Στην προστασία και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων του πολυάνδριου «Δεσμώτες» που ανακαλύφθηκε τον Μάρτιο του 2016 στην περιοχή Εσπλανάδα στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αποσκοπούν οι μελέτες, γεωπεριβαλλοντική και γεωχημική, που εγκρίθηκαν ομόφωνα στην τελευταία συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου.
Το εξαιρετικό αρχαιολογικό εύρημα με την ομαδική ταφή των 96 ανδρών που βρέθηκαν τοποθετημένοι με τάξη ο ένας δίπλα στον άλλο και έφεραν μεταλλικά δεσμά στους καρπούς -πλην ενός ο οποίος έχει δεσμά στα πόδια- γοήτευσε την παγκόσμια κοινότητα. Βρέθηκε στο νότιο τμήμα του σκάμματος όπου διεξάγονταν οι ανασκαφές και χρονικά τοποθετείται στην εποχή του Κύλωνα, μία από τις πιο ταραγμένες περιόδους της αρχαίας Αθήνας.
Εργα προστασίας και ανάδειξης αποφάσισε το ΚΑΣ
Το υπουργείο Πολιτισμού έβαλε από την αρχή στόχο την ολοκλήρωση της ανασκαφικής έρευνας, τη δημιουργία υποδομών προστασίας και την ανάδειξή του σε επισκέψιμο χώρο προκειμένου να αποδοθεί στο κοινό. Το πρώτο μέλημα ήταν η δημιουργία στέγαστρου για να προστατευτεί το εύρημα.
Παράλληλα έγινε εκτεταμένη δειγματοληψία από τα οστά και αποσπάσεις σκελετών με σκοπό τη λεπτομερή μελέτη τους. Συνολικά έχουμε 96 άτομα σε τρεις συστάδες. Η πρώτη, που παρουσιάζει και τα περισσότερα προβλήματα, περιλαμβάνει 47 άτομα, η δεύτερη 16 και η τρίτη συστάδα 13. Από την ομάδα εργασίας έγιναν επεμβάσεις με σκοπό τη διαχείριση της υγρασίας του περιβάλλοντος ενώ εγκαταστάθηκε σύστημα ρύθμισης της υγρασίας.
Οπως ειπώθηκε κατά τη συνεδρίαση, τα ευρήματα βρίσκονται 4 μέτρα από το έδαφος και το σκέπαστρο αυτή τη στιγμή παρέχει στοιχειώδη προφύλαξη. Οι «Δεσμώτες του Φαλήρου» βρέθηκαν σε μια περιοχή με πολλή υγρασία με αποτέλεσμα οι σκελετοί να διαβρώνονται πολύ εύκολα. Η γεωτεχνική μελέτη έδειξε ότι υπάρχουν ισχυρές υπόγειες ροές γι’ αυτό απαιτούνται έργα μονιμότερης προστασίας για την κατά χώραν διατήρηση του οστεολογικού υλικού.
Η ΔΑΣΜΑ (Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του ΥΠΠΟΑ) προτείνει για το μέλλον την κατασκευή υπόγειου, λιτού κελύφους προστασίας μόνιμου χαρακτήρα που θα εντάσσεται αρμονικά στον ήδη διαμορφωμένο περιβάλλοντα χώρο. Το κέλυφος θα εξασφαλίζει κατάλληλες-σταθερές συνθήκες μικροκλίματος και πρόσβαση του κοινού για τη θέαση του ευρήματος. Σύμφωνα με την εισήγηση, θα δημιουργηθεί ένα πέτασμα από αλλεπάλληλους πασσάλους περιμετρικά των ευρημάτων, δηλαδή ένα πασσαλοδιάφραγμα που θα περιλαμβάνει τα ευρήματα και θα τα προστατεύει από την υγρασία.
