρούν να κάνουν μόνο με τη Γουατεμάλα. Είναι θέμα που θεωρούμε πως αποτελεί περιφερειακή ευθύνη».
«Σίγουρα χρειάζονταν δύο αρχηγοί κρατών που νοιάζονται ελάχιστα για τους κανόνες και την κοινή λογική όσο ο Τζίμι Μοράλες και ο Ντόναλντ Τραμπ για να υπογράψουν μια συμφωνία για το μεταναστευτικό σαν κι αυτήν με την οποία η Γουατεμάλα αποδέχεται να μετατραπεί σε τρίτη ασφαλή χώρα», σχολιάζει κύριο άρθρο της El País, ενώ πολλοί αναλυτές επισημαίνουν όχι μόνο τον παραλογισμό, αλλά και τις δυσκολίες στην εφαρμογή της.
Ηδη ο εισαγγελέας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γουατεμάλας, Χορντάν Ρόδας, προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο με αίτημα την ακύρωσή της. Οπως σημειώνει ο Ρόδας, αυτή υπογράφηκε χωρίς την απαιτούμενη από το Σύνταγμα έγκριση του Κοινοβουλίου και συνήφθη υπό τον φόβο απειλών και «κατά τη διεθνή νομοθεσία, οι συμφωνίες που συνάπτονται υπό απειλή δεν έχουν νομική ισχύ».
Ο Τραμπ ανακοίνωσε ως «αντίποινα» -σε περίπτωση που η Γουατεμάλα δεν υπογράψει τη συμφωνία- την επιβολή δασμών (το 41% των εξαγωγών της χώρας έχουν προορισμό τις ΗΠΑ) ή (και) τη φορολόγηση των εμβασμάτων των μεταναστών (το 2018 ξεπέρασαν τα 9 δισ. δολάρια), απειλές που θα εάν υλοποιούνταν θα μπορούσαν να καταστρέψουν την ήδη εύθραυστη οικονομία της χώρας.
Την ακύρωση της συμφωνίας ως παράνομης και αντισυνταγματικής απαίτησε με ανάλογη προσφυγή και η οργάνωση «Δράση Πολιτών», το παράρτημα Γουατεμάλας της Διεθνούς Διαφάνειας.
Φτώχεια, βία, διαφθορά
Η συμφωνία προβλέπει πως όποιος μετανάστης από την Ονδούρα και το Ελ Σαλβαδόρ περάσει από τη Γουατεμάλα με πρόθεση να φτάσει στις ΗΠΑ θα πρέπει πρώτα να ζητήσει άσυλο σ’ αυτή τη χώρα, ενώ οι αμερικανικές αρχές θα μπορούν να επιστρέφουν εκεί όσους πολίτες των δύο αυτών χωρών πέρασαν στα εδάφη τους.
Αλλά αναλυτές συμφωνούν πως η Γουατεμάλα είναι απόλυτα απροετοίμαστη να υποδεχτεί και προστατεύσει αιτούντες άσυλο. Καλπάζουσα φτώχεια, βία, διαφθορά και ατιμωρησία (όπως αναγνωρίζουν εκθέσεις και ταξιδιωτικές οδηγίες τού Στέιτ Ντιπάρτμεντ) βασιλεύουν στη χώρα, όπου διαπράττονται 22 δολοφονίες ανά 100.000 κατοίκους, στους δρόμους κυριαρχεί η βία των συμμοριών και των ναρκεμπόρων, τον τελευταίο χρόνο έχουν δολοφονηθεί 14 ιθαγενείς ηγέτες, ο μισός πληθυσμός ζει κάτω από το όριο της φτώχειας και οι δημόσιες υπηρεσίες δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν στο ελάχιστο τον ντόπιο πληθυσμό.
Σύμφωνα με το ICEFI (Κεντροαμερικανικό Ινστιτούτο Δημοσιονομικών Μελετών) προβλέπεται ότι φέτος οι κοινωνικές δαπάνες θα κυμανθούν στο 7% του ΑΕΠ, πέμπτη συνεχόμενη χρονιά μείωσης.
Αν επιχειρηθεί η εφαρμογή της, η χώρα μπορεί να έρθει αντιμέτωπη με μια τεράστια ανθρωπιστική κρίση. Η Υπηρεσία Ασύλου διαθέτει οκτώ υπαλλήλους, πέρσι δέχτηκε 262 αιτήματα ασύλου (κάπου 22 τον μήνα), ενώ το πρώτο εξάμηνο φέτος 219 (36 τον μήνα), αλλά παρά τον σχεδόν διπλασιασμό τους η αρμόδια αρχή που τα εξετάζει έχει περισσότερο από ένα χρόνο να συνεδριάσει.
Τα τελευταία πέντε χρόνια περισσότεροι από 467.000 μετανάστες από την Ονδούρα και το Ελ Σαλβαδόρ έχουν ζητήσει άσυλο στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Και με τη νέα συμφωνία θα αυξηθούν κατά χιλιάδες τον χρόνο τα αιτήματα ασύλου που θα πρέπει να εξετάζει η Γουατεμάλα, αριθμό που η εφημερίδα Prensa Libre εκτιμά σε τουλάχιστον 1.700 τον μήνα.
Προειδοποιήσεις
Ο διευθυντής του Οίκου του Μετανάστη, Μάουρο Βερσελέτι, προειδοποιεί πως «η ικανότητα της Γουατεμάλας είναι περιορισμένη όχι μόνο στην εξέταση των αιτημάτων ασύλου, αλλά και στην τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη Σύμβαση για το Καθεστώς των Προσφύγων του 1951, γιατί πρέπει να εξασφαλίσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής σε όσους χορηγηθεί άσυλο».
Μπορεί μια χώρα, που δεν καταφέρνει να εξασφαλίσει όλα αυτά στους υπηκόους της, αναγκάζοντάς τους να μεταναστεύουν κατά χιλιάδες κάθε χρόνο, να τα εγγυηθεί σε ξένους πολίτες που έφυγαν από τις πατρίδες τους για τους ίδιους ακριβώς λόγους, αναρωτιέται καταλήγοντας: «Προβληματίζει η λογική των μεταναστευτικών πολιτικών της κυβέρνησης που από τη μια θέλει να υποδεχτεί 93.000 μετανάστες από την Ονδούρα και το Ελ Σαλβαδόρ και από την άλλη αφήνει να φεύγουν για τις ΗΠΑ 84.000 Γουατεμαλιανοί γιατί δεν έχουν ευκαιρίες για αξιοπρεπή ζωή. Τα στοιχεία της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αποτελούν μια προειδοποίηση για το τι περιμένει τη Γουατεμάλα».
O απερχόμενος πρόεδρος της χώρας Τζίμι Μοράλες (του οποίου το κόμμα καταποντίστηκε με 3,5% στον πρώτο γύρο των εκλογών τον Ιούνιο), γνωρίζοντας σαφώς τις δυσοίωνες συνέπειες αυτής της συμφωνίας βιάστηκε να τη συνομολογήσει εν μέσω της προεκλογικής εκστρατείας, χωρίς να ανακοινώσει καμία σχετική λεπτομέρεια.
Αλλά τόσο η Σάντρα Τόρες που εμφανίζεται ως επικρατέστερη να κερδίσει την προεδρία στον δεύτερο γύρο που διεξάγεται αυτή την Κυριακή, όσο και ο συντηρητικός αντίπαλός της, Αλεχάντρο Τζιαματέι, αμφισβήτησαν τη νομιμότητα της συμφωνίας και δήλωσαν πως ό,τι κι αν προβλέπει θα πρέπει πρώτα να εγκριθεί και επικυρωθεί από το Κοινοβούλιο.
«Τα ελλείμματα στους τομείς της οικονομίας, της παιδείας, της πρόσβασης στη δημόσια υγεία και στην ασφάλεια των πολιτών πλήττουν τον ντόπιο πληθυσμό, πόσο μάλλον τους ξένους», δήλωσε η Τόρες, ξεκαθαρίζοντας πως η Γουατεμάλα δεν έχει καμία προϋπόθεση για να θεωρηθεί τρίτη ασφαλής χώρα και η συμφωνία είναι έωλη.
