Ολος σε μια έκθεση

Μολονότι γνωριζόμαστε χρόνια (από την εποχή της προδικτατορικής «Δημοκρατικής Αλλαγής»), βλέποντας την Τετάρτη της περασμένης εβδομάδας την αναδρομική έκθεση του Δήμου Σκουλάκη, στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, ένιωσα πως –ως ζωγράφο– τον ήξερα λίγο. Βέβαια η έκθεση (με 110 πίνακες – αρκετοί μεγάλων διαστάσεων) έχει εμπλουτιστεί και με δάνεια από μουσεία και ιδιωτικές συλλογές, οπότε εκτιμώ ότι είναι η μεγαλύτερη έκθεση έργων του που έχει πραγματοποιηθεί.

Και είναι κρίμα που δεν ζει να τη χαρεί κι ο ίδιος, μαζί με ομότεχνους, φιλότεχνους και φίλους, αφού έφυγε από τη ζωή, 10 Δεκεμβρίου 2014. Πρόλαβε όμως να βιώσει την αναγνώριση του έργου του από επαΐοντες και φιλότεχνους, με εκθέσεις (ατομικές και ομαδικές) εδώ και στο εξωτερικό. Με πιο πρόσφατες τις δύο μεγάλες, στο Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα (Οκτώβριος 2000) και στο Μουσείο Φρυσίρα (Σεπτέμβριος 2006).

Δήμος Σκουλάκης στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς

«Αυτουργός» της έκθεσης η σύζυγός του Αθηνά Ραπίτου (που εικονίζεται σε αρκετά πορτρέτα), η οποία τα τελευταία τέσσερα και χρόνια αγωνιζόταν να βρει τον φιλόξενο χώρο, τα έργα, τους χορηγούς, τους συνεργάτες που απαιτούνται για μια τόσο αντιπροσωπευτική έκθεση. Αξιος ο κόπος της.

Αφοσιωμένος

Μια ζωή ο Σκουλάκης αφοσιωμένος στην τέχνη του, παρά τα κάποια «διαλείμματα» σε παρεμφερείς ενασχολήσεις (σκιτσογράφος, εικονογράφος αναγνωσμάτων, διαφημιστικών κ.ά.), συν τις περιπλανήσεις του στο εξωτερικό (κυρίως λόγω χούντας), με συντροφιά το τσιγάρο, που τελικά τον ρήμαξε (ήταν και το ποτό, αλλά αυτό, με τη γενναία συμβολή της Αθηνάς, το πολέμησε).

Δάσκαλοί του (στη Σχολή Καλών Τεχνών και αλλού): Κόντογλου, Τσίγκος, Μαυροΐδης, Τσαρούχης, Μόραλης, και βέβαια η «σπουδή» στο έργο επιφανών εικαστικών – δικών μας και ξένων.

Ενα επιβλητικό σε όγκο και περιεχόμενο λεύκωμα (το πληρέστερο, εκτιμώ, απ’ όσα έχουν κυκλοφορήσει) συνοδεύει την έκθεση. Τίτλος: «Δήμος Σκουλάκης. Ενας μεγάλος αντιφατικός», με κείμενα –και δικά του–, πλήρες βιογραφικό και πλήθος φωτογραφιών. Ειδικότερα χαιρετίζουν και γράφουν κατά σειρά: Ρένα Δούρου (περιφερειάρχης Αττικής), Γιώργης Μαγγίνης (επιστημονικός διευθυντής Μουσείου Μπενάκη), Ελένη Αθανασίου (ιστορικός τέχνης, επιμελήτρια της έκθεσης), Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα (διευθύντρια Εθνικής Πινακοθήκης), Ηρα Παπαποστόλου (τεχνοκριτικός), Αθηνά Ραπίτου, Χρόνης Μπότσογλου. Μερικές γραμμές από αυτά τα κείμενα:

Ελένη Αθανασίου: «Πνεύμα πολυσχιδές και πρωτοπόρο, ο Δήμος Σκουλάκης κατάφερε μέσα από γόνιμες αναζητήσεις, αμφιταλαντεύσεις, αντιφάσεις και παλινδρομήσεις να ισορροπήσει ανάμεσα στα βιώματα των πρωτοποριών και στα αιτήματα του καιρού του. Βαθιά ανθρωποκεντρικός με στοιχεία ρεαλισμού στη γραφή του, δόμησε τη δική του εικαστική γλώσσα και εκπροσώπησε τη γενιά του με μια ροκ διάθεση, πολύ χιούμορ, χαράσσοντας ανεξίτηλα το στίγμα του στην εξέλιξη της ελληνικής ζωγραφικής».

Χρόνης Μπότσογλου: Αφού αναφέρεται στα κοινά βιώματά τους στην τέχνη και στη ζωή: «Κάπως έτσι, αδελφέ, πάντως στη ζωή μας κάναμε αυτό που θέλαμε και πιστέψαμε, δεν βαρεθήκαμε, χωρίς πολλά παράπονα φεύγουμε».

Αθηνά Ραπίτου: «Μου έμαθε πολλά, μα πάνω απ’ όλα με έμαθε να εμπιστεύομαι τα μάτια και την ψυχή μου στα χρώματα και τους ποιητές, την αληθινή Τέχνη και τη ζωή που δεν τζογάρει αλλά αγαπάει τον άνθρωπο».

Οι δοκιμές

Θα ολοκληρώσω το κείμενο αυτό για την έκθεση του Δήμου Σκουλάκη με μια απάντησή του σε συνέντευξη που του είχα πάρει για την «Ελευθεροτυπία» (15 Ιανουαρίου 1987), όταν πλέον είχε εγκαταλείψει τις βιοποριστικές ενασχολήσεις, τις πολιτικές αναζητήσεις και εντάξεις και είχε αφοσιωθεί στη ζωγραφική:

«Θεωρώ όλες τις προηγούμενες δουλειές μου σαν μια σειρά από δοκιμές. Ηταν μια προσπάθεια όλα αυτά τα χρόνια κατανόησης των εικαστικών μέσων – και δεν εννοώ μόνο τις μπογιές και τα πινέλα, αλλά και την έκφραση και μια προσπάθεια αναζήτησης ενός προσωπικού κώδικα. Επρεπε να δοκιμάσω και μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία ν’ απομονώσω και να προαγάγω στη συνέχεια εκείνα τα στοιχεία που θα επέτρεπαν την επικοινωνία μου προς τα έξω, με το κοινό, με προσωπική γλώσσα. Γι’ αυτό και πολλά από τ’ αποτελέσματα αυτών των δοκιμών, πετυχημένων ή όχι, τα κατέστρεφα. Πολλά ινδικά χοιρίδια πέθαναν στη διάρκεια των δοκιμών».

Και κάτι ακόμα από την ίδια συνέντευξη: «Η ζωγραφική τέχνη, πέρα απ’ όλα τ’ άλλα της στοιχεία, βοήθησε, εμένα τουλάχιστον, να γίνομαι καλύτερος και ν’ αγαπώ τον κόσμο».

■ Η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη θα διαρκέσει ώς τις 5 Μαΐου, με ξεναγήσεις κάθε Σάββατο μεσημέρι.