Οι προσφυγικές ροές στη Λέσβο αυξάνονται εκ νέου, με τον αριθμό των προσφύγων που φιλοξενεί το νησί να ξεπερνά πλέον τις 10.000. Τρία χρόνια μετά τη συμφωνία της Ε.Ε. με την Τουρκία, χιλιάδες πρόσφυγες, ακόμα και ευάλωτοι, παραμένουν εγκλωβισμένοι σε συνθήκες απελπιστικές και απάνθρωπες.
Τον Ιούλιο του 2016, ύστερα από πρωτοβουλία που πήραν η Αλληλεγγύη Λέσβου και το Borderline-Europe, δημιουργήθηκε το κέντρο στήριξης προσφύγων και ντόπιων Mosaik, ένας χώρος ανοιχτός για όλους, χωρίς διακρίσεις και διαχωρισμούς, όπου θα μπορούσαν πρόσφυγες και μετανάστες να βρουν διέξοδο από τις ασφυκτικές συνθήκες των καμπ. Ενα εγχείρημα στο οποίο γίνεται σημαντική δουλειά στο κομμάτι της ένταξης των προσφύγων.
Φιλοξενούμενη για μία μέρα ήταν η «Εφ.Συν.», παρακολουθώντας πώς οι εκατοντάδες πρόσφυγες που έχουν περάσει από εδώ βρίσκουν μια «όαση», καθώς μέσα από τις δραστηριότητες και τα μαθήματα καταφέρνουν να περάσουν δημιουργικά τον χρόνο τους, να κοινωνικοποιηθούν και να νιώσουν ξανά χρήσιμοι.
Ξεναγός μας ήταν ο Χοακίν O’ Ράιαν, τον οποίο συναντήσαμε στην άνετη αυλή του καλοδιατηρημένου νεοκλασικού κτιρίου του 1868 στο κέντρο της Μυτιλήνης. Εκεί, δεκάδες πρόσφυγες από διάφορες χώρες δροσίζονταν στον ίσκιο των δέντρων, συζητούσαν κι έπαιζαν επιτραπέζια παρακολουθώντας τα παιδιά τους που λίγο πιο κάτω μοιράζονταν παιχνίδια.
Πρώτος μας σταθμός, οι τάξεις όπου γίνονται μαθήματα ελληνικών και δραστηριότητες οργανωμένες από εθελοντές για τους πρόσφυγες. Απαραίτητα και τα μαθήματα αγγλικών, που μπορούν να παρακολουθήσουν και όσοι ντόπιοι ενδιαφέρονται. Αλλωστε, οι ντόπιοι μπορούν να συμμετέχουν και στα υπόλοιπα προγράμματα.
«Στο Mosaik είναι όλοι ευπρόσδεκτοι. Σε όσους μένουν μακριά, για παράδειγμα στη Μόρια, παρέχουμε δύο εισιτήρια για να μπορούν να πηγαινοέρχονται δωρεάν. Εχουμε τέσσερις τάξεις όπου γίνονται μαθήματα γλώσσας. Συνήθως ξεκινάνε από τα αγγλικά, μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, είναι μια γλώσσα πιο εύκολη να μάθουν.
Ο τρόπος διδασκαλίας είναι ειδικά σχεδιασμένος για τις ανάγκες τους. Οι καθηγητές πληρώνονται κανονικά, κατά καιρούς όμως μπορεί να έρθουν εθελοντές και να προτείνουν να κάνουν μια δραστηριότητα. Αυτή την περίοδο γίνονται μαθήματα ποίησης και γιουκαλίλι, ενώ στο παρελθόν γίνονταν μαθήματα χαρακτικής και ζωγραφικής», μας λέει ο Χοακίν.
Μια άλλη δραστηριότητα με πολλαπλά οφέλη για τους πρόσφυγες είναι η ανακύκλωση. Εδώ φιλοξενούνται δύο διαφορετικά εργαστήρια, που χρηματοδοτούνται από την περιφέρεια της Βαρκελώνης, το «safe passage-bag» και το «upcycling». Το εργαστήριο που κατασκευάζει τις τσάντες ξεκίνησε πριν από 4 χρόνια.
Εκεί συναντήσαμε την Μπεατρίς Ανιτσάκη-Ντίγκελμαν, η οποία είναι η υπεύθυνη και διαχειρίζεται το σχετικό e-shop. Στον χώρο κυριαρχούσε το πορτοκαλί, με τσάντες και πορτοφόλια φτιαγμένα από σωσίβια που μαζεύονται από τις ακτές της Συκαμιάς, ενώ στην άκρη τρεις ραπτομηχανές δούλευαν ασταμάτητα. Στο εργαστήρι δουλεύουν 6 πρόσφυγες, ένας επεξεργάζεται τα σωσίβια που συλλέγονται, δύο τα κόβουν και τρεις τα ράβουν.
Δεν στηρίζει η Ελλάδα
«Στην Ελλάδα δεν υπάρχει τόσο μεγάλη ζήτηση, ίσως επειδή οι τσάντες είναι λίγο ακριβές – κυρίως μας στηρίζουν από το εξωτερικό. Επίσης τις πουλάμε κατά καιρούς σε πάγκους στα εποχικά ή φιλανθρωπικά μπαζάρ, καθώς και σε φεστιβάλ. Τα άτομα που δουλεύουν εδώ μπορούν με τον μισθό που παίρνουν να νοικιάσουν ένα σπίτι και έτσι να ξεφύγουν από τα καμπ», ακούμε από την Μπεατρίς.
Το εργαστήρι του upcycling ήταν γεμάτο αντικείμενα που με την πρώτη ματιά φαίνονται άχρηστα, όμως εκεί αποκτούν και πάλι ζωή. Σκουλαρίκια από τα απομεινάρια βάρκας και σωσιβίων, φωτιστικό από πλαστικά μπουκάλια, πολύχρωμες ονειροπαγίδες από κλωστή είναι μερικά παραδείγματα που μπορεί κανείς να ανακαλύψει και να αγοράσει σε αυτό το εργαστήρι.
Η Γιούλα Κουτσουμπού είναι η υπεύθυνη του εργαστηρίου. Ασχολείται πολλά χρόνια με το upcycling: «Το 2010 πήγα ένα ταξίδι στην Κεντρική Αμερική, έμεινα εκεί 7 χρόνια, δούλεψα σε Γουατεμάλα, Μεξικό και Ονδούρα. Εκεί εκπαίδευα ομάδες πώς μπορούν μέσα από τα σκουπίδια και τα φυσικά υλικά να δημιουργούν χρηστικά πράγματα με σκοπό να τα πουλάνε και να μπορούν να είναι οικονομικά ανεξάρτητοι. Εχω δουλέψει με ιθαγενείς, παιδιά του δρόμου, κακοποιημένες γυναίκες, σε κέντρα αποτοξίνωσης, αλλά και σε φυλακές. Εκτός από την ενδυνάμωση που τους προσφέρει, γίνεται υποσυνείδητα και μια περιβαλλοντική εκπαίδευση».
Μόλις η Γιούλα άνοιξε την πόρτα για το εργαστήρι, ήρθε κοντά μας η 9χρονη Φατιμά, που σε πολύ καλά αγγλικά που έμαθε στο Mosaik μέσα σε μερικούς μήνες μάς είπε ότι έρχεται στο upcycling 25 μέρες και μας έδειξε με καμάρι μια όμορφη ονειροπαγίδα από κλωστή και ξύλο που έχει φτιάξει.
Το εργαστήρι λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά για αρκετούς από τους ταλαιπωρημένους πρόσφυγες που βρίσκουν μια ενασχόληση, μέσω της οποίας ξεχνούν για λίγο τη δύσκολη καθημερινότητα.
«Οταν έρχεται κάποιος καινούργιος, του μαθαίνει ο παλιός. Με αυτόν τον τρόπο τονώνεται η αυτοπεποίθησή τους, γνωρίζονται και κάνουν παρέα με άτομα από διαφορετικές εθνικότητες. Από τα έσοδα καλύπτονται οι ανάγκες άλλων προσφύγων, οπότε υπάρχει ένα είδος αλληλεγγύης προσφύγων σε πρόσφυγες, κάτι που είναι πολύ όμορφο. Εχω δει στο εργαστήριο άτομα τα οποία δεν μπορούσαν να κοιμηθούν το βράδυ ή έπαιρναν φάρμακα μόλις πρωτοέρχονταν. Λίγο μετά, μου έλεγαν ότι έκοψαν τα φάρμακα και μπορούν να κοιμηθούν. Μπαίνουν στη λογική να αλλάζουν καταστάσεις που τους προκαλούν πόνο. Αν μπορείς από ένα πλαστικό μπουκάλι να φτιάξεις ένα φωτιστικό και ένα ζευγάρι σκουλαρίκια, φαντάσου τι μπορείς να κάνεις με τη ζωή σου, όταν βλέπεις ότι είναι στο χείλος του γκρεμού. Μπορείς σε μια στιγμή να τα ανατρέψεις και να τα αλλάξεις όλα. Επίσης είναι πολύ ενδιαφέρον ότι χρησιμοποιούνται υλικά όπως τα υπολείμματα από σωσίβια και βάρκες. Δεν τους τρομάζουν, τα βλέπουν πια απλά ως υλικά», μας εξήγησε η Γιούλα.
Ομως ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη. Παρά τις προσπάθειες των ανθρώπων του Mosaik και άλλων πρωτοβουλιών, η ζωή των προσφύγων στη Λέσβο παραμένει εξαιρετικά δύσκολη και χαρακτηρίζεται από μεγάλη αβεβαιότητα για το μέλλον.
Αυξημένες ροές
Με αυτή τη διαπίστωση συμφωνεί η Εφη Λατσούδη, ιδρύτρια της Αλληλεγγύης Λέσβου, που το 2016 τιμήθηκε με το βραβείο Νάνσεν της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ. Η κ. Λατσούδη μάς δίνει ανάγλυφα την εικόνα:
«Από τον Ιούλιο οι ροές έχουν αυξηθεί. Εχουμε ανθρώπους από όλες τις εθνικότητες που μένουν σε σκηνές έξω από τη Μόρια. Η κατάσταση γίνεται ξανά δύσκολη, αποσυμφόρηση δεν έχει γίνει, οι μεταφορές προς την ενδοχώρα είναι λίγες και οι αφίξεις στο νησί καθημερινές. Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε καμία εικόνα από τη νέα κυβέρνηση για το τι ακριβώς θέλει να κάνει. Ενώ μιλάνε για την αποσυμφόρηση των νησιών, στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Λένε για εσπευσμένες διαδικασίες ασύλου, ενώ αναβάλλονται συνέχεια οι συνεντεύξεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μεγαλώνει ο χρόνος που οι συγκεκριμένοι άνθρωποι παραμένουν σε μια κατάσταση τεράστιας αβεβαιότητας (limbo), χωρίς καν να γνωρίζουν σε ποιο νομικό καθεστώς βρίσκονται. Αυτοί οι άνθρωποι, που είναι πιθανό να ζήσουν στην Ελλάδα, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρουν δουλειά, να γίνουν ανεξάρτητοι, να συμμετέχουν αυτοί και τα παιδιά τους στην εκπαίδευση. Επίσης, η κατάργηση του ΑΜΚΑ δυσκολεύει πολύ τόσο την ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη όσο και τη δυνατότητα να εργαστούν νόμιμα. Για μας είναι πολύ σημαντική η ένταξη και η ενσωμάτωση. Δεν μπορείς να έχεις έναν άνθρωπο παγιδευμένο ένα-δυο χρόνια σε μια σκηνή στη Μόρια, να μην κάνει τίποτα και να είναι εκτεθειμένος σε συγκρούσεις από την ένταση που υπάρχει εκεί, να καταστρέφεται ψυχολογικά και μετά να προσπαθείς να τον εντάξεις. Η ένταξη και η αντιμετώπιση αυτών των ανθρώπων πρέπει να ξεκινάει από την πρώτη στιγμή. Με το που φτάνουν πρέπει να έχουν κάτι να κάνουν, να έχουν μια διέξοδο, μια απασχόληση, μια σωστή πληροφορία για το τι θα τους συμβεί και ποια θα είναι τα επόμενα βήματα».
Για όσους ενδιαφέρονται για τις τσάντες που φτιάχνουν οι πρόσφυγες στο εργαστήριο safe passage: lesvossolidarityshop.org
Περισσότερες πληροφορίες για το εργαστήριο του upcycling στο Ηumade Craft Workshop
