Οι βρικόλακες του Μιστριώτη

Με ξάφνιασε η φράση. Ανήκει σ’ έναν ανώνυμο γυμνασιόπαιδα του Βόλου. Δημοσιεύτηκε η επιστολή διαμαρτυρίας του στο περιοδικό «Ο Νουμάς» (1921). Επιστολή που ξεχειλίζει από οργή για τους καθηγητές του που απέτρεψαν την προσπάθειά τους να οργανώσουν μια συναυλία. Ο στόχος τους δεν ήταν ιδιοτελής… Ηθελαν να επιδείξουν αλληλεγγύη στους μαθητές της Αρτας ενισχύοντας την προσπάθεια να τοποθετηθεί η προτομή του Κρυστάλλη στην πόλη.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η εκπαίδευση γίνεται τροχοπέδη στην προσπάθεια έκφρασης των μαθητών, εκσυγχρονισμού της κοινωνίας. Τα αυταρχικά καθεστώτα επιβάλλουν σιωπητήριο σε κάθε διαφορετική φωνή. Στα «Ορεστειακά» (1903) το ελληνικό Πανεπιστήμιο αντιστρατεύεται την ανανέωση. Λειτουργεί ως ανασχετικός παράγοντας φανατίζοντας τους φοιτητές. Διακηρύσσει την επιστροφή στην «καθαρότητα» και τη λαμπρότητα του παρελθόντος. Ο Μιστριώτης, λαμπρός επιστήμονας, γίνεται το σύμβολο μιας Ελλάδας που δεν μπορεί να οραματιστεί το μέλλον. Ζει μόνο με το παρελθόν.

Το ίδιο συνέβη και στα χρόνια της εφτάχρονης δικτατορίας. Στα σχολεία της χώρας έγιναν ενστικτώδεις προσπάθειες αντίστασης στην πνιγηρή ατμόσφαιρα στην οποία ζούσαν όλοι, μαθητές/τριες και καθηγητές. Ηταν η ενασχόληση με το θέατρο. Μια κίνηση που στόχευε να κόψει με το μαχαίρι της νιότης την ομίχλη του αυταρχισμού. Στην Πρέβεζα η αποκοτιά ξεκίνησε από τον Γιώργο Μπαζίνα, που απήλθε τις τελευταίες ημέρες. Μια ιδέα που έγινε ζυμάρι για να δημιουργηθεί μια ομάδα συμμαθητών που κουβέντιαζε. Που ονειρευόταν. Αυτό είναι που φοβούνται οι χούντες. Κι έτσι τα όνειρα ξεβράστηκαν στα βράχια του Παντοκράτορα, εκεί που γίνονταν οι σχολικές εκδρομές. Δεν επιτρέπεται το θέατρο στο σχολείο. Καθεστώτα φοβικά, που καλλιεργούν την καχυποψία και την ελαστική συνείδηση.

Κορυφαίο παράδειγμα η σύναξη των πανεπιστημιακών, στους οποίους απηύθυνε τον παραληρηματικό του λόγο ο αρχηγός των δικτατόρων. Διατρέχομεν πάλιν ημέρας ρητορικής και φιλολογικοπατριωτικών εξάρσεων, έγραφε ο Παύλος Νιρβάνας σε χρονογράφημά του παραμονές των «Ορεστειακών». Ισχύει και για την περίπτωση της χουντοσύναξης των πανεπιστημιακών. Αν ο Μιστριώτης είχε το θάρρος να ηγηθεί ενός μετώπου, οι πανεπιστημιακοί στη διάρκεια της χούντας σιώπησαν με ηχηρό τρόπο. Ανέχθηκαν έναν βιαστή του δημοκρατικού πολιτεύματος να διασύρει την πνευματική τους υπόσταση.

Προφανώς, υπάρχουν οι φωτεινές εξαιρέσεις. Ο Καράγιωργας, ο Μαγκάκης, ο Κακριδής, ο Μαρωνίτης, ο Λουκάτος. Και άλλοι. Αυτοί που δεν ανέχθηκαν τον ζυγό στον τράχηλο. Που διέσωσαν την τιμή της πανεπιστημιακής κοινότητας. Ομως, οι πολλοί συμβιβάστηκαν. Συμπεριφέρθηκαν αναντίστοιχα με την ιδιότητά τους. Από πνευματική ηγεσία έγιναν άθυρμα στα χέρια του δικτάτορα. Μεταβλήθηκαν σε ψοφοδεείς ανθρώπους, που ενδιαφέρθηκαν για τα ίδια συμφέροντα αφήνοντας τον ελληνικό λαό ορφανό από πανεπιστημιακή ηγεσία.

Σε μια περίοδο που η γομολάστιχα έχει αρχίσει να σβήνει, καλό είναι να θυμόμαστε. Οι φάροι μιας κοινωνίας εκπέμπουν σε καιρούς δύσκολους.