Οδοιπορικό στα βήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη… Υπερβολές! Έτσι, ανακαλύψαμε και πάλι, καθορίζεται μόνο η προσδοκία μας… Η δίψα όσων μετείχαμε, συμπολίτες κάθε ηλικίας με κοινό γνώρισμα τη σαγήνη που μας ασκεί η μοναδικότητα της γραφής του Σκιαθίτη, στην περιήγηση που οργάνωσε, από το απόγευμα έως το βράδυ της Τρίτης, η οργάνωση «Αthens Walking Stories», μας αποκάλυψε και πάλι πως μόνο να τον προσεγγίσουμε μπορούμε… Και όχι να τον αποκρυπτογραφήσουμε!
Με ξεναγό-συνομιλητή, για περίπου τρεις ώρες στην «Αθήνα από την οδό Σταδίου και κάτω», τον συγγραφέα και πρόεδρο της εφορευτικής επιτροπής της Εθνικής Βιβλιοθήκης Σταύρο Ζουμπουλάκη.
Έτσι καθόρισε ο ίδιος την Αθήνα του Παπαδιαμάντη στο τέλος του 19ου και αρχές του 20oύ αιώνα… Αλλιώς έζησε, δημιούργησε, ανέπνευσε στις ταπεινές, αλλά και και στις ιστορικές γωνιές της πρωτεύουσας…
Αυτές που ταίριαζαν στη γνωστή λιτή, απέριττη στάση ζωής του! Το κοσμικό φρόνημα «από την οδό Σταδίου και πάνω» δεν τον αφορούσε, το αποτίναξε…
«Εκεί δεν πάτησε ποτέ»… Ξεκινήσαμε, απόγευμα, από το (ανενεργό μέχρι νεωτέρας…) εκκλησάκι του Προφήτη Ελισσαίου στο Μοναστηράκι, εκεί που έψελνε… Για την ακρίβεια εκεί που «ο Παπαδιαμάντης επάλετο στο δεξί ψαλτήρι», όπως μάθαμε πως αναφέρει ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, επίσης λογοτέχνης με καταγωγή απ’ τη Σκιάθο, ξάδελφός του και ψάλτης στην αριστερή πλευρά του ίδιου ναού.
Η μεγάλη παρέα μας αγνοούσε, δίπλα μας, τον θόρυβο της πόλης, μέναμε σιωπηλοί όταν αφομοιώναμε τα λόγια του κ. Ζουμπουλάκη στις συχνές στάσεις του ίδιου οδοιπορικού…
Τότε, επίσης, με σεβασμό στη διατύπωση απευθύναμε διευκρινιστικές ερωτήσεις στον επικεφαλής… Αρχικά, ενώπιον του περιφραγμένου ναού όπου έψελνε ο Παπαδιαμάντης και εφημέριος ήταν ο ανακηρυχθείς άγιος της εκκλησίας μας, πατήρ Νικόλαος Πλανάς:
«Ο Παπαδιαμάντης έζησε όλη την ενήλικη ζωή του στην Αθήνα. Το 1872 πήγε, πολλούς μήνες, στο Άγιο Όρος με την πρόθεση να γίνει μοναχός, αλλά επέστρεψε στην Αθήνα και το 1874, 23 χρόνων, πήρε απολυτήριο από τη Βαρβάκειο Σχολή. Από τότε ζούσε στου Ψυρρή, το 1903 επέστρεψε στη Σκιάθο, αλλά τον επόμενο χρόνο επανήλθε στην Αθήνα. Τότε ο Παύλος Νιρβάνας αποτύπωσε τη μορφή του στη γνωστή, μοναδική, φωτογραφία που δέχθηκε να βγάλει…
Την ώρα της ίδιας φωτογραφίας ζήτησε, σε άψογα γαλλικά από το Νιρβάνα, να βγάλει γρήγορα τη φωτογραφία ώστε «να μην εξάπτουμε την περιέργεια του κοινού που βρίσκεται κοντά μας»… Ως «κοινό» προσδιόρισε ομάδα λίγων παιδιών που ήταν εκεί, λίγα μέτρα μακριά τους… Απόδειξη της ταπεινότητας του, αυτή ήταν η γνωστή αλήθεια της παρουσίας του!
«Αντίθετα», ακούσαμε, «μύθος είναι πως ήταν φτωχός, ήταν από τους καλύτερα αμειβόμενους δημοσιογράφους της εποχής του στις εφημερίδες «Ακρόπολις», «Νέον Αστυ» και όχι μόνο.
Ζούσε φτωχικά, δεν είχε έπιπλα, είχε μόνο μια περιβόητη κασέλα που την μετέφερε σε κάθε νέο από τα «χαμόγια», τα συνεχόμενα δωμάτια με την κοινή τουαλέτα, όπου επέλεξε να μείνει στη γειτονιά που βρισκόμαστε…». Λόγια που έφθασαν στ’ αυτιά μας στην πλατεία Ασωμάτων…
Ακολούθησε αναγκαία διευκρίνιση: «Δεν είχε οικονομικό πρόβλημα, ήταν ηθελημένη η πτωχεία του! Φορούσε χειμώνα-καλοκαίρι το επίσης περιβόητο παλτό του και δεν είχε βιβλία! Ίδιος με τον ξεπεσμένο δερβίση του βιβλίου του… Δεν ήταν συνηθισμένος άνθρωπος, ήταν άπραγος, ανεπρόκοπος…».
Αλλά το έργο του… Σταματήσαμε να περπατάμε και στο Θησείο… Εκεί, όπως σε κάθε στάση μας, ο κ. Ζουμπουλάκης διάβαζε αποσπάσματα έργων του… Ήταν ώρα ν’ ακούσουμε συμβολικές λέξεις από τον παπαδιαμαντικό «Ξεπεσμένο Δερβίση»:
Η έκφραση «το άστατον των ανθρωπίνων πραγμάτων» ενέπνευσε κοινή αντίδραση, μέσω νεύματος ή, ανάλογης έκφρασης, σε όλους μας! Ακούσαμε την εξήγηση της διαχρονικότητας του Παπαδιαμάντη: «Περισσότερο από ένα αιώνα πλέον τα διηγήματα του μεγαλώνουν ασύμμετρα… Όπως τα δέντρα!».
Ρίγος
Και πώς να μη συμβεί αυτό, αναλογιστήκαμε εντός της μέθεξης που γεννούσε η ξενάγηση, όταν, για παράδειγμα, στο ίδιο βιβλίο, παραλληλίζει το άσμα του μουσουλμάνου δερβίση με το «Ναι» του Χριστού, την κατάφαση στη ζωή, στην αγάπη…
H πλατεία Ελευθερίας στου Ψυρρή, άλλος τόπος συνυφασμένος μαζί του στη «σύγχρονη Βαβυλώνα», όπως θυμηθήκαμε πως είχε χαρακτηρίσει σε κείμενο του, την Αθήνα στην αυγή του 20ού αιώνα (σ.σ.: άρα πρόκειται για διαχρονικό χαρακτηρισμό!)… Ακούσαμε πως εκεί ζούσε όταν είχε αναφερθεί στο «δωμάτιο όπου έζησα δώδεκα έτη της ανωφελούς ζωής μου»…
Επίσης πως «ο χριστιανισμός του Παπαδιαμάντη ενσωματώνει παγανιστικά στοιχεία»… Και σώπασε η σκέψη μας!
Πριν εκστατικοί γνεύσουμε καταφατικά στον προσδιορισμό του αφηγητή-επικεφαλής της πορείας μας: «Διηγήματα του Παπαδιαμάντη με το ρίγος του αριστουργήματος!».
