Από ταινίες για την Αντίσταση και τον Εμφύλιο, άλλο τίποτα το ελληνικό σινεμά. Λογικό και αναμενόμενο. Πιο συχνές εκεί γύρω στη Μεταπολίτευση, πιο αραιές, αλλά όχι και εξαφανισμένες στις μέρες μας -ούτε δυο χρόνια δεν έχουν περάσει από το «Τελευταίο σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη. Ταινίες οι περισσότερες με αριστερή αυτοπεποίθηση, ακόμα κι όταν στα πλάνα τους τα τείχη ανάμεσα στους «παλιούς» εχθρούς λιώνουν -το απαιτεί η νέα ωριμότητα της εποχής μας.
Υπάρχει, όμως, και μια ταινία, που τόλμησε να πλησιάσει το θέμα όπως καμιά άλλη. Χωρίς ηρωισμούς και θούρια, φισεκλίκια και άρματα. Πάνω απ’ όλα χωρίς βεβαιότητες, χωρίς επιμύθιο και δίδαγμα. Χωρίς κακούς και καλούς. Με τον δισταγμό, τα ερωτηματικά και την προσπάθεια της αντικειμενικής ματιάς που προσπαθεί ή θα ‘πρεπε να προσπαθεί να ρίξει ο κάθε δημοσιογράφος και ο κάθε σκηνοθέτης όταν υψώνεται μπροστά τους η Ιστορία με τις σκιές και τα μυστικά της κι αυτοί έχουν ένα κείμενο να παραδώσουν, μια ταινία να γυρίσουν.
Εχει γραφτεί κατά κόρον και μόνο υπερβολή δεν είναι. Τα «Παιδιά της Χελιδόνας», η μόνη, δυστυχώς, ταινία μυθοπλασίας, που γύρισε ο Κώστας Βρεττάκος, είναι ένα παραγνωρισμένο αριστούργημα. Παίχτηκε το 1987, σάρωσε όλα τα βραβεία, θαυμάστηκε και… ξεχάστηκε. Επρεπε να φύγει ο δημιουργός της από τη ζωή στα 80 του χρόνια, πέρυσι τον Νοέμβριο, για να ξανακάνει την εμφάνισή της σε εκδηλώσεις μνήμης. Πόσοι την είδαν; Ελάχιστοι. Γι’ αυτό και είναι πολύ σημαντικό που τα «Παιδιά της Χελιδόνας» είναι η προσφορά της σημερινής, σαββατιάτικης έκδοσης της «Εφημερίδας των Συντακτών». Χωρίς ούτε μια ρυτίδα, μοντέρνα, σημερινή, η ταινία του Κώστα Βρεττάκου αξίζει να μπει σε κάθε ταινιοθήκη.
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης τη θεωρούσε σημαντική, όχι από λόγους καλλιτεχνικής αμετροέπειας, δεν υπήρξε πιο μετρημένος άνθρωπος από αυτόν. «Νομίζω πως παραμένει πάντα επίκαιρη. Είναι η διαχρονική εικόνα της Ελλάδας», έλεγε τον Σεπτέμβριο του 2016 στην «Εφ.Συν.».
Εχει δίκιο. Καυτό υλικό στα χέρια του ήταν το ομότιτλο βιβλίο που ο Διονύσης Χαριτόπουλος είχε βγάλει ελάχιστα χρόνια πριν (1983), η ιστορία μιας φτωχής οικογένειας από τα ορεινά της Ευρυτανίας, που μπλέχτηκε στην Αντίσταση και τον Εμφύλιο και διαλύθηκε. Ο ένας από δω, ο άλλος από εκεί, μίσος και αποξένωση. Ο Βρεττάκος τού έδωσε, όμως, ένα μοντέρνο, πανέξυπνο, μπρεχτικό αμπαλάζ, που αποτρέπει την υπερβολική συγκίνηση και ταύτιση κι ας έχουν περάσει τα πάνδεινα τα «Παιδιά της Χελιδόνας». Πώς το λέει σε μια σκηνή της ταινίας η Φωτεινή, η φοβερή αντάρτισσα, ο Μαύρος Καβαλάρης του θρύλου, που καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά γλίτωσε τελευταία στιγμή τη ζωή της για να καταλήξει σιωπηλή, περήφανη, αποτραβηγμένη εργάτρια να μαζεύει ένσημα για τη σύνταξή της; «Τα σιχαίνομαι αυτά τα ερείπια που βγαίνουν στην τηλεόραση. Ο κόσμος δε χρειάζεται τα κλαψουρίσματά μας. Δε θέλω να ξέρει κανείς τι ήμουνα και τι έκανα. Μου λένε να κάνω τα χαρτιά μου να πάρω σύνταξη Εθνικής Αντίστασης. Σα να με φτύνουν…».
Τέλη δεκαετίας του ’80 με το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Η Ελλάδα αλλάζει. Το χωριό της Χελιδόνας έχει βυθιστεί στον πάτο τεχνητής λίμνης. Τα γύρω άγρια βουνά, λημέρια κάποτε της Φωτεινής (μια εξαίσια Μαίρη Χρονόπουλου) και του αγαπημένου της καπετάν Ψαριανού, περιμένουν τουρίστες για σκι. Αλλά δυο επαγγελματίες άνθρωποι, ένας μπλαζέ, γοητευτικός, γερασμένος δημοσιογράφος (Αλέκος Αλεξανδράκης) και ένας νεαρός, ενθουσιώδης και πεισματάρης σκηνοθέτης (Πέρης Μιχαηλίδης) προσπαθούν να κάνουν τηλεοπτική εκπομπή, κάτι σαν «Παρασκήνιο», για τα παιδιά της Χελιδόνας. Να βρουν και μαζέψουν και τα έξι αδέλφια στο χωριό. Τον καθένα με το δράμα του. Δεν θα τα καταφέρουν. Ακόμα και αν η Φωτεινή ξαναπατήσει το πόδι της μετά από σαράντα χρόνια εκεί που έχει γίνει λαϊκός θρύλος για κάποιους, «πόρνη» για κάποιους άλλους, ακόμα και για την ίδια την αδελφή της την Ακριβή (Μαρία Μαρτίκα), που είχε πάρε-δώσε με Χίτες και ακροδεξιούς, τα παιδιά της Χελιδόνας θα παραμείνουν διαλυμένα. Κάποιος κρίκος της αλυσίδας έχει οριστικά χαθεί.
Μην αποκαλύψουμε, όμως, τα πάντα για την ταινία, για τα μυστικά της οικογένειας, αν έγινε ή δεν έγινε η εκπομπή, αν έσπασε ή δεν έσπασε την περήφανη σιωπή της η Φωτεινή, αν έβγαλε τα μαύρα της γυαλιά για να μας κοιτάξει κατάματα, εμάς τους θεατές του 2019 και να μας πει τη δική της αλήθεια (ή μήπως φαντασίωση;). Τα «Παιδιά της Χελιδόνας» αξίζουν να μας απορροφήσουν απόλυτα. Με το θέμα και την καλλιτεχνική τους αξία. Κατ’ αρχήν τις συγκλονιστικές ερμηνείες όλων. Του Βασίλη Διαμαντόπουλου, του Ηλία Λογοθέτη, του Στέλιου Λιονάκη, της Μαρίας Μαρτίκα. Καθόλου τυχαία τα βραβεία που φορτώθηκε (ανάμεσά τους Καλύτερης Ταινίας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1987, αλλά και δύο βραβεία ερμηνείας για τη Χρονοπούλου και τον Διαμαντόπουλο). Και, ναι, το τρισχαριτωμένο, ζωντανό κορίτσι που βοηθάει στην παραγωγή της εκπομπής ενώ πατάει γερά στο σήμερα είναι η Σοφία Αλιμπέρτη.
