Ημέρες για το 2019 στην Ε.Ε.

Όταν θέλουμε να δούμε αυτό που θα συμβεί, συνήθως, πατάμε σε ό,τι έχει ήδη συμβεί, ή σε αυτά που έχουν ήδη προγραμματιστεί να γίνουν ή, τέλος, σε εκείνα που θέλουμε πάρα πολύ να πραγματοποιηθούν – ακόμα κι όταν δίνουμε μικρές πιθανότητες να συμβούν είτε γιατί είναι αρκετά γενικόλογα και μαξιμαλιστικά είτε γιατί εμπεριέχουν το στοιχείο του άπιαστου ή της ουτοπίας. Η παράμετρος που δυσκολεύει τα πράγματα είναι η ιλιγγιώδης αλλαγή του κόσμου.

Πράγματι, πριν από δεκαετίες, οι λαοί της Ευρώπης έθεσαν τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης – κάτι που υποτίθεται ήταν μία μεγάλη επιτυχία για την προώθηση της ειρήνης, της δημοκρατίας, της ισότητας, της ευημερίας και της αλληλεγγύης. Τελικά, φάνηκε ότι τίποτα δεν ήταν δεδομένο, με αποτέλεσμα ο κατάλογος των επιτυχιών να γίνεται μικρότερος από τον κατάλογο των αποτυχιών. Παραδείγματος χάριν, κάτι καλό που συνέβη στην Ε.Ε. ήταν το Νόμπελ ειρήνης που της απονεμήθηκε για το έτος 2012.

Οι περισσότεροι το έχουν κι όλας ξεχάσει, γιατί το 2012 στην Ελλάδα, είχαμε μπει για τα καλά στη δική μας κρίση. Πολλές φορές εκείνα που ήδη έχουν συμβεί δεν αφήνουν περιθώρια στην ελπίδα. Μερικές δεκαετίες πριν, η Ενωμένη Ευρώπη αποτελούσε για τους ανθρώπους μια υπόσχεση∙ η κινητικότητα σήμαινε μια κάποια ελπίδα. Σήμερα, σημαίνει κάτι άλλο. Π.χ., στην Ελλάδα, η Ένωση φαντάζει κάτι σαν επικυριαρχία δανειστών.

Η υπεροχή του οικονομικού πάνω στο πολιτικό ή, ευρύτερα, πάνω στο κοινωνικό πεδίο στερεί την Ενωση από τις περισσότερες από τις αρετές και τις δυνατότητές της. Αντίθετα, προοικονομεί κάτι χειρότερο∙ π.χ. για το μέλλον της εργασίας. Το κοινωνικό ντάμπινγκ μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων χωρών, όχι μόνο δεν έχει αντιμετωπιστεί, αλλά τείνει να γίνει κανόνας βέλτιστης μείωσης του κόστους παραγωγής σε μια προβληματική και χώρα (λόγω μειωμένων εισφορών κοινωνικής ασφάλισης όπως τα προαναγγέλλουν ήδη μερικοί και στη χώρα μας), με σκοπό την προσέλκυση σε αυτήν επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και επενδύσεων από άλλες πλουσιότερες χώρες.

Και εκείνα που έχουν προγραμματιστεί να συμβούν; Αυτά θα συμβούν, χωρίς να είναι βέβαιη η καλή ή η κακή έκβασή τους. Έτσι, απλά μιλώντας, για τις μέρες που θα έρθουν περιοριζόμαστε στα ευχολόγια για τα πράγματα που θα θέλαμε να μας συμβούν: ειρήνη στον κόσμο, αγάπη ή αδελφοσύνη, υγεία, ευημερία. Αλλά τα ευχολόγια, διαφέρουν από την πολιτική. Για την Ενωση είναι αρκετός ο Οδικός Χάρτης της Μπρατισλάβα που συνυπέγραψαν το 2016 οι εναπομείναντες 27 μετά το Brexit;

Αυτό το «είμαστε αποφασισμένοι να οδηγήσουμε την Ε.Ε. με 27 κράτη μέλη στην επιτυχία, αξιοποιώντας την κοινή μας ιστορία… Χρειαζόμαστε την Ε.Ε. όχι μόνο για την εγγύηση της ειρήνης και της δημοκρατίας, αλλά και της ασφάλειας των πολιτών μας. Χρειαζόμαστε την Ε.Ε. για την καλύτερη εξυπηρέτηση των αναγκών και επιθυμιών μας να ζούμε, να σπουδάζουμε, να εργαζόμαστε, να κυκλοφορούμε και να ευημερούμε ελεύθερα εντός της ηπείρου μας και να επωφελούμαστε από την πλούσια ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά…» κ.λπ. ποιους περιλαμβάνει και ποιους αφήνει απέξω;

Είναι αρκετό το λεγόμενο «Θεματολόγιο των Ηγετών», μια ηγετική ατζέντα πολλών εκκρεμών θεμάτων που «θα καθοδηγήσουν τη δράση της Ε.Ε. μέχρι τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Μάιο του 2019»; Το μέλλον της Ε.Ε. τελικά θα κριθεί με βάση τα αποτελέσματα και όχι τα ψηφίσματα.

Τα προηγούμενα χρόνια, ο ευρωπαϊκός συνασπισμός αντιμετώπισε ‒όχι με τον καλύτερο τρόπο‒ δύο βαθιές κρίσεις και τώρα βρίσκεται ενώπιον μιας τρίτης. Η πρώτη ήταν η κρίση του ευρώ. Η δεύτερη ήταν η προσφυγική κρίση του 2015 που έπληξε μερικές χώρες πολύ περισσότερο από άλλες, αποδεικνύοντας κατάφορες ασυνέπειες στην εφαρμογή κοινών κανόνων.

Η τρίτη συνδέεται με την επικείμενη αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, με τη χώρα εν μέσω μιας πλήρους πολιτικής κρίσης και την Ε.Ε. απλά να παρακολουθεί από το περιθώριο το δράμα ενός πρώην μέλους να μην μπορεί να διευθετήσει τις δικές του αποφάσεις. Οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πλησιάζουν, κι αν το 2018 ήταν έτος ευρωπαϊκής σύγχυσης, το 2019 θα είναι έτος αποφάσεων. Μετά το Brexit και την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ το 2016, η ανανέωση της ελπίδας με την εκλογή του Εμανουέλ Μακρόν το 2017 κάηκε στο τέλος του 2018.

Τα προηγούμενα χρόνια επαναφέρουν κατάσταση βαθιάς αβεβαιότητας – δίχως σιγουριά για το τι μπορεί να φέρει το 2019 στην Ε.Ε. ή στην Ελλάδα. Ο εθνικισμός αναβιώνει. Οι λαϊκιστικές τάσεις αναζωπυρώνονται. Τα δόγματα δεν ικανοποιούν συμφέροντα, κοινές προτεραιότητες και πραγματική αλληλεγγύη.

Ηδη, η εντύπωση ότι η Ε.Ε. είναι ασθενής έχει διογκωθεί. Παράλληλα έχει τρωθεί η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων ψηφοφόρων στα πολιτικά κόμματα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η προσπάθεια για αλλαγή αυτής της τάσης θα αποτελέσει την ύλη για τις ημέρες του 2019 ‒ που ευχόμαστε να είναι, τουλάχιστον, ειρηνικές και καλύτερες από αυτές του 2018.