Νεκρανασταίνοντας ηττημένες απόψεις

«…Οσοι ζουν σήμερα κάτω από το όριο της φτώχειας –και δυστυχώς είναι πολλοί– θα κερδίσουν από την επέκταση του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, στο οποίο θα ενσωματώνονται όλα τα βασικά επιδόματα. Εργο και αυτό της Νέας Δημοκρατίας που πολεμήθηκε για δύο χρόνια από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και υιοθετήθηκε κάτω από την πίεση της τρόικας» (Κ. Μητσοτάκης, ομιλία στη ΔΕΘ, 15.9.2018)

Οι εξαγγελίες Μητσοτάκη δείχνουν με εξαιρετικά αποκαλυπτικό τρόπο ποια είναι η πραγματική νεοφιλελεύθερη πολιτική, καθώς ο πρόεδρος της Ν.Δ. νεκρανασταίνει τις απόψεις του ΔΝΤ για το μέλλον της κοινωνικής πρόνοιας και του κοινωνικού κράτους.

Να πάμε λίγο πιο πριν: όσο διαρκούσε το Μνημόνιο και οι… αχρείαστες (κατά την αντιπολίτευση) διαπραγματεύσεις, ο μοναδικός σύμβουλος που το ΔΝΤ αποδεχόταν, η Παγκόσμια Τράπεζα, ανέλαβε την εκπόνηση μιας μελέτης με αντικείμενο την καταγραφή και ανάλυση των κάθε είδους προγραμμάτων που σχετίζονταν με την Κοινωνική Προστασία.

Η μελέτη έδειξε μια σειρά παροχών όπου εκεί βρίσκονταν ατάκτως ερριμμένες οι ανταποδοτικές παροχές (όπως π.χ. συντάξεις, επιδόματα ανεργίας, κατασκηνώσεις ή άλλα προγράμματα του ΟΕΑΔ) μαζί με τις δαπάνες για τη λειτουργία ιδρυμάτων για το παιδί, τους ΑμεΑ και τους ηλικιωμένους, τα οικογενειακά επιδόματα και τα επιδόματα αναπηρίας, οι επιδοτήσεις για τη φοιτητική στέγη, για τις μεταφορές μαθητών ή πολυτέκνων, οι δαπάνες για προγράμματα προσφύγων, η κάλυψη των εξόδων τοκετού ή κηδείας και άλλα πολλά. Οι θεσμοί υπέδειξαν «εκλογίκευση» (ο ευφημισμός των περικοπών) προτάσσοντας δημοσιονομικά κριτήρια.

Με τις «αχρείαστες», φτάσαμε σε έναν πίνακα προνοιακών παροχών επί των οποίων υποτίθεται έπρεπε να αποφασίσει η κυβέρνηση ποιες θα καταργήσει, περικόψει ή ενσωματώσει στο Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης (ΚΕΑ). Και η κυβέρνηση αποφάσισε να εφαρμόσει μια γενική πολιτική στήριξης μεγάλων ομάδων του πληθυσμού που είχαν πληγεί από την κρίση και όχι να ταυτίσει το κράτος πρόνοιας μόνο με τους φτωχότερους των φτωχών, περικόπτοντας προγράμματα από τους ελάχιστα «πλουσιότερους».

Σε ένα έχει δίκιο ο κ. Μητσοτάκης: το μοντέλο του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, που ξεκίνησε να εφαρμόζει η κυβέρνηση Σαμαρά–Βενιζέλου σε πλήρη συνεργασία με την τρόικα, πράγματι πολεμήθηκε από μας. Παραλάβαμε ένα κακοσχεδιασμένο πρόγραμμα για 13 δήμους, χωρίς κεντρική στήριξη, χωρίς προετοιμασία στις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων, χωρίς πρόβλεψη κόστους για πανεθνική εφαρμογή, με απίστευτη ταλαιπωρία του πολίτη.

Αλίμονο αν αφήναμε αυτό το πράγμα να εφαρμοστεί. Αντ’ αυτού, σήμερα το ΚΕΑ έχει ετήσιο προϋπολογισμό 760 εκατομμύρια, έχουν ενταχθεί περίπου 300.000 νοικοκυριά, με συνολικό αριθμό δικαιούχων κοντά στις 630.000. Οι δικαιούχοι έχουν συνδεθεί απευθείας με το κοινωνικό τιμολόγιο των παρόχων ρεύματος (ΚΟΤ), τα τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης του ΤΕΒΑ, με δωρεάν ή χαμηλά τιμολόγια νερού με την ΕΥΔΑΠ και δημοτικές επιχειρήσεις δήμων, ενώ έχουν για πρώτη φορά δωρεάν πρόσβαση σε βρεφονηπιακούς σταθμούς και σχολικά γεύματα.

Για να αποφύγουμε στην πράξη την παγίδα φτώχειας και την εξάρτηση από επιδόματα, το 10% των ανέργων του ΚΕΑ κατευθύνεται σε προγράμματα απασχόλησης – κοντά 11.000 έχουν ήδη τέτοια εμπειρία. Με άμεση στόχευση το 20%, σήμερα περίπου 60.000 κόσμο. Χωρίς να αναφέρουμε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα απόλυτα φιλική στον πολίτη, φτιαγμένη από δημόσιο φορέα (που αποτελεί εξαγώγιμο προϊόν), τα Κέντρα Κοινότητας και άλλα πολλά που δεν παίρνει ο χώρος.

Και δεν ενσωματώσαμε άλλα βασικά επιδόματα στο ΚΕΑ, τη σταθερή πίεση από το ΔΝΤ με ομολογημένο στόχο τη μείωση του συνολικού προϋπολογισμού της κοινωνικής προστασίας. Φυσικά και αρνηθήκαμε. Διότι:

• (α) Σε καμία χώρα της Ευρώπης τα προγράμματα ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος δεν απορροφούν επιδόματα που στοχεύουν αλλού, όπως π.χ. στη στήριξη του παιδιού και της οικογένειας. Σε όλες τις περιπτώσεις αποτελεί το τελευταίο δίχτυ ασφαλείας και λειτουργεί συμπληρωματικά προς το πλέγμα επιδομάτων/υπηρεσιών κάθε προνοιακού συστήματος. Η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα αναγνώρισε ότι «…υπάρχουν λόγοι, πέραν της μείωσης της φτώχειας, για την παροχή επιδομάτων για την οικογένεια, την αναπηρία και τη στέγαση» επιβεβαιώνοντας πανηγυρικά την επιμονή μας για καθολικές παροχές και όχι μόνο στους ακραία φτωχούς.
• (β) Εάν ακολουθούσαμε την πρόταση ΔΝΤ θα είχαμε απλώς την αναδιανομή της φτώχειας, τη μεταφορά πόρων από φτωχά και μεσαία στρώματα προς τα απολύτως φτωχά. Με δύο συνέπειες:

● Πολλά νοικοκυριά από τα στρώματα από τα οποία θα μειώνονταν οι κοινωνικές μεταβιβάσεις προς όφελος της χρηματοδότησης του ΚΕΑ δεν θα μπορούσαν να ενταχθούν καν σε αυτό καθώς θα εξακολουθούσαν να έχουν υψηλότερα εισοδηματικά κριτήρια από αυτά που απαιτεί το ΚΕΑ.

● Πολλά νοικοκυριά θα φτωχοποιούνταν σε τέτοιο βαθμό ώστε θα ήταν επιλέξιμα για το ΚΕΑ, με συνέπεια την εκτίναξη των επενδύσεων υλοποίησης του προγράμματος, πάνω από το 1 δισ. € του κ. Μητσοτάκη.

Γιατί ανεξάρτητα εάν κάνει λάθος εκτιμήσεις (όπως και το ΔΝΤ άλλωστε) ή κρύβει την αλήθεια, εμείς ήδη έχουμε αποδείξει ότι εάν ακολουθούσαμε αυτή τη συνταγή, θα ενισχύονταν μεν οι άνθρωποι στην ακραία φτώχεια αλλά θα πάθαιναν πανωλεθρία όσοι βρίσκονταν γύρω από τα όρια της φτώχειας.

Για να ξαναγυρίσουμε εκεί που ξεκινήσαμε. Από τις προνοιακές παροχές προς «εκλογίκευση»: ενσωματώθηκαν στο ΚΕΑ τρία (3) επιδόματα τα οποία απευθύνονταν στην ακραία φτώχεια, με μεταφορά του προϋπολογισμού τους ύψους 10 εκατομμυρίων σε εκείνο των 760 εκατομμυρίων (λ.χ. το επίδομα για «απροστάτευτα παιδιά», το ύψος του οποίου παρεμπιπτόντως διπλασιάστηκε εντός ΚΕΑ), τα αναπηρικά επιδόματα δεν τα άγγιξε κανείς, τα οικογενειακά επιδόματα (επίδομα παιδιού) εκλογικεύτηκαν με τον δικό μας τρόπο, ώστε αντί για 650 εκατ. σε 800.000 οικογένειες, σήμερα δίνονται 910 εκατ. σε 900.000 οικογένειες.

Τόσο απλά. Τόσο αποτελεσματικά. Τόσο αντι–νεοφιλελεύθερα.

* γενικός γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης του υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης