Το Ζέπελιν στη Θεσσαλονίκη

Την 1η Φεβρουαρίου του 1916 η Κεντρική Αγορά της Θεσσαλονίκης βομβαρδίζεται, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 18 άτομα, να τραυματιστούν άλλα 37 και να προκληθούν εκτεταμένες υλικές ζημιές. Ενα μήνα αργότερα καταστρέφονται ολοσχερώς οι χώροι που στεγαζόταν η Τράπεζα της Θεσσαλονίκης.

Το Ζέπελιν LZ-85, το… τέρας όπως το αποκαλούσαν, ή αλλιώς το πηδαλιοχούμενο αερόστατο, πέταξε αρχικά πάνω από την Ουγγαρία, μετά συνέχισε την καταστροφική του πορεία προς τη Θεσσαλονίκη και βομβάρδισε το Νούναμπουργκ της Λετονίας, αλλά και το Μινσκ της Λευκορωσίας.

Η τρίτη του ωστόσο επιδρομή στη Θεσσαλονίκη, όπου βρίσκονταν οι συμμαχικές δυνάμεις, έμελλε να είναι και η τελευταία…

Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο το Μακεδονικό Μέτωπο είχε μεγάλη σημασία για τις Μεγάλες Δυνάμεις. Αν και η Ελλάδα δεν είχε μπει στον πόλεμο, οι Αγγλογάλλοι (Αντάντ) είχαν ήδη εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη, με αποτέλεσμα η πόλη να γίνει στόχος γερμανικών επιθέσεων.

Αρχικά το Ζέπελιν -πήρε το όνομά του από τον κόμη Φον Ζέπελιν- πετούσε σε ύψος 2.500 ποδιών. Ο μεγάλος του όγκος έγινε ορατός από τους προβολείς της αντιαεροπορικής άμυνας της πόλης κι αμέσως δόθηκε εντολή να σβήσουν όλα τα φώτα και οι γκαζόλαμπες. Υστερα από πολλούς ελιγμούς το Ζέπελιν δέχτηκε επίθεση με καπνογόνες βόμβες, αλλά το χαριστικό χτύπημα ήρθε από το αγγλικό θωρηκτό «Αγαμέμνων».

Το τεράστιο Ζέπελιν έπεφτε από τον ουρανό σαν φλεγόμενος κομήτης, πέρασε πάνω από τον Βαρδάρη για να… συρθεί και να καταπέσει στις αμμώδεις εκτάσεις των εκβολών του Αξιού Ποταμού.

Για εβδομάδες ο ατσάλινος σκελετός του θηριώδους αερόπλοιου ξανασυναρμολογούνταν και μεταφερόταν σε κεντρικό σημείο της πόλης και συγκεκριμένα μπροστά στην παραλία του Λευκού Πύργου.

Ο σκελετός του Ζέπελιν, αφού εκτέθηκε για αρκετές ημέρες στο κοινό της Θεσσαλονίκης, πουλήθηκε σε εμπόρους, οι οποίοι κατασκεύασαν οικιακά σκεύη και κοσμήματα, τα οποία πουλούσαν για χρόνια μετά ως σουβενίρ στον κόσμο…

«Θυμάμαι η μητέρα μου μού διηγιόταν πως μικρό κοριτσάκι ακόμη έβγαλε φωτογραφία μπροστά στον Λευκό Πύργο στον… παροπλισμένο σκελετό του… θηρίου.

Ξαναήρθε η μνήμη αυτή στο μυαλό μου, όταν βρέθηκα σε μία από τις κεντρικές αγορές στο Παρίσι όπου μπορούσες να βρεις κάθε λογής παλιό αντικείμενο.

Η φωτογραφία του σκελετού του Ζέπελιν, στην οποία διακρινόταν κι ένα μικρό κοριτσάκι με φόντο τον Λευκό Πύργο, έγραφε από κάτω “Σουβενίρ Σαλονίκ” και ξυπνούσε σε μένα μια οικογενειακή διήγηση. Η κορνίζα της φωτογραφίας ήταν σφυρηλατημένη με κομμάτι από τον ατσαλένιο σκελετό του θηρίου», διηγείται ο συλλέκτης Δημήτρης Κωστόπουλος.



Ο πόλεμος σε… κορνίζα

Αποτυπώσεις της μνήμης

«Η εξέταση του παρελθόντος δεν είναι πλέον μονοδιάστατη και δεν επικεντρώνεται μόνο στα ιστορικά γεγονότα. Οι σχέσεις των ανθρώπων, οι σχέσεις των δύο φύλων, η καθημερινότητα των ανθρώπων καθώς και ο μόχθος μιας άλλης εποχής είναι χώρος εξερεύνησης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Μουσείου», λέει η Σταυρούλα Μαυρογένη, επίκουρη καθηγήτρια του ΠΑΜΑΚ και διευθύντρια του Κέντρου Ερευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης.

Δεν είναι μόνο τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο που γίνονται στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, ούτε η προθήκη με αναμνηστικά από την πτώση του Ζέπελιν στη Θεσσαλονίκη, είναι εικόνες και θραύσματα και μνήμες πολέμου και προσφυγιάς πιο επίκαιρες από ποτέ.

Η εικαστική έκθεση «Αποτυπώσεις της μνήμης», στην οποία συμμετέχουν 13 καλλιτέχνες, παρουσιάζει ακόμη μία πλευρά του πολέμου και τολμά να ζωγραφίσει τον πόνο, τον ξεριζωμό, την απώλεια. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η Σταυρούλα Μαυρογένη, ενώ την καλλιτεχνική επιμέλεια υπογράφουν οι Γιώργος Κατσάγγελος, καθηγητής ΑΣΚΤ ΑΠΘ, και Νίκος Παπαγεωργίου, δρ Ιστορίας της Τέχνης.

Στην έκθεση «Αποτυπώσεις της μνήμης…» συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Ευαγγελία Αθανασιάδου, Μπάμπης Βενετόπουλος, Ελένη Θεοφυλάκτου, Γιώργος Διβάρης, Γιώργος Δρόσος, Γιώργος Κατσάγγελος, Στέλιος Ντεξής, Αθανάσιος Πάλλας, Σταύρος Παναγιωτάκης, Σωτήρης Πανουσάκης, Βαγγέλης Πλοιαρίδης, Ξενής Σαχίνης, Λάμπρος Ψυρράκης.