Γιατί καραβάκι και όχι έλατο;

Κάθε Δεκέμβρη το στόλισμα του δέντρου με χίλια δυο στολίδια είναι η χαρά των παιδιών. Σε μερικά μέρη της Ελλάδας, συνήθως σε νησιά, κάποιοι στολίζουν καραβάκια αντί για δέντρο. Οταν οι γονείς μας ήταν παιδιά πήγαιναν να πουν τα κάλαντα κρατώντας ένα καραβάκι στα χέρια. Τι από τα δύο σύμβολα μας ανήκει; Τι συμβολίζει το δέντρο και τι το καράβι;

Ομιλία του γέροντος Γαβριήλ Κοβιλιάτη, Ιερόν Κάθισμα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος*

Το δέντρο των Χριστουγέννων απεικονίζει συμβολικά «τον καρπόν», το δέντρο του Παραδείσου, τη γνώση του καλού και του κακού

Μπορείτε να φανταστείτε τι απόηχο είχε ο κατακλυσμός; Εκεί βλέπουμε ότι πολύ σοφά ο άνθρωπος επέφερε τον κατακλυσμό και ο Θεός τη σωτηρία. Και πού βρίσκεται η σωτηρία; Στο τι λέει στον Νώε: «Κάνε μια τεράστια κιβωτό».

Τι είναι η κιβωτός; Μια μαούνα. Ενα καράβι, μεγάλο. Πόσο μεγάλο; Μεγάλο, ακόμη πιο μεγάλο, τόοοσο μεγάλο, έτσι όπως στα παραμύθια. Αμ, έλα που δεν είναι παραμύθι. Γιατί η κιβωτός έχει βρεθεί.

Και σώζει ο Θεός τον άνθρωπο. Πώς; Του λέει: «Οκτώ θα είσαστε εσείς». Ο Νώε, η γυναίκα του, οι τρεις κόρες του και οι γαμπροί του. Εξι και δύο, οκτώ. Και έτσι σώζει το ανθρώπινο γένος.

Περνάμε λοιπόν σε μια μετακατακλυσμιαία περίοδο. Μετά τον κατακλυσμό. Αυτό σηματοδοτεί ότι το οκτώ γίνεται ορόσημο, τέλειωσε τώρα το ένα και μπαίνουμε σε μια άλλη κατάσταση.

Ο καιρός της αμαρτίας πέρασε κι είναι πια στο χέρι μας να μπούμε, μέσα από το οκτώ, σε μια καινούργια εποχή, μετά τον κατακλυσμό. Πόσο σημαντικό είναι;

Το επτά ακυρώνεται των Εβραίων και τι δικαιώνεται; Το οκτώ του Πυθαγόρα. Το επτά είναι μια ολοκλήρωση ενός έργου. Το θέμα όμως δεν είναι να ολοκληρωθεί το έργο, αλλά το θέμα είναι να μείνει στο μέλλον! Ο απόηχος του μέλλοντος. Και αυτό είναι το οκτώ, η διαιώνισις. Αρα το οκτώ ξεπερνάει το επτά των Εβραίων και είναι το ελληνικό, το οποίο, αν το βάλουμε ξαπλωτό (8), έχουμε το σήμα του απείρου. «Και πάλιν και πολλάκις και ατελευτήτως».

Και έτσι βλέπουμε ότι «μην απογοητεύεσαι, πάντοτε εργάζου το καλό και την ανταμοιβή σου θα την δεις αργότερα. Εις τους αιώνας των αιώνων».

Αλλά για να έχεις κάτι στον αιώνα, πρέπει να τιμήσεις το νυν! Με το να κοιμάμαι σε κάθε νυν και να ελπίζω εις τους αιώνας των αιώνων, είναι όλως παράδοξο και κουτό.

Και περνάει αυτή η περίοδος και μπαίνουμε σε μια καινούργια και πάλι οι άνθρωποι ξεφεύγουν από τον νόμο. Ο νόμος είναι νόμος. Η χάρις έρχεται αφού έχεις μάθει να σέβεσαι τον νόμο! Ή να σε προβληματίζει ο νόμος.

Και πάλι ξαναέπεσε το ανθρώπινο είδος στην αμαρτία και θέλησε με τον πύργο Βαβέλ να φτάσει τον Θεό. Πώς το λένε αυτό το πράγμα οι αρχαίοι Ελληνες; Υβρις, αλαζονεία. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο αμάρτημα.

Σκεφτείτε τώρα, όλους τους δικηγόρους της Γης να βάλετε για να δικαιώσουν την αλαζονεία, δεν θα καταφέρουν τίποτα. Είναι το μεγαλύτερο παράπτωμα. Με τον πύργο Βαβέλ θέλουμε να φτάσουμε τον Θεό.

Και φεύγουν από την Αίγυπτο οι Εβραίοι και τους λυπάται ο Θεός με μια αποστολή των εντολών του, στον Μωυσή. Του λέει τούτο, κείνο, κείνο, δεν θα κάνεις αυτό, μην το κάνεις, μη, μη, μη!

– Και τι επιτρέπεται;

– Οτιδήποτε άλλο εκτός απ’ όπου έχεις το «Μη».

– Εντάξει, λέει και ο Μωυσής.

– Βγάλε τα παπούτσια σου, γιατί εδώ ο τόπος είναι ιερός! Το Σινά!

Και βγάζει τα υποδήματά του. Από εκεί προέρχεται που οι Μωαμεθανοί βγάζουν τα παπούτσια τους, να μην κουβαλάς τη βρόμα του δρόμου μέσα στον τόπο της προσευχής.

– Και τι θα κάνουμε τώρα;

– Θα φτιάσεις μία κιβωτό, μία μαουνίτσα. Και μέσα θα βάλεις τις πλάκες, του «Μη, μη, μη». Πρόσεξε καλά, κακομοίρη μου!

Αυτό το «Μη» δεν χωράει επεξήγηση. Είναι Νόμος.

Φτιάσανε τη μαούνα, την κιβωτό –κιβωτός θα πει πλοίο που πλέει σε όλες τις τρικυμίες–, και φεύγουν λοιπόν για να πάνε στη Γη της Επαγγελίας. Και στην έρημο του Σινά μπερδέψανε τους δρόμους και τα σοκάκια και μείνανε σαράντα χρόνια και κουβαλάγανε την κιβωτό της Διαθήκης, με τις πλάκες της Διαθήκης. Την επτάφωτη λυχνία και διάφορα σύμβολα, που τι συμβολίζουν; Σε τι συνέβαλαν;

Συνέβαλαν σε μια αποδεδειγμένη ιστορικά αλήθεια. Ποια είναι αυτή; Συμβολίζουν, συμβάλλουν στο να καταλάβουμε και να πούμε: Α! τι είχε πει ο γερο-Ησαΐας; Οτι «η Παρθένος έξει και τέξει εν γαστρί». Οτι μια παρθένα, δηλαδή, θα συλλάβει και θα γεννήσει από την κοιλιά της τον Μεσσία.

Αρα όλα αυτά συμβάλλουν στον ρόλο της Παναγίας. Τον ρόλο που θα παίξει η Παναγία. Αυτή είναι η επτάφωτος λυχνία. Αυτή είναι «η στάμνα το μάννα φέρουσα». Αν δεν ήταν η Παναγία, δεν θα μπορούσε να γεννηθεί ο Χριστός.

Και ποιος είναι εκείνος που τους τάισε; Ο Χριστός που απεκαλύφθη αργότερα. Αλλά αν δεν ήταν η Παναγία, δεν μπορούσε να σαρκωθεί ο Θεός.

Μετά τη δικαιοσύνη, τον νόμο, η Αγάπη

Αυτά τα πράγματα, που τα ακούτε τώρα για πρώτη φορά, συνειδητά, τα ακούμε, όσο χρονών είμαστε, στους Χαιρετισμούς. «Η στάμνα μάννα φέρουσα το γλυκαίνον τα των ευσεβών αισθητήρια». Το μάννα που γλυκαίνει τα αισθητήρια των ευσεβών ανθρώπων, το ’φερες εσύ –για την Παναγία λέμε– γιατί, αν δεν γεννούσε τον Χριστό, δεν θα ξέραμε ποιος έστειλε το μάννα στην έρημο.

Πάμε τώρα παρακάτω. Εχουμε λοιπόν δύο μεγάλες πτώσεις. Με τον κατακλυσμό και στο Σινά. Και στις δύο πτώσεις μάς λέγεται: «Μαζέψτε ό,τι έχει συμβάλει για να καταλάβει το νιονιό σας ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, βάλτε το σε μια κιβωτό και να το κουβαλάτε μέρα νύχτα, όπου πάτε, στους ώμους!» Γιατί άραγε;

Για να καταλάβετε όταν θα εκπληρωθεί η έννοια της κιβωτού και να πείτε «ναι, τώρα έχει εκπληρωθεί». Ποια είναι η κιβωτός πια; Γιατί και οι δύο λύσεις, και η κιβωτός του Νώε και μετά η κιβωτός που είναι η δικαιοσύνη, ο νόμος, παίζουν ένα ρόλο πολύ πολύ σημαντικό, για να δεχθούμε την τρίτη κιβωτό, όπου πια τίποτα δεν προχωρούσε, γιατί η ανηθικότητα είχε φτάσει στον κολοφώνα.

Ολοι μας ξέρουμε για την Κόρινθο. Τι ήταν όμως η Κόρινθος; Ποιος το ξέρει; Ενας οίκος ανοχής. Εκατό οίκοι ανοχής ωχριούν μπροστά σε αυτό το αλλοπρόσαλλο ήθος της Κορίνθου. Μεγαλύτερο αίσχος από την Κόρινθο δεν υπήρχε, ίσως μόνο τα Σόδομα και Γόμορρα ξεπερνούσαν την Κόρινθο.

Οπότε λοιπόν βλέπουμε ότι δεν γινότανε τίποτα, γιατί ο άνθρωπος παρέμενε στα ίδια. Αρα τι έπρεπε να γίνει; Κάποια άλλη κιβωτός, κάποια ένθεος κιβωτός, κάποια έμψυχος κιβωτός. Ποια είναι η έμψυχος κιβωτός; Η Παναγία. Διότι μέσα στα σπλάχνα της δεν είχε τις πλάκες του νόμου, δεν είχε το «Μη, μη, μη», αλλά την Αγάπη.

Οι δύο άλλοι κιβωτοί λοιπόν, συμβόλιζαν και επενεργούσαν στον λαό του Θεού για να δεχθεί την έμψυχο κιβωτό.

Ολα έχουνε μία ευθυγράμμιση, όχι ανακύκλωση. Οι αρχαίοι Ελληνες ανακυκλώνουν τον χρόνο: άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας· άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας· άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας.

Οι Εβραίοι γραμμίζουν τον χρόνο, ευθυγραμμούν: Δημιουργία, κατακλυσμός, έξοδος από την Αίγυπτο, Σινά. Και τι γίνεται μετά τον κατακλυσμό; Μπαίνουνε νόμοι, η κιβωτός της Διαθήκης με τις πλάκες του Μωυσέως κ.λπ.

Και όλα αυτά τι προεικονίζουν, τι προφητεύουν; Σε τι επικεντρώνονται;

Οτι θα ’ρθεί η σειρά της έμψυχου κιβωτού που ο Θεός θα γίνει άνθρωπος, θα λάβει σώμα, η σοφία και ο λόγος του Θεού θα γίνουν άνθρωπος. Και αυτή θα είναι η τελευταία κιβωτός. Η έμψυχος κιβωτός. Από εκεί και πέρα δεν υπάρχει σωτηρία. Γι’ αυτό και όλοι λένε –και οι θεολόγοι– «έτσι που βαδίζει η ανθρωπότης, πηγαίνει για τον τελικό χαμό». Και όταν θα γίνει το μπαμ ετούτο, θα είναι μπαμ τελεσίδικο. Ασ’ τους. Από αύριο, από αύριο, από αύριο… Μυρμηγκολέων.

Και δεν βάνει μυαλό ο άνθρωπος. Ολα αυτά τα πράματα, εάν δεν διαφωτιστούν με τέτοιες κουβέντες, παραμένουν άκυρα και χωρίς αποτέλεσμα.

Εάν λοιπόν το καταλάβουμε αυτό το πράγμα, τότε αλλάζουμε πορεία, μπαίνει η μετάνοια και τα παίρνουμε στα σοβαρά τα πράματα τούτα. Δεν υπάρχει δυσκολότερο πράγμα από το να πείσεις έναν άνθρωπο για κάτι που δεν μπορεί να πιστέψει.

Eχει κινητικότητα, δείχνει τη ζωντάνια της ζωής και πάλη

Αραγε λοιπόν, γιατί το καράβι;

Η λέξις «κιβωτός» συμβολικά, που μέσα της φέρει πολύτιμο εμπόρευμα, διαμάντια από την Αφρική, κρασιά από την Ελλάδα, από την Κύπρο, μπορείτε να καταλάβετε τι αξία είχε μια τέτοια κιβωτός; Γιατί ήταν η πραμάτεια το εμπόριο της αρχαιότητος.

Αραγε η κιβωτός που είναι έμψυχος και κουβαλάει μέσα της όχι τον νομοθέτη, όχι τον δικτάτορα, αλλά τον Θεό της Αγάπης –η Παναγία– πόσο σημαντικό γεγονός ήταν;

Βλέπουμε λοιπόν ότι οι δύο κιβωτοί οι τρομεροί που προαναγγέλλουν την έμψυχο κιβωτό, την τελική αξία και νόημα της κιβωτού –την Παναγία–, προετοιμάζουν τον κόσμο.

Ο προετοιμασμένος κόσμος τη δέχτηκε την πραμάτεια που έφερε η έμψυχος κιβωτός; Από εικονοστάσια, ου, να φάνε και οι κότες, από μεγάλους σταυρούς, από ωχ και βογκητό, ου! Η Παναγία όμως «παρά τω σταυρώ του Κυρίου», ίσταται! Ισταται! Χωρίς να ξεραίνεται, χωρίς να λιποθυμάει, χωρίς να βογκάει, χωρίς τίποτα. «Γεννηθήτω το θέλημά σου»! Τέρμα!

Βλέπουμε λοιπόν ποια σχέση έχουμε με την κιβωτό εμείς οι θαλασσοπόροι Ελληνες, που περιβρέχεται η Ελλάδα πανταχόθεν από θάλασσα; Μηδέν. Γιατί; Διότι χάθηκε το κουράγιο.

Θα υπάρξει όμως πάλι ένας Οδυσσέας που, για να πάει στην Ιθάκη, στον Νόστο (εξ ου και νοσταλγία της γυναίκας του, του παλατιού του), θα περάσει και θα αντέξει τόσα κακά. Κάποτε υπήρξε. Υπήρξε το πρότυπο για κάθε ελληνόπουλο και όλοι οι αθλητές που ήταν ολυμπιονίκες, πρωτίστως έπρεπε να καταθέσουν διαπιστευτήρια ότι γνωρίζουν την «Οδύσσεια» και την «Ιλιάδα» απέξω!

Αυτή λοιπόν την Παναγία, την έμψυχο κιβωτό, σηματοδοτεί, συμβολικώ τω τρόπω, το καραβάκι που κρατάνε τα παιδιά για να πουν τα κάλαντα των Χριστουγέννων. Ούτε η φάτνη, ούτε τίποτε άλλο, αλλά η έμψυχος κιβωτός. Οτι «ξέρετε, μάθετε νοικοκυρές ότι ήγγικεν η ώρα που θα εκπληρωθεί η προφητεία της έμψυχου κιβωτού».

Μα άμα αυτά τα πράματα δεν τα συνειδητοποιούμε, τότε τι στην οργή του Θεού λεγόμαστε Ελληνες; Και ορθόδοξοι; Οταν δεν έχουμε ιδέα, καν, τι δοξάζουμε.

Τι συμβολίζει το δέντρο;

Ας δούμε, τώρα, τι θα πει δέντρο στα εβραϊκά; Δέντρο είναι το οπωροφόρο. Ολα τα άλλα δεν είναι δέντρα. Οι κέδροι του Λιβάνου δεν είναι δέντρα. Είναι κέδροι του Λιβάνου «άς εποίησας». Οταν λοιπόν μιλάει ο Εβραίος για το δέντρο, μιλάει για το εισόδημά του. Γι’ αυτό που δίνει καρπό. Ο,τι δεν δίνει καρπό και εμπόριο δεν είναι δέντρο.

Και τώρα τι σχέση έχει το δέντρο «ό τον καρπόν φέρει»; Καρπός είναι το γίγνεσθαι, είναι η πολύκαρπος ελαία, π.χ., που βγάζει τον καρπό –«δώσει εν καιρώ» στους ψαλμούς– και κάθε δέντρο που δίνει τον καρπό του στον ανάλογο καιρό.

Βλέπουμε λοιπόν ότι η έννοια του δέντρου και γενικά του χριστιανισμού, που ξεκινάει από τους Εβραίους που απέρριψαν τον χριστιανισμό, είναι πολύ πολύ σημαντική. Και γι’ αυτό το δέντρο της γνώσεως, του καλού και του κακού, είναι δέντρο στον Παράδεισο. Και το δέντρο των Χριστουγέννων απεικονίζει συμβολικά «τον καρπόν», το δέντρο του Παραδείσου, τη γνώση του καλού και του κακού.

Βλέπουμε λοιπόν ότι το δέντρο μπορεί να έχει μια μεταφορική σημασία για τον Χριστό, αλλά όταν έχω το καράβι, τότε έχω το ελληνικό στοιχείο, που μέσα στην πάλη του ανθρώπου με τα στοιχεία της φύσεως –πυρ, γυνή και θάλασσα του διαόλου άνασα, λέγαν οι παλιοί–, πώς θα πετύχεις να φτάσεις στην Ιθάκη μέσα από τη θάλασσα, αυτή η πάλη των παθών, προεικονίζει την πάλη των παθών του χριστιανού με τον εαυτόν του, με τα πάθη του. Αρα, λοιπόν, ή παλεύεις ή δεν παλεύεις.

Και για να παλέψεις, η έμψυχος κιβωτός σού έφερε τον Σωτήρα σου. Η έμψυχος κιβωτός είναι η Παναγία και είναι ο νομοθέτης και όχι ο νόμος.

Γιατί το λέω αυτό; Για το σημαντικότερο πράμα και παρακαλώ όλους μας να το επισημάνουμε πάρα πολύ. Πού ακούστηκε για πρώτη φορά η έννοια «έλεος»; Στο αρχαίο ελληνικό θέατρο! «Οι θεοί να σε ελεήσουν, κακομοίρη Οιδίποδα. Τι βρίζεις, βρε, τον θεό, τον Δία; Ας σε ελεήσει!»

Ελεος και έλαιον ακούγονται το ίδιο, γράφονται διαφορετικά. Εχουν όμως κοινά χαρακτηριστικά, διότι, όπως το έλεος του Θεού κλείνει και θεραπεύει τα τραύματα που έχουμε δημιουργήσει μέσα μας, της αμαρτίας, της αστοχίας και πιστεύουμε στο έλεός του, έτσι και το έλαιον της ελιάς θεραπεύει τις πληγές της αμαρτίας, θεραπεύει τις πληγές μας και οι καλύτερες κρέμες γίνονται από λάδι ελιάς. Ομορφαίνει! Και τι άλλο; Δυναμώνει την πληγή και ομορφαίνει το σώμα!

Το έλαιον και το έλεος συγγενεύουν. Είναι πολιτισμός ολόκληρος. Γεωργικός πολιτισμός. Ιπποκράτης, Ασκληπιός. Ολα αυτά συντελούν σ’ ένα ολοκληρωμένο γνωστικό επίπεδο και δεν μπορείς να ξεκολλήσεις το ένα από το άλλο, συνυπάρχουν.

Το δέντρο από πού έρχεται; Από το Στρασβούργο της Αλσατίας, στις αρχές του 19ου αιώνα, με μόνο διάκοσμο μήλα. Και γιατί; Γιατί το μήλο διατηρείται όλο τον χειμώνα στα υπόγεια των Αυστριακών και των Γερμανών, αρκεί να είναι σε τελάρα απλωμένα και όχι το ένα πάνω στο άλλο, γιατί σαπίζουν. Ετσι έχουν όλο τον χειμώνα αυτό που δεν έχουμε εμείς, φρούτα.

Κι από εκεί είναι το δέντρο αυτό, το οποίο είναι μια κουταμάρα, γιατί δεν είναι καν ελληνικό.

Το ελληνικό στοιχείο

Αφού υπάρχει το καράβι το οποίο εξηγεί τον πλούτο της νηός (η ναυς, της νηός), το καράβι, δηλαδή η Παναγία που κουβαλάει τον θησαυρό αυτό μέσα στα σπλάχνα της, στα αμπάρια της.

Κι άλλα πολλά μπορούμε να πούμε. Το δέντρο, είτε είναι έλατο είτε οτιδήποτε, έχει μία στατικότητα. Εκεί που το φύτεψες, εκεί μένει. Το καράβι έχει κινητικότητα και πάλη με τους εξωτερικούς παράγοντες, δηλαδή με το κύμα. Προσπαθεί να αντιπαλέψει τις συνθήκες της ζωής και πραγματικά δείχνει όλη τη ζωντάνια της ζωής. Και γι’ αυτό τον λόγο είναι πάρα πολύ σημαντικό – σημαντικό δεν είναι γιατί το ένα είναι καλό και το άλλο είναι λοβό, σημαντικό είναι να αναπτύξουμε την διάκριση. Την μεγίστη απασών των αρετών. Ακόμη και η αγάπη άνευ διακρίσεως «ουκ εστί αγάπη». Η διάκρισις είναι το παν.

Η ορολογία πάλι της αρχιτεκτονικής της ναοδομίας απορρέει από το γλωσσάρι της ναυσιπλοΐας. Εκφράσεις και ορολογίες που χρησιμοποιούμε στην ναυσιπλοΐα, τις βρίσκουμε στην ναοδομία. Τι τις συνδέει; Η λειτουργικότητα.

Ακόμη, σε τι μας ανάγει μια μαούνα, μία κιβωτός; Ο φόβος που υπάρχει στην ανθρωπότητα από γενιά σε γενιά για μία ολική καταστροφή μέσω κατακλυσμού, είναι ακόμα ζωντανός και είναι μια ορμέμφυτη κατάσταση. Αρα, απορρέει από τον κατακλυσμό. Για να σωθεί κανείς από τον κατακλυσμό, τι κάνει; Τι συμβούλευσε ο Θεός τον Νώε; Να κάνει μια μεγάλη κιβωτό, μια μεγάλη μαούνα. Και το ευτύχημα είναι ότι βρέθηκε η κιβωτός, στο Αραράτ. Κι είναι τεράστιο, απολιθωμένο μάλιστα, καράβι.

Βλέπουμε λοιπόν ότι δεν είναι ένας μύθος, δηλαδή μια παρηγοριά, δεν μπορούμε να προστρέξουμε σε αυτήν την διήγηση για να παρηγορηθούμε απλώς – αυτά είναι λόγια της παρηγοριάς, δεν λέμε; Οχι, διότι είναι πραγματικότης.

Ετσι αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν είναι μία παραμυθία –εξ ου και παραμύθι, παρηγοριά, παραμυθία θα πει παρηγοριά στα αρχαία ελληνικά–, αλλά μια οντολογία, μια πραγματικότης.

Τι σχέση έχει τώρα αυτή η ορολογία της ναυσιπλοΐας στην ναοδομία; Διότι, όπως για να σωθείς έμπαινες στην κιβωτό για να επιζήσεις του κατακλυσμού, έτσι στην τρικυμία της ζωής και στον κατακλυσμό των παθών, για να σωθεί ο άνθρωπος πρέπει να μπει στην κιβωτό διάσωσης.

Και ποια είναι αυτή; Δεν υπάρχει ατομική σωτηρία, υπάρχει καθολική σωτηρία. Δεν μπορώ να σκέφτομαι για σωτηρία, εγώ να σωθώ και οι άλλοι «γαία πυρί μιχθήτω», όλοι μαζί.

Πού το βλέπουμε αυτό; Στην εκκλησία, στο εκκλησίασμα. Η εκκλησία είναι η έκκλησις του σώματος της εκκλησίας στο κοινόν άθλημα. Του να αληθεύει ο βίος. Και ο βίος του χριστιανού αληθεύει, ομοθυμαδόν, με όλους μαζί. Γι’ αυτό και εκκλησίασμα είναι να ανεχθείς τον ένα και τον άλλο που ίσως δεν έχεις καλές σχέσεις μαζί τους. Να συνευρίσκεσαι μαζί τους εν ειρήνη.

Οι γυναίκες φέρνουν για λειτουργία πρόσφορο και νάμα. Ομως αυτή η προσφορά απαιτεί μια προϋπόθεση, που είναι η ειρήνη. Πόσες φορές βγαίνει ο ιερεύς στην ωραία πύλη για να πει «Ειρήνη ημίν»;

Ο χριστιανισμός δεν είναι κάτι εύκολο. Είναι το να ξεπεράσεις το Εγώ, για να μπεις στο Εσύ, και να καταλήξετε μαζί με το Εσύ στο Εμείς. Αν αυτό δεν επιτευχθεί, δεν υπάρχει χριστιανισμός.

Αν αυτές οι κουβέντες γίνονταν σε κάθε ενορία, θα ήτανε όφελος ή όχι;

*Ο γέροντας Γαβριήλ Κοβιλιάτης σπούδασε Ιατρική, Κλασική Αρχαιολογία, Ιστορία Καλών Τεχνών και Βυζαντινολογία στην Αγγλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Αφιερώθηκε στον μοναχισμό και σήμερα εγκαταβιώνει στο Ιερό Κάθισμα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στους Ανω Δολούς Μεσσηνίας, με τη συνοδεία του. Το μοναστήρι έχει μεταμορφωθεί σε κιβωτό διάσωσης της μεσσηνιακής ελληνικής χλωρίδας και πανίδας, έργο για το οποίο ο γέροντας βραβεύθηκε το 2011 με το βραβείο «Oικόπολις». Την ομιλία κατέγραψε η ραδιοφωνική παραγωγός Σοφία Χατζή.