Οταν μας οιστρηλατεί η εθνική έξαρση, οι αρχαίοι Ελληνες είναι εκείνοι που μας βγάζουν από τη δύσκολη θέση τονώνοντας την αυτοπεποίθησή μας. Καμαρώνουμε και επαναλαμβάνουμε τη φράση «οι αρχαίοι τα έχουν πει όλα». Θεωρώ αυτή την κομπορρημοσύνη υπερβολική. Ομως να που έρχεται η ώρα να επαναλάβω κι εγώ αυτό το στερεότυπο.
Αφορμή στάθηκε η αποφυλάκιση ενός φερέλπιδος νέου, καταδικασμένου για κακοδιαχείριση της εμπιστοσύνης αλλά και των χρημάτων των πελατών του. Δεν είμαι νομικός. Δεν διεκδικώ δάφνες προχειρολόγου δικαστικής εξουσίας.
Υπάρχουν τα αρμόδια όργανα που αποφαίνονται επί των αιτημάτων αποφυλάκισης. Με δεδομένο όμως το γεγονός πως η Δικαιοσύνη είναι τυφλή, ο Λυσίας, αυτός ο βαθυστόχαστος Αθηναίος ρήτορας, έρχεται να μας υπενθυμίσει πως οι άνθρωποι είναι ίδιοι. Ιδια και αμετάβλητη παραμένει, στον πυρήνα της, η σχέση τους με τη Δικαιοσύνη.
Οι πλούσιοι, ισχυρίζεται ο Λυσίας, εξαγοράζουν τις δικαστικές τους περιπέτειες. Και προσθέτει: Τοις χρήμασιν. Ανάθεμά τα τα τάλαρα, αναφωνεί απελπισμένος ο Τρίνκουλος, ο σύζυγος της σιόρας Επιστήμης στην «Τιμή και το χρήμα» του Θεοτόκη. Τα τάλαρα χαλάνε οικογένειες. Το χρήμα διαφθείρει συνειδήσεις. Τα χρυσία καθιστούν επιλήσμονες τους ταγούς. Τα χρυσία μετατρέπουν την ηθικότητα σε μορφολογική ηθικολογία.
Τα λόγια του Λυσία και όλων των σπουδαίων διανοητών περιορίζονται στον χώρο της αμπελοφιλοσοφίας στις παρέες. Η αρχαιοελληνική κληρονομιά γίνεται αποφθέγματα που προσφέρουν σπουδαιοφάνεια σ’ όσους τα χρησιμοποιούν.
Ο Λυσίας, δυστυχώς, επιβεβαιώνεται. Δεν μπορούμε ασφαλώς να βγάλουμε βιαστικά συμπεράσματα. Περιμένουμε τους αρμοδίους να μιλήσουν. Ομως το δημόσιο αίσθημα έχει καταλήξει στα συμπεράσματα επαναλαμβάνοντας όσα έγραψε ο Λυσίας χιλιάδες χρόνια πριν.
Οι φτωχοί, συνεχίζει ο ρήτορας, αναγκάζονται, λόγω της φτώχειας τους, να πειθαρχούν. Σκύβουν το κεφάλι μπροστά στην αδυναμία τους. Πάντα τα ίδια. Τα τελευταία χρόνια είναι εκκωφαντική η διαπίστωση. Πλούσιοι κι έχοντες αποφεύγουν τις δικαστικές περιπέτειες. Χάρη στη δύναμη της οικονομικής τους επιφάνειας.
Που τους επιτρέπει να μισθώνουν τις υπηρεσίες ισχυρών δικηγορικών γραφείων οδηγώντας τη δικαστική διαδικασία σε μια συνεχή αναμέτρηση με πολυδάπανες αναβολές. Αυτός ο δικαστικός μαραθώνιος είναι για τους οικονομικά ισχυρούς. Οι πένητες αποσύρονται. Οι άνεργοι απογοητεύονται και αποσύρονται από τα δίκια τους. Οι συνταξιούχοι με τη γλίσχρα σύνταξη συμβιβάζονται.
Καλές και χρήσιμες οι αναλύσεις των κειμένων. Αν όμως δεν βγαίνουν έξω από τα βιβλία, παραμένουν αναποτελεσματικές. Και επικίνδυνες για τη δημοκρατία. Τα ατομικά δικαιώματα δεν είναι προνόμιο μόνο όσων έχουν τα τάλαρα. Κι αυτό το σημείο είναι η λυδία λίθος για την ισοπολιτεία. Για τον βαθμό δημοκρατικότητας μιας κοινωνίας. Για το αν το κράτος παραμένει υπηρέτης συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων. Για το αν οι θεσμοί συνεχίζουν να είναι εκφραστές μιας κοινωνικής ανορθογραφίας.
