Πριν από ακριβώς τρία χρόνια και δύο μέρες, το βράδυ της 20ής Σεπτεμβρίου του 2015, ο Πάνος Καμμένος έφτανε στο εκλογικό περίπτερο του ΣΥΡΙΖΑ στην πλατεία Κλαυθμώνος για να συναντήσει τον νικητή της εκλογικής βραδιάς, Αλέξη Τσίπρα. Στάθηκε στο πλευρό του, χαιρετήθηκαν χτυπώντας τις παλάμες τους και ο Αλέξης Τσίπρας –υπό τη βοή χειροκροτημάτων και επευφημιών– ευχαρίστησε τον ίδιο και τους Ανεξάρτητους Ελληνες «που ενώνουν τις δυνάμεις τους μαζί μας κάτω από τη σημαία της εντιμότητας».
Αυτή η σκηνή μοιάζει τόσο μακρινή πλέον όσο και εξαιρετικά αδύνατο να επαναληφθεί. ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝ.ΕΛΛ. γνωρίζουν καλά πλέον πως η σχέση που ξεκίνησε ενάντια σε όλα τα προγνωστικά τον Γενάρη του 2015, και που η αλήθεια είναι ότι πολεμήθηκε σε μεγάλο βαθμό από ολόκληρο το λεγόμενο «παλαιό» πολιτικό σύστημα, οδεύει προς το τέλος της.
Λένε πως η ποιότητα κάθε σχέσης κρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο αυτή η σχέση τελειώνει. Η αλήθεια είναι πως το τελευταίο διάστημα η σχέση αυτή έχει χάσει μπόλικη από την κόλλα που την κρατούσε ενωμένη εδώ και 3,5 χρόνια και πλέον κρέμεται από μια κλωστή.
Υψηλοί τόνοι
Την τελευταία εβδομάδα ο Πάνος Καμμένος επέλεξε να ανεβάσει τους τόνους απέναντι στον κυβερνητικό του εταίρο και να απειλήσει ευθέως την κυβερνητική πλειοψηφία. Αφορμή στάθηκε η Συμφωνία των Πρεσπών. Ηταν η πρώτη φορά που ο αρχηγός των ΑΝ.ΕΛΛ. –ο οποίος πολλές φορές στο παρελθόν είχε εκφράσει κάθετα τη διαφωνία του με τη συγκεκριμένη συμφωνία– απείλησε ότι θα ρίξει την κυβέρνηση.
Η στάση του αυτή προκάλεσε αντιδράσεις τόσο στο κόμμα του όσο και στον ΣΥΡΙΖΑ. Οι βουλευτές των ΑΝ.ΕΛΛ., Κώστας Ζουράρις και Θανάσης Παπαχριστόπουλος, εξέφρασαν δημόσια τη διαφωνία τους με αυτή την τοποθέτηση, ενώ από τον ΣΥΡΙΖΑ, την πιο ευθεία απάντηση έδωσε ο γ.γ. του κόμματος, Πάνος Σκουρλέτης: «Δεν μπορούμε να βάζουμε τρικλοποδιές τέτοιου είδους, όταν μάλιστα όλα αυτά ήταν γνωστά (σ.σ. οι θέσεις) εκ των προτέρων. Αλλά από εκεί κι έπειτα ο καθένας αναλαμβάνει και το κόστος των όσων κάνει και των όσων λέει».
Αρκετοί είναι εκείνοι που θεωρούν πως για τον Πάνο Καμμένο ισχύει η ρήση πως «σκυλί που γαβγίζει δεν δαγκώνει». Με απλά λόγια, πιστεύουν πως η τακτική που ακολουθεί ο αρχηγός των ΑΝ.ΕΛΛ. δεν είναι τίποτε άλλο από λεονταρισμοί, κατά συνέπεια η κυβερνητική συνοχή δεν απειλείται. Γνωρίζουν πως ο Πάνος Καμμένος έχει ένα αφήγημα να υποστηρίξει, προκειμένου να διατηρήσει την πολιτική φυσιογνωμία του κόμματός του, το οποίο φαίνεται να κατρακυλάει στις δημοσκοπήσεις και να μην εισέρχεται στην επόμενη Βουλή.
Η δεξαμενή των ψηφοφόρων
Ας μην ξεχνάμε πως οι ΑΝ.ΕΛΛ. προέρχονται από τη Ν.Δ. Στην ίδια δεξαμενή ψηφοφόρων προσβλέπουν. Κι όπως αποδεικνύουν τα γεγονότα, όπως ο Κυριάκος Μητσοτάκης σύρεται από την Ακροδεξιά του κόμματός του στο Μακεδονικό, έτσι και ο Πάνος Καμμένος σύρεται από τη Ν.Δ. για το ίδιο θέμα.
Προσπάθησε να πιέσει τη Ν.Δ. πάνω στο ζήτημα για να της αποσπάσει ψήφους και γιατί ευελπιστούσε πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα ακολουθούσε πιστά τη γραμμή του Βουκουρεστίου κι έφτασε τελικά στο σημείο να τον ακολουθεί. Δεν είναι τυχαίο πως η δήλωσή του ότι θα ρίξει την κυβέρνηση ήρθε μετά την τοποθέτηση Μητσοτάκη στη ΔΕΘ πως είναι τζάμπα μάγκας όταν λέει ότι διαφωνεί με την κυβέρνηση για τη συμφωνία, αλλά τη στηρίζει.
Παρ’ όλα αυτά, το 2018 δεν είναι 2015. Πριν από 3 χρόνια υπήρχαν οι δανειστές, τα μνημόνια, μια χώρα σε απίστευτη κοινωνική και οικονομική κρίση. Σήμερα, το κυβερνητικό αφήγημα αφορά την επίτευξη του στόχου της εξόδου από τα μνημόνια, την επόμενη μέρα με έντονο το στίγμα μιας κοινωνικής πολιτικής και το μεγάλο αγκάθι –για τους ΑΝ.ΕΛΛ.– που λέγεται «Συμφωνία των Πρεσπών».
Αποτελεί όμως όντως αγκάθι η συμφωνία; Τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια της συζήτησης της πρότασης μομφής που είχε καταθέσει στη Βουλή η Ν.Δ. εις βάρος της κυβέρνησης με αφορμή την επικείμενη υπογραφή της συμφωνίας, ο Πάνος Καμμένος είχε πει πως αν αυτή ερχόταν στη Βουλή, θα την καταψήφιζε.
Παράλληλα, είχε αναφέρει από το βήμα της Βουλής πως αν οι ΑΝ.ΕΛΛ. έριχναν την κυβέρνηση, θα άρχιζε γύρος διερευνητικών εντολών και σε αυτή την περίπτωση υπήρχαν «πρόθυμοι» να μπουν στο σχήμα. Και για να απαντήσει στη Ν.Δ., υποστήριζε πως ακόμα και αν γίνονταν εκλογές και ανέβαινε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, θα έλεγε το μεγάλο «ναι» στην παραχώρηση του ονόματος.
Μόλις λίγες μέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ο Πάνος Καμμένος, στην εκδήλωση που έγινε στο Ζάππειο με αφορμή την απόφαση του Eurogroup για το χρέος, αποκάλεσε τον Αλέξη Τσίπρα ως «τον καλύτερο πρωθυπουργό που έχει περάσει στα χρόνια της Μεταπολίτευσης».
Ολα αυτά έγιναν δεν έγιναν σε κάποιο μακρινό παρελθόν, αλλά μόλις πριν από τρεις μήνες. Στο διάστημα αυτό η κυβέρνηση βίωσε μια έντονη κρίση με αφορμή την τραγωδία στο Μάτι, με τον Πάνο Καμμένο να βγαίνει μπροστά και να εξυμνεί τις ικανότητες των ενόπλων δυνάμεων στη διαχείρισή της. Ακολούθησαν η έξοδος από τα μνημόνια -ένας από τους βασικούς λόγους της συμφωνίας ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ.- και ο ανασχηματισμός του Αλέξη Τσίπρα.
Εκείνες τις μέρες πριν από τον ανασχηματισμό γράφαμε πως ο Πάνος Καμμένος θα αποχωρήσει από το υπουργείο Εθνικής Αμυνας. Ηταν ένα σενάριο που βρισκόταν στο μυαλό του πρωθυπουργού, το είχε συζητήσει με στενούς συνεργάτες του. Υπήρχε η φήμη ότι και ο ίδιος ο Πάνος Καμμένος σκεφτόταν την αποχώρηση αλλά περίμενε την πρόταση του Αλέξη Τσίπρα. Το υπουργείο Ναυτιλίας φαινόταν το ιδανικό χαρτοφυλάκιο για τον αρχηγό των Ανεξάρτητων Ελλήνων.
Τελικά, ο πρωθυπουργός, την τελευταία στιγμή, αποφάσισε να μην κάνει πράξη αυτό το σενάριο, ωστόσο προχώρησε σε μια αλλαγή στο υπουργείο Αμυνας, βάζοντας στη θέση του αναπληρωτή υπουργού τον πρώην γ.γ. του ΣΥΡΙΖΑ, Παναγιώτη Ρήγα. Για πολλούς αυτό ήταν το λιγότερο που μπορούσε να κάνει, αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι οι σχέσεις του Πάνου Καμμένου με τον πρώην αναπληρωτή και νυν υπουργό Ναυτιλίας Φώτη Κουβέλη δεν ήταν και οι καλύτερες δυνατές.
Θέμα πειθαρχίας
Προκειμένου να ενισχύσει τα όσα είπε στις αρχές της εβδομάδας, ο Πάνος Καμμένος τόνισε επίσης ότι θα θέσει θέμα κομματικής πειθαρχίας στους βουλευτές του, δηλώνοντας ότι «αν υπάρχουν ένας-δυο βουλευτές που θέλουν να φύγουν από τους ΑΝ.ΕΛΛ., καλό ταξίδι».
Ωστόσο, υπάρχει η εκτίμηση ότι ο αριθμός των βουλευτών που θα έφευγαν σε μια τέτοια περίπτωση δεν είναι ένας-δυο, αλλά περισσότεροι, τουλάχιστον τέσσερις.Το για πολλούς «περίεργο» τουιτάρισμα που έκανε λίγες μέρες μετά -η φωτογραφία ενός γλάρου με τη συνοδεία αποσιωπητικών- εντάσσεται στον δικό του, ξεχωριστό τρόπο να επικοινωνεί με υπονοούμενα.
Το τελευταίο κρούσμα πάντως σημειώθηκε το απόγευμα της Πέμπτης με μια επίθεση του εκπροσώπου Τύπου των ΑΝ.ΕΛΛ., Θ. Τοσουνίδη, στο πρόσωπο του υπουργού Εξωτερικών Νίκου Κοτζιά, με αφορμή και πάλι τη συμφωνία. Ο κ. Κοτζιάς, μετά τη συνάντησή του με τον Γερμανό ομόλογό του, Χάικο Μάας, είπε πως «για να περάσει μια τέτοια ιστορική συμφωνία δεν χρειάζεται πλειοψηφία κομμάτων, χρειάζεται πλειοψηφία βουλευτών. Γιατί οι αποφάσεις στη Βουλή λαμβάνονται με την πλειοψηφία των βουλευτών. Και αυτή υπάρχει δημόσια και δεσμευμένη από πλειοψηφία βουλευτών».
Επί της ουσίας, ο κ. Κοτζιάς δεν είπε κάτι καινούργιο εδώ. Αυτή την απάντηση δίνουν εδώ και μήνες όλα τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ στην ερώτηση αν η συμφωνία θα περάσει ή όχι. Ωστόσο, προχθές, αυτή η απάντηση προκάλεσε μια ασυνήθιστα οξεία ανακοίνωση του εκπροσώπου των Ανεξάρτητων Ελλήνων, Θεόδωρου Τοσουνίδη, που περιείχε και μάλλον πρωτοφανείς προσωπικές αιχμές κατά του υπουργού Εξωτερικών:
«Ακόμη μία φορά με τις δηλώσεις του ο κ. Κοτζιάς προσπαθεί να δημιουργήσει προβλήματα στην κυβερνητική συνεργασία. Οσον αφορά τα θέματα της Βουλής, κατανοούμε ότι δεν γνωρίζει τις διαδικασίες, διότι ουδέποτε υπήρξε εκλεγμένος βουλευτής απευθείας από τον λαό. Κρίμα». Το εντυπωσιακό είναι πως ο κ. Καμμένος έχει πει στο παρελθόν πως ο Νίκος Κοτζιάς είναι ο καλύτερος υπουργός Εξωτερικών που είχαμε ποτέ.
Οκτώ μέρες πριν από το δημοψήφισμα για τη συμφωνία στην ΠΓΔΜ, αναμένεται να υπάρξουν και άλλες τέτοιες ενδοκυβερνητικές αντεγκλήσεις. Μένει να δούμε αν θα ισχύει αυτό που λέει ο σοφός λαός: «Πολλές φορές πάει η στάμνα στη βρύση για νερό, αλλά μία θα σπάσει».
Μια «αλλοπρόσαλλη» στάση
Μπορεί να είναι μόνο δύο οι βουλευτές που διαφοροποιήθηκαν ανοιχτά από τον Πάνο Καμμένο σχετικά με την πρόθεσή του να ρίξει την κυβέρνηση, ωστόσο αρκετά είναι τα στελέχη των Ανεξαρτήτων Ελλήνων που έχουν προβληματιστεί με τη συμπεριφορά του, χαρακτηρίζοντάς την «αλλοπρόσαλλη». Ειδικά και σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του θέματος της Συμφωνίας, η πρόταση των ΑΝΕ.ΛΛ. ήταν να περιλαμβάνει μια σύνθετη ονομασία με το προσδιοριστικό «Σλάβο…», το οποίο θα ήταν αμετάφραστο. Στην περίπτωση που δεν γινόταν αυτό αποδεκτό, όπως και έγινε, η στάση των ΑΝ.ΕΛΛ. θα ήταν αποχώρηση από τη Βουλή όταν θα ερχόταν η συμφωνία προς ψήφιση.
Εν συνεχεία και μετά την υπογραφή, είχε αποφασιστεί να απομονωθεί το θέμα της συμφωνίας από την ενδοκυβερνητική ατζέντα και η πολιτική να ασκείται στα θέματα καθημερινότητας και διαφάνειας. Σε καμία περίπτωση δεν είχε προβλεφθεί η κλιμάκωση των σχέσεων, όπως έγινε από πλευράς Καμμένου. Πληροφορίες της «Εφ.Συν.» αναφέρουν ότι η τελευταία τοποθέτησή του ενόχλησε τον Αλέξη Τσίπρα που ζήτησε εξηγήσεις, οι οποίες δόθηκαν διά ζώσης πριν από λίγες μέρες. Εξάλλου, όπως λένε στελέχη των ίδιων των ΑΝ.ΕΛΛ., «ο μόνος που μπορεί να χειριστεί τον Πάνο είναι ο Αλέξης Τσίπρας».
Προς αποκλιμάκωση της έντασης
Λίγο πριν φύγει για τις ΗΠΑ ο πρωθυπουργός, συναντήθηκε χθες το μεσημέρι με τον Πάνο Καμμένο στον απόηχο του κλίματος έντασης μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝ.ΕΛΛ. των τελευταίων ημερών. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, συμφώνησαν πως αυτή τη στιγμή αυτό που είναι πιο αναγκαίο από ποτέ για τη χώρα είναι η ενότητα και η πολιτική σταθερότητα, καθώς βρισκόμαστε στην πρώτη φάση από την καθαρή έξοδο από τα μνημόνια.
Στο πλαίσιο αυτό συμφώνησαν πως κοινός και αδιαμφισβήτητος στόχος αυτή τη στιγμή είναι η ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής της ελληνικής οικονομίας, με την παράλληλη ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και την ελάφρυνση των χαμηλών και μεσαίων στρωμάτων, η άμεση υλοποίηση των μέτρων ελάφρυνσης που εξαγγέλθηκαν στη ΔΕΘ και η θεσμική θωράκιση του κράτους απέναντι σε φαινόμενα διαφθοράς και διαπλοκής. Τέλος, σε ό,τι αφορά το θέμα της Συμφωνίας των Πρεσπών, συμφώνησαν ότι σε καμία περίπτωση δεν θα επιτρέψουν να αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα στο κυβερνητικό έργο και θα επανέλθουν σε αυτό τον ερχόμενο Μάρτιο.
