Εξοδος από τα μνημόνια και πολιτική

Εχουν συμπληρωθεί ήδη οκτώ χρόνια κατά τα οποία η ελληνική πολιτική κοινωνία βρίσκεται σε καθεστώς τεχνοκρατικών μνημονίων, ελέγχων και εποπτειών σχετικά με τη δημοσιονομική δράση της οικονομίας της –και όχι μόνον. Την 20ή Αυγούστου 2018 λαμβάνει χώρα ένα μείζον πολιτικό συμβάν, το οποίο στη δημοσιογραφική γλώσσα έχει χαρακτηριστεί με την έκφραση: «έξοδος από τα μνημόνια».

Εμάς μας ενδιαφέρει να ερευνήσουμε το μείζον αυτό πολιτικό γεγονός για την κοινωνία μας και την οικονομία μας από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας, πράγμα που σημαίνει: να εξετάσουμε τι σημαίνει επιτέλους η έκφραση «βγαίνουμε από τα μνημόνια». Δηλαδή, βγαίνουμε από το τούνελ που έλεγαν οι πολιτικοί στις αρχές της οικονομικής κρίσης; Ή μήπως βγαίνουμε από το «σπήλαιο» του Πλάτωνος;

Μάλλον απ’ αυτή τη σπηλιά δεν πρόκειται να βγει ποτέ ο ίδιος ο άνθρωπος και αυτό, εννοείται, ότι ισχύει και για το ελληνικό οικονομικό σύστημα: ποτέ αυτό το σύστημα δεν θα γίνει κύριος του εαυτού του, για λόγους που έχουν να κάνουν με τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

Αλλά ας επανέλθουμε στις αφετηρίες μας: η ελληνική πολιτική κοινωνία βγαίνει από το τεχνοκρατικό καθεστώς των «μνημονίων», το οποίο επέβαλε η ευρωζώνη, επειδή η ίδια (δηλαδή η Ελλάδα ως οικονομία) είχε χρεοκοπήσει. Δηλαδή, δεν μπορούσε να δανειστεί από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, όπως συμβαίνει με όλες τις χώρες.

Η έξοδος από το τεχνοκρατικό καθεστώς των μνημονίων είναι «καθαρή», με την εξής πολιτική έννοια: πρώτον, δεν επιβάλλονται μέτρα από τους δανειστές, επειδή τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης έχουν παύσει να είναι πιστωτές. Δεύτερον, η νέα επιτροπεία αναφέρεται στο προγενέστερο καθεστώς της τεχνοκρατικής πολιτικής.

Εάν αυτές οι πραγματολογικές διαπιστώσεις μου είναι ορθές (και όπως αντιλαμβάνονται όλοι οι λογικώς σκεπτόμενοι είναι ορθές), τότε θα μου επιτρέψουν οι αναγνώστες μου να αναπτύξω τρία σημεία, τα οποία αναφέρονται στον ρόλο και τη λειτουργία της πολιτικής ως διεργασίας η οποία κατασκευάζει το «ευ ζην» (κατά τον Αριστοτέλη) του ατόμου και της κοινωνίας στη μετα-μνημονιακή εποχή της δικής μας κοινωνίας.

Επιτέλους, η κυβερνητική εξουσία καθίσταται αυτόνομη και μπορεί να χαράσσει τις πολιτικές και τις επιμέρους πρακτικές της χωρίς δεσμεύσεις και χωρίς αναφορές σε εξωπολιτικά κέντρα.

Ας τονιστεί για ακόμη μία φορά ότι το ευρωπαϊκό συλλογικό όργανο με το όνομα Eurogroup δεν είναι θεσμικό όργανο, δεν προβλέπεται ως «οντότητα» από τις ευρωπαϊκές συνθήκες. Ωστόσο, επί οκτώ χρόνια αυτό το εξω-θεσμικό όργανο ελάμβανε τις αποφάσεις για τις δημοσιονομικές πράξεις του ελληνικού οικονομικού υποσυστήματος, της ελληνικής βιοπολιτικής και εντέλει για τον μελλοντικό πολιτικό προσανατολισμό της ελληνικής κοινωνίας!

Το ερώτημα, το οποίο θέτουν οι Ελληνες πολίτες προς την πολιτική ηγεσία τους, διατυπώνεται ως δεύτερο σημείο απαγκίστρωσης από τα «μνημόνια»: εννοώ την άσκηση της πολιτικής ως βιο-πολιτικής. Δεν χρειάζεται να εγκλειστεί ο καθένας μας σ’ ένα ίδρυμα θεραπείας. Αλλά όλοι οι συνταξιούχοι της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας έχουν εδώ και δέκα χρόνια εισαχθεί στην ευρωζωνική βιοπολιτική, εξουσιαστική διαδικασία ελέγχου και επιτήρησης. Δεν πρόκειται για τις περικοπές των συντάξεών τους, αλλά για το σύστημα επιτήρησης του κοινωνικού βιόκοσμου και τελικά της ίδιας της ζωής τους.

Τελικά, το τρίτο σημείο της πολιτικής, το οποίο συνδέεται με το πολιτικό συμβάν «έξοδος από τα μνημόνια», αναφέρεται στην ενδεχόμενη εσωτερική και τελικά θεμελιωτική διαμεσολάβηση ανάμεσα στην πολιτική και την ιδεολογία. Ο ΣΥΡΙΖΑ στο καθεστώς της οικονομικής κρίσης είχε επεξεργαστεί το περιώνυμο «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης».

Τώρα, στη σημερινή συγκυρία, μπορεί να εφαρμόσει το «ολιστικό οικονομικό πρόγραμμα» που έχει εκπονήσει, αλλά προτείνω, ταυτόχρονα να επεξεργαστεί ένα καθολικό αριστερό ιδεολογικό πρόγραμμα με ιστορική προοπτική.

Ως σύνοψη στην ανάλυση που προηγήθηκε, ας τονιστούν τα εξής: πρώτον, η «έξοδος από τα μνημόνια» μπορεί να είναι «καθαρή» (και είναι «καθαρή»), όπως υποστηρίζω στην ανάλυσή μου, αλλά, δεύτερον, ως πολιτική κοινωνία, επιβάλλεται να απαλλαγούμε από το τεχνοκρατικό βάρος των ελέγχων και το βιο-πολιτικό στίγμα των επιτηρήσεων των πολιτών.

Τελικά, ύστερα από μία οκταετία ευρωζωνικού τεχνοκρατικού ελέγχου, μπορούμε να αποκτήσουμε επιτέλους την πραγματολογική δυνατότητα να ασκούμε την πολιτική εξουσία με τις δικές μας εθνικές και πολιτικές συνταγματικές δυνάμεις. Να είναι η πολιτική και αυτόνομη και να θεμελιώνεται σε ιδεολογικές βάσεις.

* Καθηγητή Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης