East Med: μύθοι και πραγματικότητες

Η πληροφορία του Hadashot TV του Ισραήλ στις 24 Νοεμβρίου σκόρπισε ευφορία στην Κύπρο και μεταδόθηκε από όλα τα ελλαδικά ΜΜΕ ως είδηση «μεγατόνων»: Η Κύπρος, η Ελλάδα και η Ιταλία είναι έτοιμες να υπογράψουν συμφωνία με το Ισραήλ για να κατασκευάσουν έναν υποθαλάσσιο αγωγό 7 δισ. ευρώ, τον East – Med, για τη μεταφορά του φυσικού αερίου της ανατολικής Μεσογείου στην Ευρώπη. Επισήμως, η κυπριακή κυβέρνηση επιβεβαίωσε το γεγονός, διευκρινίζοντας ότι εκκρεμούν ακόμα ορισμένα σημεία και με τον τρόπο αυτό ανατροφοδότησε το κλίμα ευφορίας.

Το ρεπορτάζ του Hadashot TV περιέλαβε δήλωση του υπουργού Ενέργειας του Ισραήλ, Γιουβάλ Στάινιτς: «Η εξαγωγή αερίου στην Ευρώπη θα μετριάσει την αραβική επιρροή στην Ευρώπη σε κάποιο βαθμό και θα συνιστά αντίβαρο στην αραβική ισχύ». Ο Στάινιτς επικαλέστηκε μια μελέτη που δείχνει ότι αυτή η σύνδεση 2.200 χιλιομέτρων αγωγού είναι βιώσιμη, παρά το μήκος και τα μεγάλα βάθη των θαλασσών. Από το Ισραήλ θα διασχίσει τις νότιες θάλασσες της Κύπρου για να φτάσει στο Οτράντο της Ιταλίας μέσω Κρήτης και Πελοποννήσου. Το Hadashot TV μετέδωσε ότι το έργο αυτό θα υλοποιηθεί μέσα σε 5 χρόνια.

Η κυπριακή κυβέρνηση θεωρεί ελκυστική για την Ευρώπη την κατασκευή του East – Med για εναλλακτική τροφοδότηση ενέργειας και μετριασμό της εξάρτησης από τη Ρωσία (όχι ως αντίβαρο στους Αραβες). Αναμένει δε τη διεξαγωγή μελέτης βιωσιμότητας αξίας 100 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Την εγκυρότητα του μεγαλεπήβολου έργου East – Med επιβεβαιώνει στην κοινή γνώμη Ελλάδας και Κύπρου η Τουρκία με τον τρόπο που αντιδρά, κάνοντας παράνομες γεωτρήσεις και προκλητικές δηλώσεις. Μιλώντας στην κοινοβουλευτική ομάδα του AKP, ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε ριψοκίνδυνη τη συμπεριφορά της «νότιας» Κύπρου και της Ελλάδας σε σχέση με το φυσικό αέριο στην ανατολική Μεσόγειο: «Αυτή η συμπεριφορά αποτελεί απειλή και κίνδυνο πρωτίστως για τις ίδιες», είπε.

Ο πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης θεωρεί το ζήτημα του φυσικού αερίου ως την παράμετρο που θα αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού («game changer») απέναντι στην Τουρκία. Αυτός είναι, ίσως, ένας από τους λόγους που σταδιακά αποδεσμεύεται από τη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού, η οποία, ως γνωστόν, έφτασε σε ακτίνα συμφωνίας στο Κραν Μοντανά τον Ιούλιο του 2017.

Τα πρόσωπα που τον περιβάλλουν, με ιδιωτικές και δημόσιες παρεμβάσεις τους, προωθούν την ιδέα του East – Med ως γεωστρατηγική ανατροπή γιατί αφήνει εκτός την Τουρκία. Δεν διευκρινίζεται αν η επιλογή αυτή σχετίζεται με την επιδίωξη κάποιων ανταλλαγμάτων σε σχέση με την επίλυση του Κυπριακού, για παράδειγμα στα ζητήματα της ασφάλειας, της διακυβέρνησης ή του εδαφικού.

Αντίθετα, μια δήλωση του ίδιου του προέδρου Αναστασιάδη (φθινόπωρο 2017) άφησε να νοηθεί ότι δεν θα τον ενοχλούσαν αντίποινα της Τουρκίας στην κατεχόμενη περιοχή της Κύπρου και τις βόρειες θάλασσες του νησιού, φτάνει να μην αμφισβητούνται οι οριοθετημένες ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας στον Νότο.

«Η Κύπρος δεν θα επιτρέψει την αιχμαλωσία της από την Τουρκία στο ζήτημα του φυσικού αερίου», διατείνεται με στόμφο ένα στέλεχος του επιτελείου Αναστασιάδη και παρομοιάζει το ζήτημα με την επίτευξη του στόχου της ένταξης στην Ε.Ε., παρά τη θέση της Τουρκίας για «αντίδραση άνευ ορίων» (Ισμαήλ Τζεμ, ΥΠΕΞ Τουρκίας, 2001).

Το όλο αφήγημα του East – Med παρουσιάζει σοβαρά κενά. Ενας από τους πιο έγκυρους αναλυτές που διαθέτει η Κύπρος, ο Τσαρλς Ελληνας, αμφισβητεί την οικονομική βιωσιμότητά του, επαναλαμβάνοντας με νόημα ότι τέτοια έργα εξαρτώνται αποκλειστικά από την εξεύρεση επενδυτών και όχι από τις πολιτικές διακηρύξεις ή τις συμφωνίες κυβερνήσεων.

Εν τω μεταξύ, η Κύπρος δεν έχει ακόμα εξακριβωμένα μεγάλα κοιτάσματα, ενώ στο διεθνές εμπόριο υπάρχει αυτή τη στιγμή άφθονο και φτηνό φυσικό αέριο, ιδίως το ρωσικό για την Ευρώπη. Είναι δε προφανές ότι η πιο συμφέρουσα οικονομική και εμπορική λύση θα ήταν αγωγοί μέσω Τουρκίας μετά τη λύση του Κυπριακού.

Ομως ο East – Med εμφανίζει και άλλα γεωστρατηγικά κενά. Για την Κύπρο, το χειρότερο είναι να επωμίζεται το αφόρητο για το νησί βάρος της τουρκικής κατοχής και του άλυτου Κυπριακού και ταυτόχρονα να χτίζει στρατηγικές αποκλεισμού της Τουρκίας. Δυστυχώς για την Κύπρο και την κυβέρνηση Αναστασιάδη, η ε/κ πλευρά δεν βρίσκεται καθόλου στη θέση που ήταν την περίοδο 1995-2003, όταν ξεπέρασε με επιτυχία στην Ε.Ε. τις τουρκικές απειλές για αντιδράσεις «άνευ ορίων» και υπέγραψε στη Στοά του Αττάλου τη Συνθήκη Προσχώρησης. Οι τότε λόγοι δεν συντρέχουν, ούτε μπορεί να συγκριθούν με την παρούσα πολιτική Αναστασιάδη:

Πρώτον, η ε/κ πλευρά δεν έχει έξωθεν καλή μαρτυρία (ΟΗΕ-Ε.Ε.) ως προς τη βούλησή της να λύσει το Κυπριακό, ενώ αντίθετα ο τότε πρόεδρος Γλαύκος Κληρίδης δεν άφηνε καμία αμφιβολία στη διεθνή κοινότητα για τη θέλησή του για λύση και «φταίχτης» ήταν ο Ραούφ Ντενκτάς.

Δεύτερον, η πρόταση East – Med δεν είναι «win-win» έναντι της Τουρκίας, ενώ, αντίθετα, η ένταξη της Κύπρου, ακόμα και με άλυτο το Κυπριακό, συνδέθηκε επιτυχώς στο Ελσίνκι (1999) με την πρόσδεση και της Τουρκίας στην Ε.Ε. (υποψήφια για ένταξη). Παράλληλα, η κυπριακή αίτηση ένταξης ευθυγραμμίστηκε χρονικά με τη μεγάλη διεύρυνση, ένα πανευρωπαϊκό σχέδιο ειρήνης.

Τρίτον, οι Τ/κ δεν υποστηρίζουν τον East – Med, θεωρούν ότι αντιβαίνει στα συμφέροντά τους, ενώ αντίθετα, την προενταξιακή περίοδο της Κύπρου, τόσο ο Μουσταφά Ακιντζί όσο και ο προηγούμενος Τ/κ αριστερός ηγέτης Μεχμέτ Αλί Ταλάτ υπήρξαν ειλικρινείς υπέρμαχοι της ευρωπαϊκής πορείας της Κύπρου, σε ευθεία σύγκρουση τόσο με τον εθνικιστή Ντενκτάς όσο και με την κεμαλική Τουρκία.