«Τα προσωπικά προβλήματα των πολιτών είναι, στην πραγματικότητα, κοινωνικά»

Θεωρεί σημαντική τη συμβολή των κοινωνιολόγων στην αύξηση της συμμετοχής των πολιτών και των κινημάτων στο πολιτισμικό γίγνεσθαι και μας θυμίζει την αποστολή τους, που ακούγεται σαν σύνθημα της δεκαετίας του ‘60: «Να βοηθήσουμε τους πολίτες να καταλάβουν πως τα προσωπικά τους προβλήματα είναι στην πραγματικότητα κοινωνικά».

Μιλά στην «Εφ.Συν.» η Μισέλ Λαμόντ, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Χάρβαρντ, λίγο πριν έρθει στην Αθήνα, μαζί με άλλους εκλεκτούς συναδέλφους της, για να συζητήσει στην εκδήλωση του περιοδικού «Κοινωνικές Επιστήμες» για το ποιος θα μπορούσε να είναι «ο ρόλος των κοινωνικών επιστημόνων στην εποχή της κρίσης» και μας εξηγεί πώς αντιλαμβάνεται τις σύγχρονες προκλήσεις.

• Συμμετέχετε σε μια συζήτηση με θέμα «Ο ρόλος των κοινωνικών επιστημόνων στην εποχή της κρίσης». Γιατί θεωρείτε ότι αυτό το ζήτημα είναι κρίσιμο κι επίκαιρο ώστε να έρθετε από την άλλη μεριά του Ατλαντικού;

Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη βλέπουμε μια σειρά από κινητοποιήσεις που κυμαίνονται από το #MeToo (Κι εγώ επίσης) έως το Black Lives Matter (Οι ζωές των μαύρων μετράνε), τα κινήματα ενάντια στη λιτότητα και στους άνδρες της εργατικής τάξης που συντάσσονται με λαϊκιστές πολιτικούς.

Είναι επιτακτική ανάγκη οι κοινωνικοί επιστήμονες να παράσχουν στους πολίτες τα απαραίτητα εργαλεία προκειμένου να κατανοήσουν την κατάσταση πέρα από την ιδιότητά τους ως μέλους της ομάδας και του κινήματος όπου ανήκουν και πέρα από τις ανασφάλειες σχετικά με τη θέση της ομάδας τους στην ιεραρχία. Ειδικά οι κοινωνιολόγοι μπορούν να διαμορφώσουν τους όρους ώστε να αυξάνεται ο αριθμός της συμμετοχής στο πολιτισμικό γίγνεσθαι.

Αυτούς τους στόχους θα συζητήσουμε στη διάσκεψη που διοργανώνει το περιοδικό «Κοινωνικές Επιστήμες» και στην οποία χαίρομαι πολύ που συμμετέχω. Προσωπικά, θα μιλήσω για τον ρόλο των αφηγημάτων και των θεσμών, καθώς και των ίδιων των πολιτικών, των κοινωνικών κινημάτων και των εργαζομένων στην παραγωγή γνώσης -για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους κοινωνικούς επιστήμονες, τους δημοσιογράφους-, στη μείωση του στιγματισμού των αποκλεισμένων και στη βελτίωση της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Η περίπτωση της Ελλάδας είναι ιδιαίτερα σημαντική εξαιτίας της δύναμης των κινημάτων κατά της λιτότητας, της εναπομείνασας δύναμης της Αριστεράς και της προσφυγικής κρίσης. Ερχομαι στην Ελλάδα για να μάθω και να διευρύνω τη σκέψη μου σε σχέση με τα παραπάνω ζητήματα.

• Ποια είναι τα βασικά σημεία της κρίσης που χαρακτηρίζουν τις σημερινές κοινωνίες, τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και στο επίπεδο της Ελλάδας;

Ο νεοφιλελευθερισμός έχει προωθήσει όχι μόνο μετασχηματισμούς στην κεντρικότητα των μηχανισμών της αγοράς και στον ρόλο του κράτους και του πολιτισμικού ελέγχου στη διευκόλυνση του τελευταίου, αλλά επίσης και στην προώθηση αφηγήσεων για τον εαυτό, οι οποίες επικεντρώνονται στην αυτοδυναμία, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική επιτυχία.

Αυτά αποδεικνύονται καταστροφικά τόσο για το 20% των κυρίαρχων ομάδων του πληθυσμού, που υποφέρει από άγχος και φοβάται μια προς τα κάτω κινητικότητα, όσο και για την εργατική τάξη και τους φτωχούς. Θέλω να υποστηρίξω μια κοινωνική συζήτηση γύρω από τα κριτήρια που επιστρατεύουμε για να ορίσουμε την αξία, ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε συλλογικά προς πιο πλουραλιστικά κριτήρια αξιολόγησης.

Στην ελληνική περίπτωση, η κρίση έχει επιδεινώσει τις τάσεις που παρατηρούνται σε άλλες κοινωνίες. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η κατανόηση της κοινωνικής αντοχής στη χώρα σας και ο τρόπος λειτουργίας της αλληλεγγύης στην αντιμετώπιση των μηχανισμών της αγοράς.

• Ποια χαρακτηριστικά οφείλει να έχει ο κοινωνικός επιστήμονας, ποιος είναι ο δημόσιος ρόλος του;

Η συμμετοχή στα κοινά έχει γίνει κεντρικό ζήτημα στις κοινωνικές επιστήμες τα τελευταία χρόνια. Ειδικά σήμερα, την εποχή της διακυβέρνησης του Τραμπ, οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις του κλάδου ανάμεσα στους «προοδευτικούς» και τους «ρεφορμιστές» κοινωνικούς επιστήμονες είναι αντιπαραγωγικές.

Χρειάζεται να θυμηθούμε την αποστολή που μας δόθηκε από τον κλασικό κοινωνιολόγο C. Wright Mills, δηλαδή να βοηθήσουμε τους πολίτες να κατανοήσουν πως τα προσωπικά τους προβλήματα είναι, στην πραγματικότητα, κοινωνικά προβλήματα.

«Ο ρόλος των κοινωνικών επιστημόνων στην εποχή της κρίσης» είναι η συζήτηση που διοργανώνει τo περιοδικό «Κοινωνικές Επιστήμες», με τη στήριξη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, τη Δευτέρα, στις 18.00 (αμφιθέατρο «Αλκης Αργυριάδης», κεντρικό κτίριο ΕΚΠΑ, Πανεπιστημίου 30), με ομιλητές τους καθηγητές Κοινωνιολογίας:

Frank Dobbin (Πανεπιστήμιο Harvard), Klaus Dörre (Πανεπιστήμιο Jena), Maurice Godelier ανθρωπολόγος, διευθυντής σπουδών (EHESS)/επίτιμος διδάκτωρ (ΕΚΠΑ), Michèle Lamont (Πανεπιστήμιο Harvard), Νίκος Παναγιωτόπουλος (ΕΚΠΑ), διευθυντής περιοδικού «Κοινωνικές Επιστήμες», Franz Schultheis (Πανεπιστήμιο St. Gallen), πρόεδρος Ιδρύματος Bourdieu.

Ποια είναι

Η MichΕle Lamont είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας και Αφρικανικών και Αφροαμερικανικών Σπουδών και καθηγήτρια Ευρωπαϊκών Σπουδών στην έδρα του Robert I. Goldman στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

Διετέλεσε πρόεδρος της Αμερικανικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας τα έτη 2016-2017. Εχει τιμηθεί με το Βραβείο Erasmus το 2017 για τη συνεισφορά της στις κοινωνικές επιστήμες στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο.

Πολιτισμική και συγκριτική κοινωνιολόγος, είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων, άρθρων και εργασιών πάνω σε μια σειρά θεμάτων, όπως η κουλτούρα και η ανισότητα, ο ρατσισμός και το στίγμα, ο ακαδημαϊκός χώρος και η γνώση, η κοινωνική αλλαγή και οι επιτυχημένες κοινωνίες, οι ποιοτικές μέθοδοι έρευνας.

Είναι επίσης διευθύντρια του Κέντρου Διεθνών Υποθέσεων Weatherhead του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και συνδιευθύντρια του Προγράμματος Επιτυχημένων Κοινωνιών, στο Καναδικό Ινστιτούτο Προηγμένων Ερευνών.