«Τις ταινίες που δεν γύρισα, τις κάνω στο ραδιόφωνο κάθε Κυριακή»

Την Κυριακή επανέρχεται ύστερα από τρία χρόνια απουσίας μια εκπομπή η οποία, κατά τη γνώμη μου, είναι η καλύτερη των τελευταίων δεκαετιών στο ελληνικό ραδιόφωνο. Το «Πού πάει η μουσική όταν δεν την ακούμε πια» του Μενέλαου Καραμαγγιώλη επιστρέφει στον ίδιο ραδιοσταθμό, Τρίτο Πρόγραμμα, ίδια ώρα και ημέρα, κάθε Κυριακή στις 6 το απόγευμα. Η τελευταία -καινούργια και όχι σε επανάληψη- εκπομπή μεταδόθηκε στις 19 Ιουλίου 2015 με τίτλο «Μήπως άλλαξε κανείς ποτέ του;» από στίχο του Μανόλη Αναγνωστάκη.

«Στα κενά, όταν δεν κάνω ραδιόφωνο φτιάχνω ένα μυστικό κελάρι όπου μαζεύονται όσα ζω (μέχρι να ξαναγυρίσω στο Τρίτο Πρόγραμμα) μαζί με βιβλία, μουσικές, στίχους, τραγούδια, σκέψεις, συναισθήματα, καημούς και κυρίως με ιστορίες από αυτές που δεν τολμάει κανείς να πει, ακόμα και σε φίλους», μας λέει ο Μενέλαος.

«Και είναι το ραδιόφωνο που όποτε επανέρχεται στη ζωή μου γίνεται ο ψυχαναλυτής μου κι ο αμείλικτος καθρέφτης μου από τον οποίο δεν μπορώ να κρυφτώ, ούτε να καταφύγω σε υπεκφυγές, σε πλάνες και δικαιολογίες. Τον αγαπώ αυτόν τον καθρέφτη γιατί με κάνει να γίνομαι αργά και σταθερά ό,τι πάντα ήθελα να γίνω.

»Μέσω της ραδιοφωνικής διαδικασίας ζω μαζί με όσους θα ήθελα να κάνω παρέα. Η συνύπαρξη αυτή μπορεί να ακυρώνει τον φόβο, τον χρόνο, την απόσταση και τον θάνατο. Μέσω του ραδιοφώνου και αυτών των εκπομπών οι άνθρωποι που λείπουν γίνονται με επίκαιρο τρόπο παρόντες. Το ραδιόφωνο δίνει σε μένα -και στους ακροατές- μια απερίγραπτη δυνατότητα ταξιδιών στον χώρο και στον χρόνο και μια ψύχραιμη κι αποστασιοποιημένη ματιά σε όσα μας ταλαιπωρούν καθημερινά».

Συνέντευξη

• Τι διαφορετικό θα έχει ο νέος κύκλος;

Δεν ξέρω τι διαφορετικό θα έχει, αλλά θα περιέχει σίγουρα όσα αγάπησα και όσα έμαθα τα δύο χρόνια που λείπω από το ραδιόφωνο: τους αντιήρωες που από την ταινία J.a.c.e. και μετά έχουν εισβάλει στη ζωή μου μαθαίνοντάς μου να ευγνωμονώ τις δυσκολίες που με τυραννούν καθημερινά κι όσα θεωρούνται ήττες. Γιατί αυτές είναι τα σίγουρα εργαλεία για να προσεγγίσει κανείς την αλήθεια και το ουσιαστικό. Κάθε εκπομπή περιέχει όσα κέρδισα και όσα με κάνουν να αντέχω και να επιμένω.

• Μοιάζουν με φιλμ οι εκπομπές σου. Διαθέτουν σενάριο, σκηνοθεσία, πρωταγωνιστές…

Οσες ταινίες δεν έχω καταφέρει να γυρίσω, τις κάνω στο ραδιόφωνο κάθε Κυριακή· άλλοτε μοιάζουν δοκίμια, άλλοτε ντοκιμαντέρ κι άλλοτε συναρπαστικές μυθοπλασίες με περίπλοκα σενάρια που στήνονται ηχητικά σαν ολοκληρωμένα σάουντρακ που επιτρέπουν στον θεατή να τα συνδυάσει με τις δικές του εικόνες και τις δικές του αγωνίες. Αλλά και με την ανάγκη για οδηγίες χρήσης σε έναν κόσμο που αλλάζει συμπαρασύροντας όσα ξέραμε. Πώς αντιδρά κανείς μπροστά στις μεγάλες απώλειες της ζωής του, όταν επαναλαμβάνει εμμονικά τα ίδια λάθη, όταν νιώθει ανίσχυρος και λίγος και εξ αρχής ηττημένος;

Εμένα αυτές οι εκπομπές με κάνουν να νιώθω σούπερμαν -έστω για λίγο- όχι μέσα από στολές, πλάνες και παραισθητικά, αλλά μέσα από τη δύναμη της μουσικής και των λέξεων. Οι συνδυασμοί τους γίνονται σωσίβια και μαγικές στολές που σε κάνουν να ίπτασαι πάνω από την πόλη και πάνω από ό,τι σε τρόμαξε. Ετσι που να καταλαβαίνεις ότι τίποτα δεν μπορεί να σε τρομάζει όσο ζεις, αναπνέεις και μπορείς να παλεύεις.

• Πόσες θα είναι και με τι θεματολογία;

Το Τρίτο ζήτησε 14 νέες εκπομπές και η θεματολογία τους έχει να κάνει από τις «δύσκολες επιστροφές» (η 1η εκπομπή) έως πολύτιμα μαθήματα φιλοσοφίας σε μία ώρα, ταξίδια που γίνονται σημαδιακές αφετηρίες έως τον έρωτα ως θαύμα διαρκές. Ενώ αναζητούμε και τους τρόπους να διαρκεί το καλοκαίρι όλο τον χρόνο. Μαζί με οδηγίες χρήσης σε βαλαντωμένους του έρωτα και θα επιστρατεύουν οτιδήποτε μπορεί να λειτουργήσει ως «μποτίλια» με κρυμμένο μήνυμα στους ναυαγούς του πελάγους των ραδιοκυμάτων.

Πιθανό είναι να μην το βρει κανείς το μήνυμα αυτό, αλλά ευτυχώς όλα αυτά τα χρόνια έρχονται συνεχώς μηνύματα για την εκπομπή με κάθε τρόπο: από την κλασική επιστολογραφία, έως κουτιά με φαγώσιμα, mails και μηνύματα στο facebook. Κι αυτά τα μηνύματα, η διαρκής επικοινωνία της εκπομπής με τους ακροατές, καθορίζουν και τη θεματολογία.