ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Φοίβος Γκικόπουλος
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Υπήρξε ένας μεγάλος Γάλλος γλωσσολόγος, ο Ντε Σωσίρ, που όρισε τη διαφορά ανάμεσα στη langue και την parole. Η langue είναι η γλώσσα που μας μεταδίδει (κληρονομικά) η παράδοση, μαζί με όλα τα νοήματα που φέρει, για τα οποία μπορεί να έχουμε επίγνωση ή όχι. Η parole, αντίθετα, είναι η πρωταρχική γλώσσα του ποιητή, που εμπλουτίζει τη langue με μία νέα έννοια μοναδική, που ακριβώς φέρνει εκείνος ο ποιητής ικανός να επινοήσει, ανάμεσα σε όλες τις προηγούμενες έννοιες του ίδιου ακριβώς όρου, μια νέα σε ένα νέο περιβάλλον. Αυτό ακριβώς είναι το μέρος που αποτελεί τη «δημιουργικότητα» ενός καλλιτέχνη. Αυτή η δημιουργικότητα είναι ένας ιδιαίτερος συνδυασμός παράδοσης και προσωπικού ταλέντου.

Αυτό το καινούργιο είναι μια πινελιά που προστίθεται στον πίνακα της παράδοσης. Αν η παράδοση –όλη η παράδοση- ήταν σαν ένας πίνακας στα μάτια του ποιητή, ο ποιητής προσθέτοντας σ’ αυτόν τον πίνακα την πινελιά του (δηλαδή τη δική του parole), όχι μόνο τον αλλάζει στο σημείο που τον αγγίζει, αλλά αλλάζει τη συνολική εντύπωση του πίνακα, έτσι ώστε μετά την πινελιά του η αίσθηση που δημιουργεί ο πίνακας είναι, κατά κάποιο τρόπο, αλλαγμένη. Μ’ αυτό θέλω να πω ότι κάθε καλλιτέχνης ικανός να πει έναν καινούργιο λόγο σε μια καινούργια γλώσσα, δεν είναι μόνο καινούργιος για τον εαυτό του, αλλά ανανεώνει και αλλάζει ολόκληρη την προηγούμενη παράδοση.

Αυτό αρκεί για να καταλάβουμε πόσο πολύπλοκη μπορεί να είναι η συνάντηση ανάμεσα στην παράδοση και το ταλέντο. Τώρα βέβαια θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε γιατί η λογοτεχνία πρέπει να είναι στην υπηρεσία του εαυτού της και όχι σε μια ιδεολογία, σε μια κοινωνική τάξη ή στην υπηρεσία των εκπροσώπων της.

Τι σημαίνει αυτό; Οτι η λογοτεχνία, ικανοποιημένη από την αυτονομία της, πρέπει να κλειστεί στα τείχη του κάστρου όπου μόνο λίγες και προνομιούχες ψυχές μπορούν να γίνονται δεκτές; Οχι βέβαια. Σημαίνει αντίθετα ότι η λογοτεχνία οφείλει να προσφέρει μια συνεχή μαρτυρία της αλήθειας. Ποιας αλήθειας; Η λογοτεχνία πρέπει να μαρτυρεί μόνο την αλήθεια του καιρού μας, εκείνη που μας δείχνει μια εικόνα του καιρού που ζούμε.

Αλλά η αλήθεια του καιρού μας δεν είναι κάτι το προφανές, όπως οι ειδήσεις στις εφημερίδες. Η ιστορία της λογοτεχνίας είναι η ιστορία της συνεχούς αναζήτησης της αλήθειας του καιρού της, για να μιλήσει και να επικοινωνήσει καθημερινά με τους άλλους. Αυτή η δύναμη της γλώσσας είναι η ποιότητα ενός έργου. Θα έλεγα μάλιστα ότι η ομορφιά ενός έργου είναι η ανεπανάληπτη φόρμα που εκείνο το έργο απέκτησε στη μοναχική αναζήτηση της αλήθειας του καιρού του.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ