Και τώρα τι;

Ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να αντιμετωπίσει τα αποτελέσματα της εκλογικής και πολιτικής αναμέτρησης της 7ης Ιουλίου με τρόπο ψύχραιμο, έως και ψυχρό, και με πνεύμα αυτοκριτικής εντός και εκτός των τειχών – δεν έχει να φοβηθεί τίποτε από μια δημόσια αυτοκριτική, ιδιαίτερα δε απέναντι στα κοινωνικά στρώματα που τον υποστήριξαν από το 2012 έως σήμερα.

Ειπώθηκε. Η εφαρμογή της επώδυνης μνημονιακής πολιτικής πληρώθηκε – αν και λιγότερο απ’ ό,τι έλπιζαν οι χορηγοί και οι οργανωτές της αντισυριζαϊκής υστερίας όλων των παρατάξεων. Το κυβερνητικό επιτελείο του ΣΥΡΙΖΑ εγκλωβίστηκε στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων και στην εκπλήρωση των μνημονιακών δεσμεύσεων, αφήνοντας όχι μόνο το κόμμα του αλλά και την κοινωνία αμέτοχους, θεατές των διαδικασιών. Κι αυτό πληρώθηκε.

Το ότι το ομολόγησε ο Τσίπρας στην ομιλία του στο Ζάππειο ήταν κάτι το πολύ θετικό στο επίπεδο της δημόσιας αυτοκριτικής. Αυτός ο εγκλωβισμός στα σκληρά δεδομένα της διαπραγμάτευσης οδήγησε και σε μια σχετική εθελοτύφλωση: δεν κρυβόταν μια κάποια αλαζονική ικανοποίηση στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ για το ότι οι οικονομικοί (τεχνοκρατικοί) δείκτες περνούσαν στο πράσινο, για το ότι οι χρηματιστικές αγορές άνοιγαν έστω και δειλά τις πόρτες τους, για το ότι οι «οίκοι αξιολόγησης» αναβάθμιζαν τη χώρα, για το ότι επιτεύχθηκαν τα πλεονάσματα (ματωμένα), για το ότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιβράβευαν συχνά τις κυβερνητικές προσπάθειες… ξεχνώντας ωστόσο ότι η κοινωνία συνέχιζε να υποφέρει, να φέρνει τα βάρη της νεοφιλελεύθερης επιβεβλημένης πολιτικής. Κι αυτό πληρώθηκε, παρά τα εύστοχα μέτρα ενίσχυσης των πιο ευάλωτων.

Παράλληλα, ακόμα και από επικοινωνιακή άποψη, ήταν άστοχο το σχετικά θριαμβολογικό προεκλογικό αφήγημα της κυβέρνησης τις τελευταίες εβδομάδες: «Με τους κόπους και τις θυσίες του λαού βγάλαμε τη χώρα από τα μνημόνια και από την κρίση, ανοίξαμε τον δρόμο της βιώσιμης ανάπτυξης, προσελκύσαμε επενδύσεις, ανακτήσαμε την οικονομική και πολιτική αξιοπιστία μας…».

Ενα τέτοιο αφήγημα δικαιώνει και νομιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό το αφήγημα της νεοφιλελεύθερης πολιτικής λιτότητας, γιατί, εδώ που τα λέμε, τι μας έλεγαν από το 2012 ώς και σήμερα οι «θεσμοί»; Ακριβώς τα ίδια: «Σφίξτε τις ζώνες, κάντε τις θυσίες που πρέπει, εφαρμόστε τις μεταρρυθμίσεις που σας επιβάλλουμε και θα δείτε, σε βάθος χρόνου, θα βγείτε από τα μνημόνια, από την κρίση και θα σταθείτε στα πόδια σας». Κι αυτό πληρώθηκε.

Η τιμωρητική απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ αποχή οφείλεται, τουλάχιστον σε ένα ποσοστό, σ’ αυτήν την απουσία δημόσιας αυτοκριτικής – οι απέχοντες αποτελούσαν την κύρια δεξαμενή του ΣΥΡΙΖΑ για να μειωθεί ακόμα περισσότερο η διαφορά από τη Ν.Δ.

Τι κάνουμε τώρα; Ιδού το πρόβλημα. Ολα δείχνουν ότι ο λόγος ανήκει πια στην κοινωνία, στους χώρους δουλειάς, στους δρόμους, στις πλατείες, στις δημόσιες πρωτοβουλίες και κινητοποιήσεις. Οι άγριες προθέσεις του νέου τεχνοκρατικού και σε ένα μεγάλο ποσοστό εξωκοινοβουλευτικού κυβερνητικού σχηματισμού της Ν.Δ. είναι ξεκάθαρες: ακραίος νεοφιλελευθερισμός και ακραίος αυταρχισμός. Σ’ αυτές τις συνθήκες, επιβαρυμένες από το πνεύμα ρεβανσισμού που διέπει την άκρως συντηρητική παράταξη, η εκδοχή ενός μεγάλου, νέου γύρου σκληρών κινητοποιήσεων, κοινωνικών αγώνων και εξωκοινοβουλευτικών συγκρούσεων είναι περισσότερο από πιθανή.

Το θέμα είναι λοιπόν ποια θα είναι η πολιτική και η στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι σ’ αυτό το ενδεχόμενο. Θα επιλέξει να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο σ’ αυτές τις κινητοποιήσεις που με τη δυναμική τους μπορούν να οδηγήσουν και σε ανυπακοή απέναντι στα μέτρα που ήδη αναγγέλλονται –αναζωογονώντας έτσι τις κινηματικές του καταβολές– ή, αντίθετα, θα περιοριστεί στον ρόλο μιας συνεπούς και ρεαλιστικής κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης ως αξιωματική αντιπολίτευση; Βέβαια, ο συνδυασμός και των δύο αυτών στρατηγικών είναι ευκταίος και εφικτός.

Ωστόσο, μάλλον υπερισχύουν προς το παρόν οι εσωτερικές τάσεις που ωθούν τον ΣΥΡΙΖΑ προς τη στρατηγική μιας θεσμικής εδραίωσης του δικομματισμού και τη μέθοδο των εναλλακτικών διακυβερνητικών εξουσιών διαχείρισης της ίδιας grosso modo νεοφιλελεύθερης εκσυγχρονιστικής πολιτικής – με κάποιες δήθεν αποχρώσεις. Τα αποτελέσματα αυτής της στρατηγικής σε Αγγλία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και αλλού τα ξέρουμε… Κάποιοι ίσως ονειρεύονται έναν Ελληνα Μακρόν. Δεν νομίζω ότι αρμόζει στον Τσίπρα ένα τέτοιο κουστούμι…

Πάντως, καλό είναι να το ξέρουμε όλοι, αν προκύψουν στο προσεχές μέλλον ριζοσπαστικές κινητοποιήσεις, η καταστολή θα είναι αμείλικτη…

Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα για τον ΣΥΡΙΖΑ.

*Καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες