Πεισματάρης, παιχνιδιάρης και ήρωας

Μεγάλωσε στο Λονδίνο, σπούδασε σινεμά στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και ήρθε ξαφνικά στην Ελλάδα για να γυρίσει την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία και να μας… μάθει τον Μανώλη Γλέζο. Υπερβολές; Καθόλου.

Ο νεαρός Ανδρέας Χατζηπατέρας με τα σπαστά του ελληνικά και την καθαρή του κινηματογραφική ματιά, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος γύρισε το πιο απρόσμενο, διαφορετικό και «ιερόσυλο» ντοκιμαντέρ για τον Μανώλη Γλέζο. Αλλά και το πιο αποκαλυπτικό και, εν τέλει, αγαπησιάρικο.

Ετσι είναι τα πράγματα στο σινεμά. Η ελευθερία και η τόλμη του καλλιτέχνη να πάει πέρα από τα κλισέ είναι οι μόνες αρετές που διασφαλίζουν τον σεβασμό προς το θέμα και το αναδεικνύουν.

Ο «Τελευταίος Παρτιζάνος» βγαίνει αύριο στις αίθουσες. Δείτε το και θα μας θυμηθείτε. Ενας καινούργιος, πιο ανθρώπινος Μανώλης Γλέζος βγαίνει από τη μεγάλη οθόνη. Από την κάμερα, που τον ακολουθεί ασφυκτικά στο Στρασβούργο, στο σπίτι του, στις άπειρες πολιτικές του υποχρεώσεις. Που συλλαμβάνει το αγύριστο κεφάλι ενός Απεραθίτη, το δάκρυ ενός γιου, το μεγαλείο ενός ήρωα.

● Τι σας τράβηξε στον Μανώλη Γλέζο; Είναι τόσο γνωστή πολιτική προσωπικότητα, τον ακούμε και τον βλέπουμε τόσο συχνά, που φοβόμουνα ότι η ταινία σας θα ήταν μια από τα ίδια, δηλαδή βαρετή.

Μεγαλώνοντας στο εξωτερικό δεν ήξερα τίποτα για τον Μανώλη Γλέζο. Εμαθα γι’ αυτόν μόλις το 2014, όταν ανακοίνωσε ότι θα βάλει υποψηφιότητα για ευρωβουλευτής. Μιας και δεν ήξερα την ιστορία του, το πρώτο πράγμα που με εντυπωσίασε ήταν ότι ένας ηλικιωμένος άνθρωπος, 91 χρόνων, ήθελε να πάει στο Ευρωκοινοβούλιο. Δεν υπάρχουν πολλοί στην ηλικία του που να εργάζονται ακόμα, πόσο μάλλον να δίνουν μάχη για μια από τις πιο δύσκολες και πολύπλοκες πολιτικές θέσεις.

Ετσι, η πρώτη μου περιέργεια ήταν να ανακαλύψω ποιος ήταν ο άνθρωπος που είχε τέτοιο δυναμισμό σ’ αυτή την ηλικία και να καταλάβω τελικά τον χαρακτήρα που κρυβόταν πίσω από τη μοναδική ιστορία της ζωής του.

Υπάρχουν πολλά βιβλία, δημοσιογραφικές έρευνες και ιστορικά ντοκιμαντέρ για τον Γλέζο, αλλά κανένα δεν δείχνει πραγματικά ποιος είναι ως άνθρωπος. Εγώ, όμως, αυτό ήθελα να συλλάβω, γι’ αυτό και η ταινία μου είναι τόσο διαφορετική από οτιδήποτε έχετε δει.

● Είναι φανερό από τα πρώτα πλάνα ότι σας έκανε τη ζωή δύσκολη. Αρνείται να υπακούσει σε οδηγίες, δίνει «διαταγές» ο ίδιος, είναι συνέχεια υπεραπασχολημένος και μη διαθέσιμος, του έχουν κάνει τόσες ταινίες που κάθε τι καινούργιο που του προτείνετε τον ξενίζει. Ηταν, λοιπόν, δύσκολο θέμα; Πώς καταφέρατε και συνεννοηθήκατε και κάνατε τη δουλειά σας;

Θα μπορούσα να πω ότι μόνο στην αρχή δεν ήταν «εύκολο» θέμα. Από τη στιγμή, όμως, που αποδεχτήκαμε το φορτωμένο πρόγραμμά του και καταλάβαμε ότι το πείσμα του ήταν στην πραγματικότητα το ισχυρό θεμέλιο του χαρακτήρα του σε κάθε πλευρά της ζωής του, αποκτήσαμε μια νέα κατανόηση και σχέση μαζί του.

Η αποφασιστικότητά του να κάνει το δικό του, ακόμα και σε κάτι τόσο μικρό όπως ένα ντοκιμαντέρ, είναι ένα παράδειγμα του πώς συμπεριφέρεται γενικά στη ζωή του.

Σκεφτήκαμε ότι αν καταφέρναμε να συλλάβουμε αυτό το στοιχείο με την κάμερα, θα δείχναμε μια πραγματικά αληθινή πλευρά του. Και έτσι, αφού καταλάβαμε και αποδεχτήκαμε τον τρόπο με τον οποίο προτιμά να λειτουργεί, πάψαμε να τον αντιμετωπίζουμε σαν «δύσκολο» θέμα. Εγινε απλώς ένα συναρπαστικό θέμα.

● Είχατε από την αρχή στο μυαλό σας τι ακριβώς θέλατε από αυτόν, τι είδους ντοκιμαντέρ θα γυρίζατε; Αλλαξε καθόλου η προσέγγισή σας στη διάρκεια των γυρισμάτων;

Από την αρχή ήμουν κάθετος: θα έκανα ένα ανθρώπινο πορτρέτο και όχι μια πολιτική ή βιογραφική ταινία. Στην ίδια γραμμή ήμασταν όλοι: η παραγωγός Βάλερυ Κοντάκου, ο διευθυντής φωτογραφίας Γιάννης Μισουρίδης και ο μοντέρ Χρόνης Θεοχάρης. Το ντοκιμαντέρ έπρεπε να δείξει έναν χαρακτήρα με ακατέργαστο, σχεδόν ωμό τρόπο.

Είναι αλήθεια, όμως, ότι σε κάποιο σημείο δοκιμάσαμε να ενσωματώσουμε κάποια βιογραφικά στοιχεία παίρνοντας συνεντεύξεις από πολιτικούς και ιστορικούς. Στο τέλος τις πετάξαμε όλες. Εκαναν το ντοκιμαντέρ πολύ ξερό και δεν ήταν αυτός ο στόχος μας.

● Η ταινία σας δεν είναι απλώς μη πολιτική. Δεν είναι καν η συνηθισμένη για τον Μανώλη Γλέζο συναισθηματική, μεγαλόστομη, αριστερή αγιογραφία. Πώς το αποφύγατε; Πώς ελέγξατε τον θαυμασμό σας γι’ αυτόν;

Πολύ γρήγορα αναπτύχθηκε μεταξύ μας μια δυναμική εύκολη και φυσική. Σαν χαρακτήρας είναι παιχνιδιάρης κι αυτό ήταν ό,τι μας χρειαζόταν. Το εκμεταλλευτήκαμε για να αποφύγουμε την υπερδραματοποίηση και την αγιογραφία. Αλλωστε, επιμένοντας και εξερευνώντας τον χαρακτήρα του, τα περισσότερα ιστορικά και πολιτικά στοιχεία, που μας ήταν απαραίτητα, έβγαιναν με αβίαστο, φυσικό τρόπο.

Ο Μανώλης Γλέζος ζει και αναπνέει κάθε μέρα τις ιδέες του. Ηταν εύκολο να τις εντάξουμε στην ταινία, όπως και την ιστορία του, χωρίς να καταλήξουμε σε μια προβλέψιμη, τηλεοπτική δουλειά.

● Αρνείται να πει πολλά για το πώς κατέβασαν τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη. Προτιμά να λέει έμμεσες, πολύ συγκινητικές ιστορίες για τη στάση τότε της μητέρας του. Σας απογοήτευσε αυτό;

Οχι, καθόλου. Το ότι αποφεύγει να μιλάει γι’ αυτό το θέμα είναι από μόνο του ένα σημαντικό μέρος της ιστορίας του. Δεν θέλει να είναι γνωστός μόνο από μία πράξη του. Εχει αναμιχθεί σε τόσο πολλά σπουδαία πράγματα, αλλά οι άνθρωποι συχνά τα αγνοούν ή τα προσπερνάνε για να τον ρωτήσουν για τη σημαία. Τελικά, όμως, μας την εξηγεί την ιστορία στην ταινία, έστω κι αν αναγκαστήκαμε να τον ρωτήσουμε αρκετές φορές.

● Πώς θα τον περιγράφατε με λίγες λέξεις, τώρα που το ντοκιμαντέρ είναι πίσω σας;

Ο Μανώλης Γλέζος είναι παθιασμένος, πεισματάρης και ταπεινός. Μπορεί να είναι δύσκολο να συμφωνήσεις με όλες τις ιδέες του, αλλά είναι πανεύκολο να τον σεβαστείς που τους μένει πιστός.

Σε όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας ήταν επίσης πάντα θερμός, φιλόξενος και γενναιόδωρος.