Ή αλλάζουμε ή… βουλιάζουμε

Με αφορμή τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι Αττικής, δεν ήταν λίγοι οι εμπειρογνώμονες που ασχολήθηκαν με το τι ακριβώς συνέβη, τι θα έπρεπε να είχε γίνει (για να μη γίνουν τα όσα έγιναν) και ποιες είναι οι συνθήκες που ενισχύουν τον κίνδυνο επανάληψης παρόμοιων καταστάσεων. Οπως έχουμε ήδη αναφέρει (στο φύλλο της «Εφ.Συν.» στις 4/8/2018), Γάλλοι εμπειρογνώμονες πυροσβέστες που βρέθηκαν στην Ελλάδα στα τέλη Ιουλίου σημείωσαν πως οι υψηλές θερμοκρασίες, οι πολύ ισχυροί άνεμοι, η πολλή καύσιμη ύλη σε αυλές σπιτιών, αλλά και τα ίδια τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την οικοδόμηση αυτών (όπως ο απαγορευμένος πλέον αμίαντος), οι προβληματικές αναδασώσεις και ο μικρός χρόνος για αντίδραση ήταν οι κύριοι λόγοι για τους οποίους θέριεψε η πυρκαγιά στο Μάτι, με τις τραγικές συνέπειες που όλοι γνωρίζουμε.

Ωστόσο, επιστήμονες επισημαίνουν και γενικότερες αιτίες (κλιματικές και περιβαλλοντικές) οι οποίες αποτελούν τη βάση αυτών των εκτεταμένων και ισχυρών πυρκαγιών όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο.

Υπάρχουν, δηλαδή, κάποιες κοινές συνισταμένες για τα φαινόμενα αυτά σε παγκόσμια κλίμακα. Συγκεκριμένα, ο καθηγητής του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια (Penn State) και ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες του κλίματος στον κόσμο, Μάικλ Μαν, σε συνέντευξή του (ΑΠΕ), τόνισε τη σημασία της κλιματικής αλλαγής, η οποία βρίσκεται πίσω από τις συνθήκες ξηρασίας και αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη με αποτέλεσμα τα τραγικά αποτελέσματα εκτεταμένων πυρκαγιών.

Στο ίδιο πλαίσιο, μίλησε με έμφαση για την άμεση αναγκαιότητα μετάβασης προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς οι υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι εξαιρετικά επικίνδυνες πλέον για όλο τον πλανήτη.

Ο ίδιος παραδέχθηκε πως το φαινόμενο των όλο και μεγαλύτερης σε έκταση, ταχύτητα εξάπλωσης και συχνότητας πυρκαγιών είναι κάτι που διαπιστώνεται τα τελευταία χρόνια και συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή, δηλαδή με τις υψηλές θερμοκρασίες και τους καύσωνες. Γι’ αυτό και ένας από τους κύριους τρόπους διαχείρισης των πυρκαγιών είναι «να δράσουμε για την προστασία του κλίματος, που είναι η βασική αιτία αυτών των εκτεταμένων και ισχυρών πυρκαγιών», διαφορετικά «αν δεν ενεργήσουμε κατά της κλιματικής αλλαγής που προκαλείται από τον άνθρωπο, το μόνο που μπορούμε να περιμένουμε είναι να επιδεινωθεί η κατάσταση».

Αυτό σημαίνει «δραματική μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με τη μετάβαση από την καύση ορυκτών καυσίμων προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας».

Ο έμπειρος κ. Γκόλνταμερ

Με τον Αμερικανό καθηγητή δεν διαφωνεί ούτε ο Γιόχαν Γκέοργκ Γκόλνταμερ, αν και προχωρά σε πολύ πιο συγκεκριμένες επισημάνσεις, καθώς επισκέπτεται τη χώρα μας τα τελευταία 33 χρόνια και ως εκ τούτου γνωρίζει πολύ καλά την ελληνική πραγματικότητα.

Πρόκειται για κορυφαίο, παγκοσμίως, επιστήμονα σε θέματα πυρκαγιών και κλιματικής αλλαγής, καθηγητή «Οικολογίας των Πυρκαγιών» στο φημισμένο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ (το μεγαλύτερο επιστημονικό Ινστιτούτο της Ευρώπης) και μοναδικό στην Ευρώπη καθηγητή στον τομέα αυτό. Ταυτόχρονα είναι επικεφαλής του Παγκόσμιου Κέντρου Παρακολούθησης Πυρκαγιών (Global Fire Monitoring Center – GFMC) του ΟΗΕ.

Ο ίδιος είναι, τέλος, ο επιστήμονας που επελέγη και ανέλαβε την Ανεξάρτητη Επιτροπή Διερεύνησης για τα αίτια της τραγωδίας από τη φωτιά στο Μάτι.

Για τον Γιόχαν Γκόλνταμερ, η βασική αιτία της καταστροφικής αυτής πυρκαγιάς είναι «η αλλοίωση του φυσικού τοπίου και η αλλαγή χρήσης γης». «Ολοι μας, σε παγκόσμιο επίπεδο, φυσικά και οι Ελληνες θα πρέπει να κάνουμε επώδυνες – καθώς αλλιώς έχουμε συνηθίσει- μα απολύτως απαραίτητες αλλαγές στη ζωή μας» λέει συγκεκριμένα (ΑΠΕ). «Στόχος είναι να καταστήσουμε το περιβάλλον, στην ολότητά του, ανθεκτικό απέναντι σε τέτοιες ακραίες καιρικές καταστάσεις». «Επιβάλλεται, λ.χ., να αποχαιρετήσουμε τα παλιά πολεοδομικά πρότυπα και να σχεδιάσουμε όλοι μαζί μακροπρόθεσμα. Η κλιματική αλλαγή πρέπει να γίνει μεγάλο πολιτικό θέμα. Είναι πολύ σημαντικό, διότι θα καθορίσει τη μελλοντική εξέλιξη του κόσμου. Επιβάλλεται να γίνει, έστω και αν πονέσει».

Ειδικά για το Μάτι, αναφέρει πως «ήταν αδύνατη η κατάσβεση δύο ταυτόχρονα εξελισσόμενων πυρκαγιών στη Δυτική και την Ανατολική Αττική, καθώς στο Μάτι η πυρκαγιά εξελίχτηκε εντός λίγων λεπτών. Ακόμη και οι Αμερικανοί πυροσβέστες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν πυρκαγιές με ανέμους 120 χιλιομέτρων την ώρα».

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο και επιπρόσθετα εξαιτίας της άναρχης δόμησης αλλά και των στενών και αδιέξοδων πολύ συχνά δρόμων, δήλωσε πως «ούτε ένα πιθανό σχέδιο εκκένωσης δεν θα μπορούσε να έχει λειτουργήσει». «Οπως και στις περσινές πυρκαγιές της Πορτογαλίας με τους περίπου 100 νεκρούς. Οι βασική αιτία είναι η ίδια: η αλλοίωση του φυσικού τοπίου και η αντικατάστασή του από ένα μεταμοντέρνο τοπίο, στο οποίο οι σύγχρονοι άνθρωποι θέλουν δικαιολογημένα να ζουν. Πρόκειται για αυτό το παράδοξο της διαβίωσης στη φύση και του κινδύνου που όμως εγκυμονεί: τα χωριά εξαφανίζονται και μεταβάλλονται σε οικισμούς, ενώ κανείς δεν ασχολείται βέβαια συστηματικά με τη γεωργία ή την κτηνοτροφία. Και αυτό έχει πολλές συνέπειες».

Και διευκρινίζει: «Στα χωριά δεν υπήρχαν εύφλεκτα δέντρα και γινόταν χρήση και του πιο μικρού κομματιού ξύλου για τη θέρμανση και το μαγείρεμα. Ετσι, η γη ήταν μεν γυμνή, αλλά αφαιρούνταν από τη φωτιά η βάση για να δημιουργηθεί. Οι κάτοικοι εύκολα έβλεπαν μια φωτιά, ειδοποιούσαν ο ένας τον άλλον και την έσβηναν. Ετσι δεν είχαμε πυρκαγιές αν και οι θερμοκρασίες ήταν ίδιες. Η κύρια αιτία των πυρκαγιών είναι η αλλαγή χρήσης της γης από τους επισκέπτες πλέον αυτών των περιοχών. Πρόκειται για μια προβλέψιμη καταστροφή».

Τέλος, επισήμανε πως απαιτείται «να εκπονηθεί ένα εθνικό, «ολιστικό σχέδιο» για την πρόληψη και αντιμετώπιση τέτοιων καταστροφών όπως στο Μάτι», καθώς «ακόμα και στη Γερμανία, στον πολεοδομικό σχεδιασμό, οι αρχιτέκτονες και μηχανικοί δεν λαμβάνουν υπόψη τον κίνδυνο της πυρκαγιάς. Εντός της οικίας ναι, αλλά όχι έξω. Δεν σχεδιάζουν λαμβάνοντας υπόψη τους δρόμους διαφυγής στην περίπτωση εξωτερικής πυρκαγιάς – κάτι που πρέπει να αλλάξει παγκοσμίως».