Η απόσταση από τη Νέα Ζηλανδία

Η σιωπή σκοτώνει: σοφία γραμμένη σε πολλά βιβλία και σε πολλούς τοίχους. Την Κυριακή ακουγόταν πολλές φορές στην πορεία μνήμης της Θεσσαλονίκης για τους 50.000 Εβραίους που μεταφέρθηκαν από την πόλη στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι παρακάτω γραμμές, λοιπόν, «μιλούν» χωρίς περιστροφές.

Ακουσα από καθηγητή του Παντείου ότι το χτύπημα στη Νέα Ζηλανδία δεν είχε ακροδεξιά, αλλά ισλαμοφοβικά χαρακτηριστικά. Ομως το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Αυτό που δεν πρέπει να υποτιμήσουμε και να αποσιωπήσουμε είναι ακριβώς ο ακροδεξιός – φασιστικός χαρακτήρας του χτυπήματος.

Ας το επαναλάβουμε: η ακροδεξιά ιδεολογία και η πρακτική έχουν στον πυρήνα τους δύο στοιχεία ουσίας: την αντίληψη ότι την ταυτότητα στον άνθρωπο την παρέχει η καταγωγή (αίμα, τιμή) και τη θεώρηση της βίας ως πανάκειας. Απότοκο των δύο χαρακτηριστικών είναι και ένα τρίτο: ο φασίστας ακυρώνει μέσα του και ισοπεδώνει την προσωπικότητα όλων των αλλοφύλων. Δεν προσέχει τα ατομικά, ανθρώπινα χαρακτηριστικά τους. Ολοι οι ξένοι τού είναι εχθροί ή έστω άψυχα πράγματα.

Είναι φανερό ότι η απόλυτη πρόληψη τρομοκρατικών -στο όνομα της όποιας καθαρής φυλής- πληγμάτων (Νορβηγία, Νέα Ζηλανδία) είναι αδύνατη. Στην πραγματικότητα η πρόληψη χτίζεται σιγά – σιγά. Με την παιδεία, τον διάλογο, την επεξεργασία κοινωνικών και ψυχολογικών συνθηκών και με τις προβλέψεις ποινών ως έσχατου μέσου. Τι όμως έχει να δείξει η εποχή μας στον τομέα της αντιμετώπισης του φασισμού και του ρατσισμού; Εκπληξη: το Σχέδιο Ποινικού Κώδικα, το οποίο έχει αναρτηθεί για διαβούλευση, παλινδρομεί προς τον εφησυχασμό απέναντι στη ρατσιστική βαρβαρότητα.

Σπεύδω να εξηγήσω: ο ισχύων Ποινικός Κώδικας (άρθρο 81Α) προβλέπει αύξηση της απειλούμενης ποινής σε εγκλήματα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά. Η ρύθμιση αυτή θεσπίστηκε ως προϊόν της ιστορικής εμπειρίας: τα ρατσιστικά εγκλήματα στα τελευταία χρόνια αυξήθηκαν και έγιναν βαρύτερα. Προηγουμένως, η διαβάθμιση θα μπορούσε να γίνεται μέσα στα βασικά πλαίσια ποινής, αλλά αυτό ούτε εξασφαλιζόταν, ούτε γινόταν αισθητό. Μάλλον επειδή δεν συνέβαινε.

Η ίδια ισχύουσα ρύθμιση του άρθρου 81Α είχε προχωρήσει και σε μια άλλη καινοτομία, ικανή να προσφέρει αποτελεσματικότητα, αλλά και σιγουριά ότι δεν θα διώκεται το φρόνημα. Στη θέση των ρατσιστικών κινήτρων το ίδιο άρθρο εισήγαγε το κριτήριο των ρατσιστικών χαρακτηριστικών.

Σε αντίθεση με τα κίνητρα, που είναι ενδόμυχα και μη αποδείξιμα, τα ρατσιστικά χαρακτηριστικά έχουν εξωτερική εμφάνιση και μπορούν να αποδεικνύονται με βεβαιότητα. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε το λατινικό cogitationis poenam nemo patitur (η σκέψη δεν τιμωρείται). Η εξωτερίκευση της σκέψης είναι αναγκαία για να επέμβει ο νόμος. Περιέργως, και σε αυτό το σημείο το Σχέδιο του Ποινικού Κώδικα παλινδρομεί, επιστρέφοντας στο προαπαιτούμενο των δυσαπόδεικτων υποκειμενικών διαθέσεων («από μίσος»).

Αλλη ακατανόητη καινοτομία του Σχεδίου Ποινικού Κώδικα αποτελεί η κατάργηση της διάταξης (361Β) που τιμωρεί τον καταφρονητικό αποκλεισμό πολιτών με «ανεπιθύμητα» χαρακτηριστικά φυλής κ.λπ. από την προσφορά ειδών.

Δεν έχει περάσει δα τόσος καιρός! Θυμόμαστε το φαινόμενο σε λαϊκές αγορές και πλατείες: τρόφιμα μόνο για Ελληνες, αίμα μόνο για Ελληνες κ.λπ. Η ποινικοποίηση αυτής της πρακτικής αποτέλεσε υπόδειγμα επιτυχημένης προληπτικής πολιτικής. Η νομοθετική αποδοκιμασία της πράξης το 2015, που ψηφίστηκε ο νόμος, οδήγησε στην αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου.

Δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία για την αντιμεταρρύθμιση. Ο καταφρονητικός αποκλεισμός ανθρώπων από διανομές ειδών λόγω της φυλής τους σημαίνει ότι παραγνωρίζεται τελείως η προσωπικότητά τους. Οτι δεν ενδιαφέρει αν οι αποκλειόμενοι είναι για κάτι ένοχοι. Ενα κοινό τους εκ γενετής χαρακτηριστικό, η φυλή, ισοπεδώνει ευθύνες, αρετές, αισθήματα, τα πάντα. Αυτή η προσβολή της αξιοπρέπειάς τους («αν δεν είσαι δικός μας η πείνα σου δεν υπάρχει») είναι μια πολύ βαριά προσβολή του εννόμου αγαθού της τιμής.

Σε αυτές τις προβληματικές ρυθμίσεις του Σχεδίου, στην ίδια κατεύθυνση, έχει προστεθεί και άλλη μία. Θα παύσει πλέον να απειλείται με βαρύτερη ποινή αυτός που διευθύνει μια εγκληματική οργάνωση. Λόγω αναδρομικότητας, άμεσα θα ωφεληθούν, όσοι σήμερα δικάζονται για ανθρωποκτονίες στη δίκη της Χρυσής Αυγής. Αστοχη ρύθμιση; Κακή παρενέργεια; Μήπως και τα δύο;

Καθώς η ακροδεξιά βία έχει αρχίσει να γίνεται τερατώδης, μια κάμψη του ποινικού της ελέγχου θα έχει σήμερα ολοφάνερα βαριές συμβολικές και πρακτικές επιπτώσεις. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Μ. Καλογήρου κράτησε τις αποστάσεις του. Ευτυχώς.

Ο φασισμός της διπλανής πόρτας απέχει πολύ λιγότερο απ’ όσο νομίζουμε από τη Νορβηγία και τη Νέα Ζηλανδία. Επανέρχομαι, λοιπόν, και εξηγώ γιατί συγκράτησα τη φράση «η σιωπή σκοτώνει»: επειδή είναι επικίνδυνο να σωπαίνουμε απέναντι σε παρεμβάσεις που είναι από κοινωνική, ιστορική και ηθική άποψη ολέθριες.

* βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Α’ Θεσσαλονίκης – μέλους Παρατηρητηρίου κατά της φασιστικής Βίας