Μια πρωτοβουλία για ένα συλλογικό project

Στις 22 Ιουνίου παρουσιάστηκε στο Κοινωνικό Πολιτιστικό Κέντρο Βύρωνα – Λαμπηδόνα το συλλογικό φωτογραφικό project «Τα Ορια της Πόλης», το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη και αντανακλά ένα αντικείμενο μελέτης αρκετών φωτογράφων.

Μετά τη διαπίστωση της ύπαρξης ενός κοινού φωτογραφικού-κοινωνικού προβληματισμού, ο κόμβος σύγχρονης φωτογραφίας ALDEBARAN ξεκίνησε μία έρευνα επάνω σε εργασίες που καταπιάνονται με την οπτική διερεύνηση των αισθητικών, κοινωνικών, πολεοδομικών, πολιτικών όψεων των προαστίων της μητρόπολης και του περιαστικού τοπίου.

Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η συγκέντρωση και συναρμογή του υλικού αυτού ως αποτύπωση μιας κρίσης σε εξέλιξη∙ το βάθεμα διεργασιών εντός της φωτογραφικής κοινότητας και κυρίως η ανάπτυξη μιας ευρύτερης επικοινωνίας της με άλλα πεδία.

Το πρώτο βήμα του εγχειρήματος έγινε σχεδόν έναν χρόνο πριν με τη δημοσίευση στον ιστότοπο aldebaran.photo ενός αρχικού κορμού φωτογραφιών σε διάλογο με μια εκτενή ανάλυση από τον διδάκτορα Πολεοδομίας Κωστή Πλεύρη, με τίτλο «Εδώ οι μέρες ταξιδεύουν σαν χελώνες νεκρές».

Η χειρονομία αυτή άνοιξε δημόσια τη συζήτηση επί του θέματος και έφερε σε επαφή φωτογράφους που επί χρόνια καταπιάνονταν με κοινά θέματα χωρίς καν να γνωρίζονται μεταξύ τους, ενώ ανέδειξε κοινωνιολογικές, πολιτικές, αρχιτεκτονικές, οικονομικές, πολιτισμικές προεκτάσεις.

Οπως γράφει ο Κωστής Πλεύρης στο κείμενο αυτό: «Το φωτογραφικό αυτό αφιέρωμα καταπιάνεται με ένα κοινό φαινόμενο των σύγχρονων μεγαλουπόλεων: την ύπαρξη μεγάλων περιοχών στα όριά τους, που φαίνονται να στέκουν εξόριστες από την υπόλοιπη πόλη. Η ασαφής και εκτεταμένη μορφή που παίρνει η πόλη, όταν επιμέρους τόποι της έχουν ελάχιστη συνοχή με το υπόλοιπο σύνολο λέγεται αστική διάχυση. Η διάχυση οδηγεί σε σοβαρές αστοχίες της κοινωνικής ζωής σε όλες τις χτισμένες μορφές που θα τη συναντήσουμε∙ τέτοιες είναι οι απλές επαναλήψεις κατοικιών που σχηματίζουν ολόκληρους δήμους, τα απομακρυσμένα εμπορικά κέντρα που φτάνει κανείς μόνο από αυτοκινητόδρομους ή οι βιομηχανικές αποθήκες κατά μήκος των εθνικών οδών. Πολύ συχνά -ενώ συνήθως ακόμα και οι πολεοδομικοί κανονισμοί επιτρέπουν οποιαδήποτε χρήση γης-, μια μονοθεματική ζωή εγκαθίσταται εδώ, προκαλώντας το αίσθημα της πλήξης. Εδώ συνήθως βρίσκει κανείς μόνο την απουσία αυτού του μπουκέτου δραστηριοτήτων που συναντά σε μια πόλη, όπως ψυχαγωγία, μόρφωση, τυχαίες συναναστροφές, πολιτική στράτευση και τόσες άλλες».

Ενώ αλλού σημειώνει: «Εδώ έχουμε να κάνουμε με φωτογραφίες που είναι συνειδητά στρατευμένες στον φωτισμό του πραγματικού και όχι στην παγερή του αποτύπωση, που είναι στην ουσία η απόκρυψή του· εδώ μάλιστα οι φωτογράφοι υπογραμμίζουν τον άνισα παραγμένο ιστό της πόλης, μέσω ενός εσωτερικού διαλόγου των στοιχείων που διαλέγουν να φέρουν στην κάμερα. Εδώ δεν μας προσφέρεται ένας υποθετικός τόπος – είτε μέσω ρομαντισμών είτε μέσω εντυπωσιοθηρικών καρέ ή μέσω εξιδανικεύσεων του μυστηριακά απρόσιτου “συνόρου” της πόλης. Αντίθετα, εδώ η πόλη φιγουράρει ως έδαφος αντιθέσεων».

Στο πλαίσιο της συνέχισης της έρευνας, ακολούθησε παρουσίαση του project στο Εργαστήριο Φωτογραφίας της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, όπου η συζήτηση εμπλουτίστηκε με παρεμβάσεις καλλιτεχνών και φοιτητών προερχόμενων από άλλες –πλην της φωτογραφίας– αφετηρίες.

Στη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε λίγες μέρες πριν στο Κοινωνικό Πολιτιστικό Κέντρο Βύρωνα – Λαμπηδόνα, η αίθουσα ήταν κατάμεστη και έγινε φανερό ότι το ζήτημα μάλλον αφορά πολύ κόσμο.

Μετά την εισήγηση εκ μέρους της συντακτικής ομάδας του ALDEBARAN και την παρουσίαση εκ μέρους του Κωστή Πλεύρη για το τι εννοούμε λέγοντας «όρια της πόλης», καταλυτική υπήρξε η τοποθέτηση του συγγραφέα Σάββα Μιχαήλ με τίτλο «Η ακτογραμμή θρυμματίζεται», ο οποίος –μεταξύ άλλων– τόνισε: «Σε αυτούς τους οριακούς τόπους της αστικής διάχυσης δεν αποκεντρώνονται απλώς κάποιες οικονομικές-τεχνικές δραστηριότητες. Τα ίδια τα υποκείμενα εκ-τοπίζονται σε έναν Τόπο-Μη Τόπο, σε μια Δυσ-τοπία που δεν έχει βέβαια τίποτα το κοινό με την Ου-τοπία της ανεκπλήρωτης και πάντα ζωντανής ανθρώπινης επιθυμίας».

Οπως επισημαίνει η συντακτική ομάδα του ALDEBARAN: «Το επόμενο βήμα είναι να ανοίξει η έρευνά μας και σε εργασίες ανδρών και γυναικών φωτογράφων που δεν γνωρίζουμε, ώστε να συνδεθούν και σε μεγαλύτερη κλίμακα οι εικόνες με τις εικόνες, οι λέξεις με τις εικόνες και τελικά οι λέξεις με τις λέξεις», ενώ μακροπρόθεσμα στον σχεδιασμό εντάσσεται και η έκδοση ενός συλλογικού τόμου.

Με φωτογραφίες τους συμμετέχουν μέχρι στιγμής οι: Αλέξης Βασιλικός, Κωνσταντίνος Δουμπενίδης, Γιάννης Καρπούζης, Κώστας Καψιάνης, Δημήτρης Κεχρής, Ηλίας Λιατσόπουλος, Νίκος Μάρκου, Δημήτρης Μιχαλάκης, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Ορέστης Σεφέρογλου, Κοσμάς Σταθόπουλος, Βαγγέλης Τάτσης, Μαρίνος Τσαγκαράκης, Παύλος Φυσάκης, Γιάννης Χατζηασλάνης και Δημήτρης Χατζημαρινάκης.

 

Από τον «Φωτεινό Θάλαμο» του Ρολάν Μπαρτ δανειζόμαστε το όνομα για αυτόν εδώ τον χώρο. Μια σελίδα γεμάτη πληροφορίες και σύμβολα, που ψηλαφίζουν ασυνείδητες οπτικές, αναζητούν πολύπλοκους σημασιοδοτικούς μηχανισμούς, αιτιώδεις συνδέσεις και συνειρμούς, καταδηλώσεις και συνδηλώσεις, διαστάσεις που προσεγγίζονται μεθοδικά κι άλλες που διαφεύγουν.Με όχημα τη φωτογραφική πρακτική επιχειρούμε να ανοίξουμε – και να ανοιχτούμε- (σ)τις απεριόριστες δυνατότητες της οπτικής ανάγνωσης. 

Επιμέλεια: Ντίνα Δασκαλοπούλου, Βασίλης Μαθιουδάκης, Δημήτρης Κεχρής, Ελένη Παγκαλιά