«Μόνο η θέληση για ζωή δεν φυλακίζεται»

Eντυπωσιακά σκηνικά, βίαιες κινήσεις, άνθρωποι ταπεινωμένοι και τρομοκρατημένοι, αίσθηση εγκλεισμού και σκληρών φυλακών, εξευτελιστικές ακραίες καταστάσεις, παντελής απώλεια της αξιοπρέπειας. Στο Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής μπαινοβγαίνει το τελευταίο τρίμηνο μια μεγάλη φυσιογνωμία του ευρωπαϊκού χορού.

Ο σπουδαίος Ισπανός χορογράφος Νάτσο Ντουάτο συνεργάζεται για πρώτη φορά με την ελληνική ομάδα και παρουσιάζει με τους χορευτές της Λυρικής ένα έργο για τη φθορά της ψυχής. Το «Herrumbre», η δική του δήλωση ενάντια σε κάθε μορφή τρομοκρατίας κάνει πρεμιέρα αύριο το βράδυ στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της ΕΛΣ (ΚΠΙΣΝ).

Γεννημένος στη Βαλένθια το 1957 ο Νάτσο Ντουάτο σπούδασε στη λονδρέζικη Σχολή Ράμπερτ και τη Μούντρα του Μορίς Μπεζάρ στις Βρυξέλλες. Ολοκλήρωσε σπουδές στο Αλβιν Εϊλι της Νέας Υόρκης, ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στα διάσημα Μπαλέτα Κούλμπεργκ της Στοκχόλμης κι επί δέκα χρόνια συνεργάστηκε με το Nederlands Dans Theater.

Επειτα η καριέρα του απογειώθηκε: την περίοδο 1990 – 2011 υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Μπαλέτου της Ισπανίας, το οποίο έκανε περιζήτητο σε όλον τον κόσμο για την ποιότητα και το ρεπερτόριό του. Επειτα διεύθυνε για μια τριετία το Θέατρο Μιχαηλόφσκι της Αγίας Πετρούπολης (2011-2014). Και από το 2014 μέχρι φέτος είναι επικεφαλής του Κρατικού Μπαλέτου του Βερολίνου (τον διαδέχονται οι Σάσα Βαλτς και Γιοχάνες Οχμαν).

Η πρώτη φορά που παρουσίασε το «Herrumbre» (Σκουριά) ήταν αμέσως μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στον σιδηροδρομικό σταθμό Ατότσα της Μαδρίτης.

«Σήμερα όντως ο κόσμος έχει αλλάξει πολύ αλλά το θέμα της παράστασης και τα όσα πραγματεύεται υπάρχουν ζωντανά γύρω μας παντού. Ισως τελικά ο κόσμος να έχει πράγματι αλλάξει, αλλά προς το χειρότερο και φοβάμαι ότι το θέμα της τρομοκρατίας θα παραμείνει στην επικαιρότητα ανεπηρέαστο για πάρα πολλά χρόνια ακόμα».

Για τον περιζήτητο χορογράφο αφετηρία για να δημιουργήσει το έργο υπήρξε μια φωτογραφία από τις φυλακές του Γκουαντάναμο που δείχνει τους φυλακισμένους πεσμένους στο έδαφος σαν ζώα. Ετσι, στη χορογραφία του μεταμόρφωσε σε κινήσεις τις εικόνες βίας που προβάλλουν τα ΜΜΕ με σκοπό να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο γύρω από ένα ζήτημα που θα έπρεπε να μας αφορά όλους.

● Θυμάστε ακόμα την τρομοκρατική επίθεση στη Μαδρίτη;

Ξεχνιούνται αυτά; Εμενα 200 μέτρα από το σημείο των εκρήξεων. Στην αρχή νόμιζα ότι είναι η ΕΤΑ, διότι είχαμε μάθει να ζούμε με πυροβολισμούς, βόμβες σε αυτοκίνητα, απώλειες πολιτικών και καθημερινών ανθρώπων. Οταν συνειδητοποίησα ότι ήταν η Αλ Κάιντα θύμωσα με τον Μπλερ, τον Μπους και κυρίως τον Αθνάρ, διότι αναμείχθηκε στο Ιράκ τη στιγμή που ολόκληρη η Ισπανία διαδήλωνε εναντίον του πολέμου. Θυμάμαι ότι τότε είχα πάρει πολύ προσωπικά αυτή την ιστορία και σε κάθε παράσταση του Εθνικού Μπαλέτου της Ισπανίας έβγαζα ένα πανό στη σκηνή που έλεγε ότι ήμασταν κατά του πολέμου. Δεν άντεχα να μένω σιωπηλός.

● Υπάρχουν κι εκείνοι που επιμένουν ότι ο χορός δεν σηκώνει πολιτικές τοποθετήσεις.

Δεν μπορείς να κάνεις ούτε ένα βήμα που να μη δηλώνει κάτι. Η πολιτική αφορά τον χορό όσο αφορά τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, το θέατρο. Αλλιώς κάνεις τσίρκο. Δεν είναι η Ζιζέλ ηρωίδα με πολιτικές προεκτάσεις; Η τέχνη και η ανθρώπινη ύπαρξη είναι συνώνυμα της πολιτικής. Ο τρόπος που κρεμάω το παλτό μου ή κρατάω τον καφέ μου είναι πολιτική δήλωση.

● Αν έπρεπε να κάνετε σήμερα ένα πολιτικό έργο, ποιο θέμα θα αφορούσε;

Υπάρχουν ακόμα πολλές μορφές φυλακών και άπειρες μορφές βασανιστηρίων. Μόλις πριν από λίγες ημέρες άκουσα στις ειδήσεις ότι στη Βαρκελώνη τρεις αστυνομικοί σχεδόν σκότωσαν στο ξύλο έναν Ρουμάνο. Επίσης ποιος μπορεί να αγνοήσει τη βία που υφίστανται καθημερινά οι γυναίκες; Καμιά φορά αναρωτιέμαι τι είναι χειρότερο: να δέχεσαι τα βασανιστήρια ή να βασανίζεις; Εγώ για παράδειγμα αν φερόμουν βάναυσα σε κάποιον δεν θα μπορούσα να ζήσω το υπόλοιπο της ζωής μου. Ελπίζω μόνο να μη βασανίζω το κοινό με τις χορογραφίες μου.

● Και με τους χορευτές; Δουλέψατε σε τόσο διαφορετικές ομάδες, πώς τα καταφέρνατε;

Οι χορευτές είναι παντού χορευτές. Oπως επίσης και τα προβλήματα που αντιμετωπίζεις σε ένα καλλιτεχνικό οργανισμό και αφορούν κυρίως τη συνύπαρξη των ανθρώπων. Ξέρετε, ο αυστραλοπίθηκος ανέχεται στην κοινωνία του μέχρι 60 πιθήκους. Πάνω από αυτόν τον αριθμό αρχίζουν τα σοβαρά προβλήματα και οι διαμάχες (γέλια). Στην Ισπανία είχα περίπου 40 χορευτές να διαχειρίζομαι, οπότε ήταν ένας πολύ καλός αριθμός και όλοι περνούσαμε περίφημα, παρόλο που προφανώς οι άνθρωποι που εργάζονται σε έναν καλλιτεχνικό οργανισμό είναι πολύ περισσότεροι. Γενικά δεν είχα ποτέ θέματα με τους χορευτές. Αυτό που με ζορίζει είναι που δεν μπορώ να μένω στο ίδιο σημείο για περισσότερο από δύο εβδομάδες. Εχω ένα σπίτι στη Βαλένθια, ένα στη Μαδρίτη, ένα στην Αγία Πετρούπολη και μισώ τον εαυτό μου όταν πρέπει να πάω σε ένα θέατρο και να βλέπω τους ίδιους ανθρώπους κάθε μέρα. Νιώθω σαν ζόμπι που πίνουμε ο ένας το αίμα του άλλου. Αγαπώ τις πρεμιέρες, το διάστημα λίγο πριν που οι προετοιμασίες είναι πυρετώδεις αλλά μέχρι εκεί…

● Υπάρχει και η προσωπική φυλακή του καθενός.

Πράγματι. Μπορείς να βρίσκεσαι υπό κράτηση ή να μένεις κλεισμένος στο σπίτι και να νιώθεις πιο ελεύθερος από κάποιον που έχει επιλογή κινήσεων, ζει στον κόσμο, ταξιδεύει, αλλά τίποτα δεν τον συγκινεί. Δείτε το παράδειγμα του Ρενέ Μαγκρίτ. Δεν έφυγε ποτέ μακριά από το Βέλγιο και όμως οι πίνακές του έχουν τεράστιες δόσεις φαντασίας που σε κάνουν να πιστεύεις ότι αυτός ο άνθρωπος ταξίδευε όλη του τη ζωή. Αντιθέτως υπάρχουν άνθρωποι που γυρνούν τον κόσμο αλλά παραμένουν ανόητοι. Αυτό που δεν φυλακίζεται είναι η θέληση για ζωή. Θυμηθείτε ότι μικρά Εβραιόπουλα, φυλακισμένα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, έμαθαν να παίζουν πιάνο με κομμάτια ξύλο που οι γονείς τους έφτιαχναν, στις πιο σκληρές συνθήκες που μπορεί να φανταστεί ανθρώπινος νους.

● Στη Γερμανία δυσκολευτήκατε;

Στο Βερολίνο εργάζονται 100 και πλέον χορευτές. Αλλά καθώς στη Γερμανία υπάρχει αυτή η θεωρία που καταργεί την ιεραρχία και θέλει ακόμα και τον διευθυντή να μην ξεχωρίζει από το υπόλοιπο σώμα των καλλιτεχνών, έπρεπε να τηρούνται οι κανόνες πάση θυσία. Ακόμα και δυο χρόνια μετά την πρόσληψή μου, έμπαινα στο θέατρο και μου ζητούσαν την κάρτα μου, ρωτώντας: «Πού ακριβώς πηγαίνετε;». Τους απαντούσα: «Την ξέχασα, αλλά είμαι ο διευθυντής. Είμαι εδώ για την πρεμιέρα μου». Αλλά εκείνοι δεν με άφηναν να μπω, παρόλο που με έβλεπαν καθημερινά.

Το Βερολίνο ήταν πολύ ψυχρό, πολύ διαφορετικό και δεν άντεξα. Το κοινό ήταν εξαιρετικό αλλά οι πολιτικοί ένας εφιάλτης. Δεν μου επέτρεπαν ούτε να καθίσω στο ίδιο τραπέζι με τους συνδικαλιστές για να συζητήσουμε βασικά πράγματα όπως το ωράριο ή τις υπερωρίες. Διεκδίκησα για τους χορευτές καλύτερους μισθούς, δύο μέρες ρεπό την εβδομάδα, και έτσι έγινα αγαπητός από το συνδικάτο αλλά καθόλου αγαπητός από τους υπόλοιπους.

Στη Ρωσία, από την άλλη, ο χώρος ενός κλασικού μπαλέτου είναι μία όαση καθώς οι χορευτές είναι συγκλονιστικοί, η τεχνική τους αδιανόητη.

● Αυτοί είναι οι καλύτεροι χορευτές του κόσμου;

Οι κορυφαίοι χορευτές του κόσμου είναι τα άλογα. Η κίνηση, ο ρυθμός, η ομορφιά τους δεν συγκρίνονται με τίποτα. Εχω ένα κτήμα στο οποίο τους έχω φτιάξει στάβλους και όσες φορές το επισκέπτομαι, τα άλογα με καταλαβαίνουν από μακριά και αρχίζω να χτυπούν. Είναι τα πιο αισθησιακά πλάσματα που υπάρχουν. Ο δε ήχος που κάνουν οι οπλές τους με τρελαίνει.

● Τελικά τι απολαμβάνετε περισσότερο: να είστε αγαπητός στο κοινό και να γεμίζετε τα θέατρα ή να είστε πρωτοπόρος στην τέχνη σας;

Δεν είμαι πρωτοπόρος, δεν μόχθησα ποτέ γι’ αυτό τον τίτλο και δεν με ενδιαφέρει. Δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει αυτός ο χαρακτηρισμός.