Αν κοιτάξουμε τα συστατικά οποιουδήποτε προϊόντος που υπάρχει στα ράφια των σούπερ μάρκετ, θα δούμε ότι αναγράφεται πως περιέχει φοινικέλαιο. Ομως η ζήτηση για ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγή φυτικών ελαίων από την παγκόσμια βιομηχανία τροφίμων κατασπαράζει τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, αφού οι αγρότες ανά τον κόσμο προσβλέπουν σ’ ένα καλό εισόδημα από αυτήν την καλλιέργεια, οπότε ολοένα και μεγαλύτερες εκτάσεις δασικής γης αποψιλώνονται και μετατρέπονται σε αγροτική γη για την παραγωγή φοινικέλαιου.
Στην έρευνα της IUCN (International Union for Conservation of Nature) με θέμα «Φοινικέλαιο και βιοποικιλότητα» που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, αναδεικνύεται επίσης ο φόβος ότι τυχόν απαγόρευση της χρήσης του θα οδηγήσει απλά στην υπέρμετρη καλλιέργεια και χρήση κάποιου άλλου φυτικού ελαίου που θα αντικαταστήσει τη συγκεκριμένη καλλιέργεια.
Σε κάθε περίπτωση, η βιοποικιλότητα σε παγκόσμιο επίπεδο χάνει πολύτιμα κομμάτια της και οι επιπτώσεις αυτής της απώλειας γίνονται πλέον βίωμα όλων των ανθρώπων αδιακρίτως, με τα φαινόμενα της κλιματικής αλλαγής να γίνονται εντονότερα αλλά και συχνότερα.
Γιατί η κλιματική αλλαγή δεν έχει μονάχα μία αιτία, είναι απόρροια συνόλου προβλημάτων που έχουν τη ρίζα τους στις ανθρώπινες πρακτικές.
Στη μελέτη λοιπόν της IUCN που δεν ασχολείται μόνο με τον αντίκτυπο της εκτεταμένης παραγωγής φοινικέλαιου στην παγκόσμια βιοποικιλότητα, αλλά ερευνά και προτείνει πιθανές λύσεις στο πρόβλημα, τονίζεται ότι τυχόν αντικατάστασή του θα οδηγούσε στην καλλιέργεια άλλων ελαιοπαραγωγών φυτών, τα οποία όμως, σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, απαιτούν μέχρι και εννέα φορές μεγαλύτερη έκταση γης για να δώσουν ίση ποσότητα με αυτήν του φοινικέλαιου που μέχρι στιγμής παράγεται και καλύπτει τις απαιτήσεις του εμπορίου.
Αυτό όμως που είναι πολύ σημαντικό ως πληροφορία είναι ότι, αν μείνουμε στους παρόντες αριθμούς χρήσης γης και δεν προχωρήσουμε σε περαιτέρω αποψίλωση δασικών περιοχών προκειμένου να αυξήσουμε τις εκτάσεις για την καλλιέργεια φοινικόδεντρων, θα εξασφαλίσουμε εξαιρετικά οφέλη για τη βιοποικιλότητα. Αρκεί δηλαδή να σταματήσουμε στο σημείο που βρισκόμαστε τώρα.
Στην παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας παρών ήταν και ο γενικός διευθυντής της IUCN Inger Andersen, ο οποίος δήλωσε «πως ο μισός πληθυσμός της Γης χρησιμοποιεί το φοινικέλαιο στην τροφή του και αν πάμε να το απαγορεύσουμε ή να το μποϊκοτάρουμε, άλλες καλλιέργειες φυτικών ελαίων, πολύ πιο ενεργοβόρες και απαιτητικές σε έκταση γης, θα αναπτυχθούν. Το φοινικέλαιο θα συνεχίσει να διατηρεί τα εμπορικά κεκτημένα του, γι’ αυτό και είναι άμεση η ανάγκη για συντονισμένη δράση προκειμένου να κάνουμε βιωσιμότερη την καλλιέργειά του αλλά και να διασφαλίσουμε ότι όλοι όσοι εμπλέκονται σε αυτή τη γραμμή παραγωγής -κυβερνήσεις, καλλιεργητές, αλυσίδα τροφοδοσίας- θα τιμήσουν τις δεσμεύσεις τους για αειφόρο διαχείριση των φυτειών».
Η παγκόσμια βιοποικιλότητα, η οποία αναφέρεται στην έρευνα ότι επηρεάζεται επί τα χείρω, αφορά εκατόν ενενήντα τρία είδη, αναγνωρισμένα και καταγεγραμμένα ως απειλούμενα στο «Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων ειδών» της IUCN.
Ουραγκοτάγκοι, γίββωνες και τίγρεις είναι τα είδη που υποφέρουν τα μάλα.
Και μπορεί να είναι η Μαλαισία και η Ινδονησία οι χώρες καταγραφής της απώλειας βιοποικιλότητας αλλά πολύ εύκολα η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει και να έχουμε καταστροφικές απώλειες σε μέρη της τροπικής Αφρικής και Αμερικής, καθώς η παραγωγή αυξάνεται ολοένα προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες της ζήτησης, σύμφωνα πάντα με την έκθεση.
Μιλούν, δε, για καταστροφικά αποτελέσματα, γιατί «οι τροπικές χώρες όπου ευδοκιμούν οι φυτείες φοινικόδεντρων, είναι εξαιρετικά πλούσιες σε βιοποικιλότητα.
Οι περιοχές όπου μπορούν να αναπτυχθούν νέες καλλιέργειες φοινικόδεντρων, φιλοξενούν πάνω από το 54% των απειλούμενων με εξαφάνιση θηλαστικών και περίπου τα δύο τρίτα (64%) όλων των απειλούμενων πτηνών».
Σύμφωνα πάντα με τη μελέτη, αν η καλλιέργεια των φοινικόδεντρων αντικατασταθεί με κάποια άλλη ελαιούχων φυτών, τότε τα απειλούμενα οικοσυστήματα θα είναι τα τροπικά δάση και οι σαβάνες της Νότιας Αμερικής.
Στην παρούσα έκταση καλλιέργειας φοινικόδεντρων παράγεται το 35% της παγκόσμιας παραγωγής φοινικέλαιου. Η έκταση αυτή είναι μικρότερη από το 10% της συνολικής που καλλιεργείται παγκόσμια με ελαιούχα φυτά.
Το μεγαλύτερο ποσοστό της παραγωγής φοινικέλαιου καταναλώνεται από τους κατοίκους της Ινδίας, της Κίνας και της Ινδονησίας.
Τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας παραγωγής χρησιμοποιούνται για τροφή, ως έλαιο μαγειρικής ή ως συστατικό στις επεξεργασμένες τροφές, και ό,τι απομένει χρησιμοποιείται στην κοσμετολογία, στα προϊόντα καθαρισμού και ως βιοκαύσιμο.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δορυφορικά δεδομένα προκειμένου να εκτιμήσουν τη συνολικά καλλιεργούμενη έκταση, που ανέρχεται στα 18,7 εκατομμύρια εκτάρια για βιομηχανικό φοινικέλαιο μόνο, αριθμός που ανεβαίνει στα 25 εκατομμύρια εκτάρια γης αν συνυπολογιστούν οι φυτείες που ανήκουν σε μικρούς παραγωγούς.
Η χρήση γης που καταγράφηκε συνολικά, υπερβαίνει την έκταση που είχαν δηλώσει ότι καλλιεργείται οι χώρες παραγωγής.
«Οι φυτείες φοινικόδεντρων αποδεκατίζουν την πλούσια ποικιλία των ειδών, καθώς κυριολεκτικά καταπίνουν τα τροπικά δάση» δήλωσε ο επικεφαλής, συγγραφέας της μελέτης και πρόεδρος της task force της IUCN για το φοινικέλαιο, Erik Meijaard.
«Αλλά αν αυτές αντικατασταθούν από μεγαλύτερης έκτασης φυτείες κραμβέλαιου, σόγιας ή ηλίανθου, θα τρωθούν άλλα φυσικά οικοσυστήματα και είδη. Για να μπορέσουμε να βάλουμε ένα τέλος στην αποψίλωση των δασών που γίνεται στο όνομα της παραγωγής φοινικέλαιου, πρέπει όλες οι αποφάσεις που θα παρθούν για τον περιορισμό της χρήσης του να εμφορούνται από την αδιάσειστη επιστημονική γνώση και κατανόηση των συνεπειών τους».
Οι λύσεις πρέπει να επικεντρωθούν -πάντα κατά τη μελέτη- αφενός στον βελτιωμένο σχεδιασμό των νέων φυτειών προκειμένου να αποφευχθεί η «εκκαθάριση» των τροπικών δασών και των τυρφώνων και αφετέρου στην καλύτερη διαχείριση δασικών περιοχών που διατηρούνται μέσα στις φυτείες και οι οποίες θα πρέπει όμως να παραμείνουν ανέγγιχτες.
Οσον αφορά την παραγωγή φοινικέλαιου που είναι αποτέλεσμα αειφόρου παραγωγής και φέρει την απαραίτητη πιστοποίηση, τα μέχρι στιγμής δεδομένα για την πρόληψη αποψίλωσης των δασών, δίνουν οριακά καλύτερα αποτελέσματα από τα αντίστοιχα των μη πιστοποιημένων. Αυτή η νέα σχετικά προσέγγιση δίνει περαιτέρω δυνατότητες για ακόμη καλύτερη βιώσιμη διαχείριση.
Για να γίνει όμως πράγματι η μετάβαση προς μία αειφόρο διαχείριση είναι αναγκαίο όλοι οι εμπλεκόμενοι να «τιμήσουν» τους στόχους οι οποίοι τέθηκαν, ένας εκ των οποίων είναι και η σταθερή ζήτηση πιστοποιημένου φοινικέλαιου.
Οι συγγραφείς της έρευνας τονίζουν ότι μέρος της λύσης είναι και οι σαφείς κυβερνητικές πολιτικές προστασίας των δασών και δασικών περιοχών στις χώρες παραγωγής, πολιτικές που θα περιορίσουν τη ζήτηση παραγωγής φοινικέλαιου για χρήση εκτός της βιομηχανίας τροφών. Ετσι, οι αρμόδιοι θα πρέπει να δουλέψουν για τη μείωση της ζήτησης φοινικέλαιου, π.χ. για βιοκαύσιμα.
Το δεύτερο σκέλος της λύσης κρατούν στα χέρια τους οι καταναλωτές, ειδικά στις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση φοινικέλαιου, δηλαδή την Ινδία, την Κίνα και την Ινδονησία, οι οποίοι θα πρέπει να αποκτήσουν καταναλωτική συνείδηση μέσω της συνεχούς ενημέρωσης, δράση που αναμένεται ότι σταδιακά θα οδηγήσει στην αύξηση της ζήτησης πιστοποιημένου φοινικέλαιου.
Εχουμε φτάσει ευτυχώς στην εποχή που έχουμε στα χέρια μας όλη την απαραίτητη γνώση και πληροφόρηση για τον αντίκτυπο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο περιβάλλον.
Γι’ αυτό και είμαστε μάρτυρες μιας πολύ σημαντικής χρονικής περιόδου που μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που δραστηριοποιούμαστε, έχοντας στα χέρια μας αδιάσειστα πλέον επιστημονικά δεδομένα αλλά και την απαραίτητη τεχνολογία που θα μας βοηθήσει να κάνουμε μια νέα αρχή.
Ενα νέο ξεκίνημα αρμονικής ή αρμονικότερης συμβίωσης με το περιβάλλον, το οποίο φυσικά είναι αυτό που μας συντηρεί στη ζωή και που φιλοξενεί τη ζωή.
Τι γνωρίζουμε;
Τα δεδομένα της παραγωγής φοινικέλαιου
➤ Τροπικά δάση
Η ιστορία της εγκατάστασης φυτειών φοινικόδεντρων ξεκινά στα τροπικά δάση, τα οποία όμως τυχαίνει να φιλοξενούν περί τα 10 εκατομμύρια είδη φυτών, ζώων και εντόμων που αυτή τη στιγμή θεωρούνται πηγή θεραπειών μιας μεγάλης ποικιλίας ασθενειών.
Τα τροπικά δάση είναι όμως και «οι πνεύμονες του πλανήτη», όπως τα αποκαλούν, καθώς ανακυκλώνουν και μετατρέπουν το διοξείδιο του άνθρακα σε οξυγόνο. Λειτουργούν ακόμη σαν δεξαμενές αποθήκευσης νερού, αποτρέπουν τη διάβρωση των εδαφών και είναι καταφύγια βιοποικιλότητας. Αντιμετωπίζουν όμως σοβαρότατες απειλές.
➤ Φυτείες
Οι φυτείες φοινικόδεντρων στη νοτιοανατολική Ασία έχουν τριπλασιαστεί μέσα σε μόλις μία δεκαετία, οδηγώντας στην αποψίλωση των δασών, στην απώλεια οικοτόπων και στην καταστροφή των τοπικών κοινοτήτων στην Ινδονησία και τη Μαλαισία.
Το ενεργειακό αποτύπωμα αυτών των φυτειών συμβάλλει τα μέγιστα στο φαινόμενο του θερμοκηπίου καθώς πολλές φορές εγκαθίστανται σε γη που πριν φιλοξενούσε ελώδη δάση, τα οποία όμως όταν «καθαρίζονται», εκλύουν στην ατμόσφαιρα διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο.
➤ Τοπικές κοινωνίες
Η ιστορία του φοινικέλαιου είναι αρκετά περίπλοκη. Η βιομηχανία φοινικέλαιου προσφέρει διέξοδο από τη φτώχεια σε πολλούς ανθρώπους των αναπτυσσόμενων χωρών, όπως η Ινδονησία, όπου περισσότεροι από 28 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Πολλές φορές όμως οι φυτείες αναπτύσσονται χωρίς να παρασχεθεί στον τοπικό πληθυσμό κανένα γνωστικό υπόβαθρο ή ακόμη αποζημίωση για τη γη που έχασαν.
Αυτές οι κοινότητες μπορεί να μην έχουν τίτλους ιδιοκτησίας της γης τους αλλά είναι αυτές που τη διαχειρίζονταν για γενιές, καλλιεργώντας την, παράγοντας τροφή, συλλέγοντας φαρμακευτικά φυτά από τα δάση αλλά και υλικά με τα οποία έφτιαχναν τα κτίσματά τους.
➤ Προς τα που οδηγούν τα δεδομένα
Σαράντα δύο εκατομμύρια μετρικοί τόνοι φοινικέλαιου εξάγονται σε περισσότερες από εβδομήντα χώρες του κόσμου, όπου χρησιμοποιούνται για τα πάντα, από βιοκαύσιμα έως ως συστατικό σε μπάρες σοκολάτας. Από αυτήν την ποσότητα, σε έρευνα του 2013, μόνο το 16% αφορούσε πιστοποιημένο αειφόρου διαχείρισης φοινικέλαιο, ποσοστό ενθαρρυντικό, αφού ανταποκρίνεται στα πρότυπα σχετικά με την αποψίλωση, τη νομιμότητα, τη διαφάνεια και τον κοινωνικό αντίκτυπο όπως αυτά καθορίστηκαν στο Στρογγυλό Τραπέζι για την Αειφόρο Διαχείριση Φοινικέλαιου.
Ταυτόχρονα όμως πολλοί θεωρούν τα στοιχεία μη ικανοποιητικά στον αγώνα δρόμου για την ανάσχεση της αποψίλωσης των δασών και τη διασφάλιση της αειφόρου καλλιέργειας των φυτειών.
➤ Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις;
Το κραμβέλαιο και το σογιέλαιο είναι οι δύο πιο δυναμικές επιλογές μετά το φοινικέλαιο αλλά η εκτεταμένη καλλιέργειά τους μπορεί επίσης να δημιουργήσει περιβαλλοντικά προβλήματα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η καλλιέργεια φοινικέλαιου σε σύγκριση με τις δύο άλλες είναι αποδοτικότερη ανά εκτάριο και ταυτοχρόνως απαιτεί μικρότερες ποσότητες λιπασμάτων και εντομοκτόνων απ’ ό,τι και οι δύο προαναφερθείσες καλλιέργειες μαζί.
Εξαιτίας λοιπόν των συγκεκριμένων δεδομένων, όλοι όσοι εμπλέκονται στις εκστρατείες ενημέρωσης φοβούνται να πιέσουν για εναλλακτικές καλλιέργειες, οπότε στρέφουν τις δυνάμεις τους προς τη βελτίωση της βιομηχανίας φοινικέλαιου.
➤ Ας μιλήσουμε επαγγελματικά
Πολλές επιχειρήσεις σήμερα υφίστανται πίεση από καταναλωτές προκειμένου να μειώσουν τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά κόστη τους. Πολλές εταιρείες ανταποκρίθηκαν θετικά όπως η Unilever, η οποία παράγει με βιώσιμο τρόπο το 100% των αναγκών της σε φοινικέλαιο. Αλλες εταιρείες όμως, όπως η Burger King, αρνούνται να αποκαλύψουν τι ποσοστό πιστοποιημένου φοινικέλαιου χρησιμοποιούν.
➤ Οι καταναλωτές γνωρίζουν;
Υπολογίζεται ότι πάνω από τα μισά των συσκευασμένων προϊόντων που βρίσκει κανείς στα σούπερ μάρκετ περιέχουν φοινικέλαιο. Είναι το πιο κοινό συστατικό σε προϊόντα όπως η μαργαρίνη, τα μπισκότα, το ψωμί, τα δημητριακά που παίρνουμε για πρωινό, τα νουντλς (στιγμιαία), η σοκολάτα, τα παγωτά αλλά και σε σαμπουάν, κραγιόν, κεριά, απορρυπαντικά.
![Τρομακτικό τροχαίο στη Ναύπακτο με ανεξέλεγκτο όχημα: Εσωσε τελευταία στιγμή το παιδί της [βίντεο]](https://www.efsyn.gr/wp-content/uploads/2026/06/Nafpaktos-troxaio-320x213.jpg)
