Η Μέρκελ υπονομεύει την ευρωπαϊκή ιδέα

Η είδηση πέρασε, όπως και πολλές άλλες, απαρατήρητη. Πριν από λίγες μέρες η επικεφαλής του ΔΝΤ μίλησε ανοιχτά για διευρυνόμενο οικονομικό χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου στην Ε.Ε. Η Κριστίν Λαγκάρντ τόνισε ότι σε αντίθεση με τη συνεχιζόμενη σύγκλιση ανατολικοευρωπαϊκών και δυτικοευρωπαϊκών χωρών, η σύγκλιση Bορρά – Nότου δεν έχει προχωρήσει ουσιαστικά την τελευταία 20ετία. Από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης μάλιστα, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί.

Η κ. Λαγκάρντ ανέφερε ότι στις πέντε χώρες του ευρωπαϊκού Νότου που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση το κατά κεφαλήν εισόδημα μειώθηκε την περίοδο 2008-2017. Φυσικά, η «συνταγή» της Γαλλίδας είναι ο πιο ασφαλής δρόμος για να διευρυνθεί ακόμα περισσότερο το χάσμα καθώς η «σοφή» αυτή κυρία προτείνει μεταξύ άλλων: ελαστικότερη αγορά εργασίας σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, βελτίωση του νομικού πλαισίου λειτουργίας επιχειρήσεων και επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη. Με απλά λόγια, πιστεύει ότι η εργασία θα χρηματοδοτεί τον πλούτο. Καταπληκτική λογική. Εντελώς συνεπής με το πρόσωπο του οικονομικού Φρανκενστάιν που αντιπροσωπεύει η Λαγκάρντ και με το «μαγαζάκι του τρόμου» στο οποίο προΐσταται.

Πάντως, όσα λέει είναι η πιο τρανή απόδειξη ότι η Ευρώπη φτάνει σε αδιέξοδο συντομότερα απ’ ό,τι πίστευε ακόμα και ο πιο απαισιόδοξος πολέμιός της. Η Ε.Ε. πλέον δεν μπορεί ούτε να διευθετήσει τη δημοκρατία στους κόλπους της ούτε να την καταστείλει. Το αποτέλεσμα είναι να πορεύεται στο μοτίβο της τελευταίας δεκαετίας: από κρίση σε κρίση χωρίς βιώσιμη λύση.

Οι διαρθρωτικές ανισορροπίες της Ε.Ε. έχουν επιδεινωθεί από τον τρόπο με τον οποίο η κρίση της ευρωζώνης μετατόπισε την πολιτική ισχύ μέσα στην Ενωση. Τα κράτη-μέλη που δεν ήταν μέλη της ευρωζώνης δεν μπόρεσαν να διαμορφώσουν την απάντηση στη μεγαλύτερη υπαρξιακή κρίση που αντιμετώπισε ποτέ η Ενωση. Επιπλέον, η θέση της Γερμανίας ως κύριου δανειστή για τη διάσωση άλλων κρατών-μελών της ευρωζώνης -και το γεγονός ότι η ΕΚΤ εδώ και καιρό απέχει από το να προβεί σε μεγάλες αγορές ομολόγων λόγω του φόβου μιας αντίδρασης της γερμανικής κυβέρνησης και του ομοσπονδιακού συνταγματικού δικαστηρίου της Γερμανίας- αύξησε δραματικά τη γερμανική επιρροή εντός της Ε.Ε.

Για αρκετά χρόνια στα μέσα αυτής της δεκαετίας, η ευρωπαϊκή πολιτική φαινόταν να είναι θέμα αναμονής μέχρι η Μέρκελ να αποφασίσει τι πρέπει να κάνει. Θα αποβάλει την Ελλάδα από το ευρώ; Θα καλωσορίζει τους μετανάστες και τους πρόσφυγες ή θα διαπραγματευτεί με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να τους κρατήσει στην Τουρκία; Θα κάνει παραχωρήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο; Τα αποτελέσματα φάνηκαν σύντομα. Η συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια της Μέρκελ και οι διαρθρωτικές αντιφάσεις της πολυεθνικής ένωσης της Ε.Ε. παρείχαν την τελική ώθηση που ήταν απαραίτητη για να επιτύχει η εκστρατεία υπέρ της «εξόδου» από την Ενωση στο βρετανικό δημοψήφισμα. Στη συνέχεια ήλθαν οι λαϊκιστές από τη μία άκρη της ηπείρου μέχρι την άλλη.

Επίσης, η βίαιη επιβολή ενός νομίσματος, του ευρώ, σε ένα περιβάλλον όπου οι ανισορροπίες διευρύνονται, είναι ακόμα μια σαφής ένδειξη του αδιεξόδου. Ολοι πλέον αναγνωρίζουν το πρόβλημα, αλλά κανείς δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει, καθώς η αναμόρφωση του ευρώ είναι ένα πολιτικό ζήτημα και κάθε αλλαγή θα πρέπει να νομιμοποιείται δημοκρατικά από τις χώρες που θα φέρουν το βάρος της μεταρρύθμισης.

Αλλά οι χώρες της Νέας Χανσεατικής Ενωσης, η οποία περιλαμβάνει την Εσθονία, τη Φινλανδία, την Ιρλανδία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Ολλανδία (και, για θέματα που δεν αφορούν το ευρώ, τη Δανία και τη Σουηδία), επιθυμούν αυστηρότερους και καλύτερα επιβαλλόμενους ελέγχους στους εθνικούς προϋπολογισμούς, οι οποίοι θα περιόριζαν τις χώρες της νότιας Ευρώπης και πιθανώς και τη Γαλλία. Αντίθετα, οι χώρες του Νότου επιμένουν ότι είναι χρέος του Βορρά να αντιμετωπίσει το συνεχώς διευρυνόμενο χάσμα.

Η σύγκρουση δεν θα επιλυθεί έως ότου η μια ή η άλλη πλευρά εξηγήσει στα εθνικά εκλογικά της σώματα ότι όσο η ευρωζώνη περιλαμβάνει χώρες με αποκλίνουσες οικονομίες, ένα σύνολο μελών θα πρέπει να φέρει μεγαλύτερο πολιτικό βάρος. Σε μια τέτοια σύγκρουση οι προτάσεις της Λαγκάρντ το μόνο αποτέλεσμα που θα έχουν θα είναι να ενισχυθούν οι λαϊκιστές του ευρωπαϊκού Νότου.

Το αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι παγιδευμένη. Στην παρούσα κατάστασή της δεν μπορεί να ανταποκριθεί επαρκώς στις δημοκρατικές πολιτικές, διότι οι θεσπισμένοι κανόνες της πρέπει να επιβληθούν ανεξάρτητα από την απόφαση των εθνικών εκλογέων. Αλλά οι άνθρωποι φυσικά αναμένουν ότι οι εθνικοί πολιτικοί θα πρέπει να έχουν τον τελευταίο λόγο σε σχέση με τους αξιωματούχους της Ε.Ε. Δεδομένου ότι η Ενωση δεν μπορεί να κινηθεί αποφασιστικά προς μια στενότερη ένωση ή αποφασιστικά προς την αντίθετη κατεύθυνση, κάθε προσπάθεια επίλυσης των θεμελιωδών αντιθέσεών της θα καταλήξει μόνο στη διάσπασή της.

* δημοσιογράφος, συγγραφέας