«Ταυτίζομαι με τις τρελές εικόνες ενός τσίρκου»

ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ: Συνέντευξη στην Ερση Δάνου

Από τον «Ψαλιδοχέρη» (1990) ώς την τωρινή διασκευή της πρωτότυπης ταινίας κινουμένων σχεδίων «Ντάμπο», ο Τιμ Μπέρτον έχει αποδειχτεί ξανά και ξανά ένας από τους πιο ευφάνταστους σκηνοθέτες του Χόλιγουντ. Η παιδική και εφηβική του ηλικία σε προάστιο του Λος Αντζελες πέρασε στη μοναξιά και την αποξένωση από τους γονείς και τον περίγυρο, με συντροφιά μόνο τα πλάσματα της φαντασίας του.

Κι όμως ακριβώς αυτό που φαινόταν προβληματικό ήταν στην πραγματικότητα η ιδιαιτερότητα που τον οδήγησε σε ένα δημιουργικό σινεμά με ήρωες πάντα κάπως περιθωριακούς και ιδιόμορφους, πονεμένους και προικισμένους μαζί, που ζουν σε έναν κόσμο δικό τους.

Το εξαιρετικό ταλέντο του Μπέρτον για τη σκηνογραφία και τον σχεδιασμό μιας ταινίας αλλά και η εκπαίδευσή του στο Ινστιτούτο Καλών Τεχνών της Καλιφόρνιας (CalArts) –μια από τις καλύτερες σχολές κινουμένων σχεδίων στον κόσμο– τον οδήγησαν σε μια λαμπρή καριέρα επιβραβευμένη από κοινό και κριτικούς.

Η κλασική ιστορία της Disney με το ελεφαντάκι Ντάμπο αποτελεί αφετηρία για τη νέα του ταινία, όπου παρατηρούμε τη σύμμειξη όλων των ικανοτήτων και ενδιαφερόντων του, όπως την καθοδήγηση σπουδαίων ηθοποιών σαν τον Ντάνι ντε Βίτο, την Εύα Γκριν και τον Κόλιν Φάρελ ή τον διασκεδαστικό κόσμο ενός τρελού τσίρκου παλιάς εποχής.

• Το θέμα του τσίρκου φανερώνεται συχνά στον κινηματογράφο, όπως στο «La Strada» του Φελίνι, τώρα και στο «Ντάμπο»…

Είχα αγγίξει το θέμα στις ταινίες μου «Ο Μπάτμαν επιστρέφει» και «Βig fish». Παρ’ όλα αυτά, ενώ μου άρεσε πολύ η ιδέα, δεν καταπιάστηκα ποτέ μ’ αυτό ώς τώρα. Γι’ αυτό μου άρεσαν πάντα οι ταινίες του Φελίνι, γιατί ήταν όλες σαν το τσίρκο. Αυτή η ιδέα παράξενων ανθρώπων που βρίσκονται μαζί μέσα σε μια παράξενη οικογένεια, αυτή είναι η ρομαντική πλευρά του. Εξάλλου οι τρελές εικόνες ενός τσίρκου είναι κάτι με το οποίο ταυτίζομαι.

• Για μία ακόμα φορά ασχολείστε με τύπους του περιθωρίου, μοναδικούς. Πείτε μας τι ήταν αυτό που σας προσέλκυσε στην ιστορία του Ντάμπο.

Πρώτα απ’ όλα μιλάμε για την κλασική ταινία με τον Ντάμπο. Οπως είπατε, πρόκειται για έναν χαρακτήρα που δεν ανήκει πουθενά, που τον κοροϊδεύουν, αλλά και που μετατρέπει ένα μειονέκτημα σε κάτι όμορφο. Μιλάμε για κάτι πολύ απλό – ένα θεματικό, καλλιτεχνικό και συναισθηματικό σημείο.

Γι’ αυτό και όλοι οι άλλοι χαρακτήρες το αντικατοπτρίζουν ψάχνοντας να βρουν τον εαυτό τους και τη θέση τους στον κόσμο και την οικογένεια, όποια μορφή κι αν έχει αυτή. Ολα τα πράγματα που με απασχολούν καθημερινά περιλαμβάνονται στην πολύ απλή και όμορφη εικόνα του Ντάμπο, όπου γίνεται το αδύνατο δυνατό και ο ελέφαντας ιπτάμενος…

• Πείτε μας πιο πολλά για τον ήρωα που δεν ανήκει πουθενά.

Είναι κάτι που βγαίνει αυθόρμητα από μέσα μου. Δεν θα μπορούσα, ας πούμε, να κάνω μια ταινία γύρω από έναν καουμπόη, δεν θα ήξερα τίποτα γι’ αυτό (γέλια).

• Είναι αλήθεια λοιπόν ότι ένας σκηνοθέτης κάνει πάντα την ίδια ταινία;

Βλέπεις σκηνοθέτες που απασχολούνται με διαφορετικά είδη, όπου όμως υπάρχουν κάποιες ομοιότητες στην επιλογή των θεμάτων και των εικόνων. Εξάλλου κάθε τι που δημιουργείται από έναν άνθρωπο αναγκαστικά περνάει από το πρίσμα τού τι ξέρει και τι αισθάνεται αυτός. Δεν αποτελώ εξαίρεση. Ο,τι έχω κάνει, με στούντιο ή όχι, είμαι εγώ.

• Βλέπετε όμως κάποια διαφορά μεταξύ του «Ντάμπο» και των προηγούμενων ταινιών σας;

Ναι, κάθε ταινία είναι διαφορετική γιατί πηγάζει από μια κάπως διαφορετική προοπτική. Τούτη εδώ μιλάει για την οικογένεια και το τι είναι αυτό που συνιστά μια οικογένεια και όχι μόνο με τον παραδοσιακό τρόπο.

• Η ταινία είναι όλη γυρισμένη σε εσωτερικούς χώρους. Ποιος ήταν ο λόγος της επιλογής σας αυτής;

Ενας από τους λόγους είχε να κάνει με το γεγονός ότι πρόκειται για ένα παραμύθι που χρησιμοποιεί τεχνικές των κινουμένων σχεδίων. Θέλαμε λοιπόν να δημιουργήσουμε έναν κόσμο δικό μας με ελεγχόμενο φωτισμό και περιβάλλον, πράγμα που θα μας βοηθούσε σε θέματα παραγωγής αλλά και στην αφήγηση, αφού έτσι θα δημιουργούσαμε μια κάπως οικογενειακή ατμόσφαιρα.

• Μεγαλώσατε δίπλα στο στούντιο της Ντίσνεϊ και δουλέψατε στην Ντίσνεϊ. Ομως, όπως ξέρετε, η Ντίσνεϊλαντ έκανε έξωση σε πολλά μικρά λούνα παρκ, όπως ακριβώς γίνεται και στην ταινία. Θέλατε να μιλήσετε και γι’ αυτό στην ταινία;

Οχι. Η ιστορία του Ντάμπο μοιάζει με τη σχέση μου με την Ντίσνεϊ. Αλλόκοτος τύπος καταλήγει σε μεγάλη εγκατάσταση και, περιέργως, όλοι μένουν ευχαριστημένοι… Πάντως, κάθε φορά που βγαίνει στην επιφάνεια ένα ζήτημα σαν αυτό που θέσατε, άσχετα με το αν προϋπήρχε ή όχι η πρόθεση, θεωρώ ότι είναι καλό που συμβαίνει. Κάθε μύθος αγγίζει πολλά θέματα μιλώντας γι’ αυτά με μια μη κυριολεκτική γραφή.

• Νιώθετε ποτέ νοσταλγία για έναν πιο αργό κινηματογράφο;

Μου αρέσουν οι ασπρόμαυρες ταινίες φυσικά, και μάλιστα έχω κάνει μερικές γιατί μου πάει το είδος. Κι όπως είπα, ένας από τους λόγους που ήθελα να σκηνοθετήσω το «Ντάμπο» ήταν η ανάμνηση που είχα από ταινίες της Ντίσνεϊ, που είχαν ρυθμό μεν αλλά είχαν και φιλοσοφημένες στιγμές για τα παιδιά. Οι ταινίες στην εποχή μας είναι τόσο γρήγορες που καμιά φορά δεν καταλαβαίνω τι γίνεται. Αλλά αυτός είναι ο κόσμος μας.

• Πώς βλέπετε τις αλλαγές που συμβαίνουν στη βιομηχανία του κινηματογράφου σε σχέση με τη διάθεση των έργων στη μεγάλη οθόνη και το streaming;

Υπάρχουν πάντα δύο πλευρές σε κάθε ζήτημα. Φυσικά είμαι υπέρ του να βλέπεις ταινίες στη μεγάλη οθόνη. Ειδικά το είδος του κινηματογράφου που κάνω εγώ προορίζεται για τη μεγάλη οθόνη σίγουρα. Απ’ την άλλη υπάρχουν πολλοί κινηματογραφιστές που έχουν δυσκολία στην παραγωγή, και χάρη σε εταιρείες σαν το Νetflix, πολλοί κάνουν προσωπικές ταινίες που δεν θα διάλεγε το στούντιο.

Πρόκειται λοιπόν για ένα θέμα παλιό και καινούργιο μαζί. Απλά δεν έχει στρώσει ακόμα η λειτουργία του. Γενικά νομίζω ότι όλες οι φόρμες έχουν τον χώρο τους. Οταν εμφανίστηκε το 3D είχαν ενθουσιαστεί όλοι νομίζοντας ότι η συμβατική μορφή θα εκλείψει, αλλά εγώ έλεγα πως μερικές ταινίες είναι κατάλληλες για 3D και άλλες όχι. Ωστόσο αν το 3D σού επιτρέπει να έχεις επιλογή, αυτό είναι σπουδαίο.

• Θυμάστε στιγμιότυπα από την παιδική σας ηλικία; Θα θέλατε να μοιραστείτε κάτι μαζί μας;

Μου άρεσε να κάνω φάρσες, ειδικά σε πιο μικρά παιδιά της γειτονιάς. Θυμάμαι πως έριξα κάποια ρούχα στην πισίνα και μετά έπεισα ένα παιδί ότι ο καθαριστής της πισίνας έριξε πολλά οξέα χημικά κατά λάθος και ο αδελφός μου διαλύθηκε (γέλια). Μια άλλη φορά έστησα μια προσγείωση εξωγήινων και άλλα τέτοια. Είχα καταλάβει ότι τα μικρά με πίστευαν…