ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ efsyn.gr , Δημήτρης Γκιώνης
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Αποχαιρετώντας τον συνθέτη Θόδωρο Αντωνίου

Δεν ήταν σταρ της τηλεόρασης ή του σινεμά, αοιδός σε ξενυχτάδικο· δεν είχε κάνει ούτε καν μια διαφήμιση στην τηλεόραση, να γίνει γνωστός. Ηταν ο Θόδωρος Αντωνίου, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συνθέτες, αναγνωρισμένος διεθνώς, που έφυγε από τη ζωή την περασμένη εβδομάδα, με τα περισσότερα ΜΜΕ να αναφέρουν την απώλειά του ελάχιστα ή και καθόλου.

Οντας καλλιτεχνικός συντάκτης τον είχα συναντήσει αρκετές φορές – την τελευταία, για συνέντευξη στην παρούσα εφημερίδα (13-14 Σεπτεμβρίου 2014), με την ευκαιρία της εκλογής του, τον Μάιο του ίδιου χρόνου, ως μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Εδρα την οποία κατείχαν στο παρελθόν επιφανείς (εκδημήσαντες) ομότεχνοί του: Μενέλαος Παλλάντιος, Μανώλης Καλομοίρης, Πέτρος Πετρίδης.

Ακαδημίας έργα

Αντρο του συντηρητισμού, κατά τους επικριτές της, η Ακαδημία Αθηνών έχει ως γνωστόν αποκλείσει από τους κόλπους της σπουδαίους πνευματικούς ανθρώπους, σε αντίθεση με κάποιους που έχρισε –κατ’ εφημισμόν– «αθάνατους» και τους έχει φάει το σκοτάδι. Και όπου γίνεται λόγος, κυρίως στο τέλος του χρόνου, με τα ετήσια βραβεία που απονέμει.

Και ακόμα, από το γεγονός ότι εδώ και… 160 χρόνια ασχολείται με τη σύνταξη του Ιστορικού Λεξικού Νέας Ελληνικής Γλώσσης, του οποίου ο 6ος τόμος, που φτάνει ώς το δέλτα, κυκλοφόρησε τον περασμένο Απρίλιο, και το οποίο, σύμφωνα με το Κέντρο Ερευνας Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων, για να ολοκληρωθεί θα πάρει… 370 χρόνια! Οπότε, τι μπορούσε να σημαίνει η είσοδος του Θόδωρου Αντωνίου; Ιδού η απάντησή του στο σχετικό ερώτημα, στη συνέντευξη του 2014:

«Κατ’ αρχάς η εκλογή μου ήταν μια έκπληξη. Επειτα αναρωτήθηκα τι μπορούσα να κάνω εκεί. Η δεύτερη έκπληξή μου ήταν πόση δουλειά γίνεται – άγνωστη στον πολύ κόσμο. Οπότε εκτιμώ ότι μπορεί να γίνουν πολλά πράγματα και στον τομέα που γνωρίζω. Μακάρι και θα δούμε, θα έλεγα…»

Πολυγραφότατος συνθέτης, καθηγητής πανεπιστημίου, με σπουδές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Γερμανία, ΗΠΑ), ο Θόδωρος Αντωνίου, παιδιόθεν στις νότες (σε παραστάσεις της Λυρικής Σκηνής), με 450 έργα (κυρίως παραγγελίες μεγάλων ορχηστρικών ιδρυμάτων), στα οποία περιλαμβάνονται όπερες, χορωδιακά, μουσική δωματίου, έργα για σολίστ, συμφωνικά.

Και ακόμα, μουσικές για θεατρικά και κινηματογραφικά έργα – περί τα 150. Εξέχουσα θέση στην εργογραφία του κατέχουν οι καντάτες «Νενικήκαμεν» (παραγγελία της πόλης του Μονάχου για την Ολυμπιάδα του 1972), «Προμηθέας», το «Κοντσέρτο για πιάνο» και οι όπερες «Βάκχες» και «Οιδίπους επί Κολωνώ», συνεργασίες με ιδρύματα και ομότεχνους κ.ά.

Και εδώ στην Ελλάδα, ιδρυτής και πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών, με αξιόλογη δραστηριότητα. Και από βραβεία, άλλο τίποτα – μεταξύ άλλων, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (2007) και το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Και έπαινοι: «Πιστεύω στον Αντωνίου και από καρδιάς θα υποστηρίξω και θα βοηθήσω οτιδήποτε κάνει, αφού ό,τι είναι καλό γι’ αυτόν είναι αναπόφευκτα καλό και για τη μουσική», έχει πει ο Λέοναρντ Μπέρνσταϊν.

Μολονότι δεν έχει κακοπεράσει στην Ελλάδα, τη μεγαλύτερη αναγνώριση έχει εισπράξει από το εξωτερικό. Οπότε, γιατί δεν έμεινε εκεί;

«Είναι αλήθεια ότι τα πράγματα θα ήταν καλύτερα έξω. Εδώ δεν έχουμε την παιδεία και τη δυνατότητα να δεχόμαστε παραγγελίες που έχουμε στο εξωτερικό. Ομως στη Γερμανία δεν μου πήγαινε το περιβάλλον – το έβρισκα ψυχρό. Οσο για την Αμερική, που βρέθηκα επί χούντας, όταν μου έκοψαν τη συνεργασία με τη ραδιοφωνία, είχα αρχίσει να μεγαλώνω. Δεν μπορούσα να αποχωριστώ το παρελθόν μου».

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έκανε εκπτώσεις στις επιλογές του:

«Είμαι και παραμένω ο εαυτός μου – δεν πουλάω την ψυχή μου με τίποτα. Θέλω να είμαι χρήσιμος άνθρωπος, και έχω έντονη την επιθυμία να κάνω πράγματα και ως ακαδημαϊκός».

Δεν γνωρίζω τι πρόλαβε να κάνει ως ακαδημαϊκός ο Αντωνίου, γιατί προέκυψε και πρόβλημα υγείας. Και, ευτυχώς, δεν είχε τη μεταχείριση του ζωγράφου Δημήτρη Μυταρά, ο οποίος, όντας ακαδημαϊκός, διεγράφη από το Σώμα (κάτι που έγινε για πρώτη φορά) επειδή, λόγω σοβαρού προβλήματος υγείας, του ήταν αδύνατο να παραστεί σε συνεδριάσεις.

Κι ας κλείσω το παρόν κείμενο με την απάντηση του Αντωνίου στο ερώτημα για το παρόν και το αύριο του τόπου:

«Ο τόπος πρέπει να επενδύσει στην παιδεία – εκεί βρίσκεται το πρόβλημα. Η ευθύνη βαραίνει κυρίως τους πολιτικούς, που δεν αγαπάνε τον τόπο τους. Ξέρεις κανέναν να τον ψηφίσω;»

Στο πλαίσιο

«…και μας βάλανε τα όπλα στην κοιλιά και μας είπανε να φωνάξουμε “Ζήτω ο βασιλιάς” και “Ζήτω ο στρατός”… Και δεν φωνάξαμε…»  

Ηταν ο ηθοποιός Τζαβαλάς Καρούσος, που η δικτατορία τον βρήκε να παίζει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς τον «Εμπορο της Βενετίας» του Σέξπιρ. Και ξανά σύλληψη, εξορία και ταλαιπωρίες. Ωσπου σοβαρό πρόβλημα υγείας υποχρέωσε τη χούντα να τον αφήσει. Κατέφυγε στο Παρίσι, κι ήταν σε αντιδικτατορική εκδήλωση που μίλησε – όπου και τα λόγια με τα οποία άρχισα το παρόν σημείωμα. Πέθανε στο Παρίσι, 3 Ιανουαρίου 1969 (πριν 50 χρόνια), όπου και ετάφη. Ιούνιο του 1994 έγινε η μετακομιδή των οστών του στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Λευκάδα. Τις εμπειρίες στην εξορία κατέγραψε στο βιβλίο του «Γιούρα».

κόρη τού Τζαβαλά Καρούσου, η Δέσπω Καρούσου, τίμησε αρκούντως τον πατέρα της με το βιβλίο «Δεν έχει απόψε θέατρο – Χρονικό της ζωής και του έργου του» (εκδ. Ergo, 2003). Mεταξύ των έργων της ίδιας, η μετάφραση από τα γαλλικά του έργου του Σαρλ Μποντλέρ «Τα άνθη του κακού» (δίτομη έκδοση του Γκοβόστη, 1990).

Στις απώλειες των ημερών και η Ελισάβετ Ζαχαριάδου-Οικονομίδου, ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Κρήτης, αγωνίστρια κατά της χούντας, καθώς και ο σύζυγός της πανεπιστημιακός Νίκος Οικονομίδης (στους εκδημήσαντες κι αυτός). Και ακόμα, ο αγωνιστής της Αριστεράς Βαρδής Βαρδινογιάννης, ο τελευταίος, αν δεν κάνω λάθος, επιζών από τους 27 δραπέτες των φυλακών Βούρλων – Ιούλιος 1955. Να προσθέσω και τον κορυφαίο Ισραηλινό συγγραφέα Αμος Οζ, αγαπητότατο και στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό (τα βιβλία του στις εκδόσεις Καστανιώτη).

ΚΑΙ… Πολύ θανατικό, αδέρφια – συγγνώμη…