Το ιταλικό «αντισυστημικό» πείραμα

Η ιταλική κυβέρνηση γεννήθηκε, παρά όλες τις ενδείξεις που δεν άφηναν μεγάλα περιθώρια για αισιοδοξία.

Χρειάστηκαν πρώτα ογδόντα επτά ημέρες, δύο εντολές σχηματισμού κυβέρνησης και κάποιες εκατοντάδες δηλώσεις των πολιτικών πρωταγωνιστών της χώρας.

Εννέα υπουργοί ανήκουν στο Κίνημα Πέντε Αστέρων, επτά στη Λέγκα και τρεις είναι τεχνοκράτες, οι οποίοι δεν έχουν εκλεγεί στο Κοινοβούλιο.

Ο Τζουζέπε Κόντε, στην ολιγόλογη δήλωσή του μετά την ανάγνωση της λίστας των υπουργών, υποσχέθηκε ότι θα εργαστεί για να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των Ιταλών.

Προς το παρόν, κατάφερε να συμβάλει στο να ξεπεραστεί η τεράστια ρήξη που είχε δημιουργηθεί ανάμεσα στην προεδρία της Δημοκρατίας και τις δύο ιταλικές «αντισυστημικές» πολιτικές δυνάμεις.

Ο Πάολο Σαβόνα, η τοποθέτηση του οποίου στο υπουργείο Οικονομικών μπλόκαρε ύστερα από βέτο του προέδρου Ματαρέλα, κατέληξε, τελικά, στο υπουργείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.

Νέος υπουργός Οικονομικών ανέλαβε ο καθηγητής Οικονομίας από το Πανεπιστήμιο Τορ Βεργκάτα της Ρώμης, Τζοβάνι Τρία. Σε αντίθεση με τον Σαβόνα, δεν έχει κάνει αναφορά σε «σχέδιο Β’» για έξοδο από το ευρώ, αλλά, βέβαια, είναι της άποψης ότι θα ήταν χρήσιμο, ίσως, να εγκαταλείψει η ίδια η Γερμανία το ενιαίο νόμισμα.

Είναι σαφές ότι στην Ιταλία επιτελέσθηκε τεράστια πολιτική αλλαγή. Η δεξιά Λέγκα και το μεταϊδεολογικό Κίνημα Πέντε Αστέρων κρατούν τώρα τα ηνία της χώρας.

Λόγω της κάθετης αντίθεσης του Ντι Μάιο, τελικά, στην κυβερνητική ομάδα δεν συμπεριελήφθη υπουργός του ακροδεξιού κόμματος Αδέλφια της Ιταλίας, το οποίο, όμως, μάλλον δεν θα καταψηφίσει την κυβέρνηση, αλλά θα διαλέξει την αποχή.

Το συνολικό μήνυμα είναι πολύ ισχυρό. Τι θα συμβεί στην Ευρώπη; Η νέα κυβέρνηση επέμενε συνεχώς, τις περασμένες ημέρες, ότι δεν έχει καμιά πρόθεση να βγάλει την Ιταλία από το ευρώ και ότι κάτι τέτοιο δεν περιλαμβάνεται στο «συμβόλαιο» των δύο κομμάτων.

Κάποια βασικά ερωτήματα, όμως, παραμένουν: Η Ρώμη θα επιμείνει στην ανάγκη να αυξήσει τη σχέση ελλείμματος-ΑΕΠ, για να μπορέσουν να γίνουν περισσότερες δημόσιες επενδύσεις; Και θα μπορέσει να βάλει στην ημερήσια διάταξη την ανάγκη να μη συνυπολογίζονται στο έλλειμμα οι παραγωγικές επενδύσεις, όπως τα μεγάλα δημόσια έργα;

Την εβδομάδα που μας πέρασε, οι Ιταλοί ξαναέζησαν τον «πανικό του σπρεντ» και σε πολλούς ξανάρθαν στον νου οι ημέρες του Νοεμβρίου του 2011, όταν η χώρα ξαφνικά βρέθηκε «στο χείλος της χρεοκοπίας» και η κυβέρνηση του Σίλβιο Μπερλουσκόνι αναγκάστηκε να παραιτηθεί, για να αφήσει τη θέση της στον τεχνοκράτη Μάριο Μόντι.

Τώρα, το νέο κυβερνητικό σχήμα ζητά να εγκαταλειφθεί οριστικά η λογική της λιτότητας και να γίνει σαφές ότι οι ευρωπαϊκές συνθήκες δεν πρέπει να θεωρούνται οριστικές και αμετάβλητες.

Αν, όμως, το χρηματιστήριο του Μιλάνου ξαναρχίσει να υποφέρει -με θεαματικές απώλειες- πόσο θα αντέξουν τα σχέδια «διόρθωσης» των μηχανισμών του ενιαίου νομίσματος;

Τα άλλα δύο κύρια στοιχεία που θα πρέπει να εξακριβωθούν είναι τι θα συμβεί με το μεταναστευτικό και με τις σχέσεις με τη Ρωσία.

Για το πρώτο θέμα -κύριας σημασίας- υπάρχει ο κίνδυνος να δούμε κάποιες «επιχειρήσεις-σκούπα», με διαφημιστική κυρίως πρόθεση, ώστε να ικανοποιηθεί μεγάλο μέρος της εκλογικής βάσης της Λέγκας.

Διότι και ο ίδιος ο Σαλβίνι πρέπει να γνωρίζει ότι είναι πολύ δύσκολο (αν όχι αδύνατον) να απελαθούν εξακόσιες χιλιάδες παράτυποι μετανάστες, από τη στιγμή που με πολλές χώρες καταγωγής τους δεν υπάρχουν καν διμερείς συμφωνίες.

Οσο για τη Ρωσία, το κυβερνητικό πρόγραμμα λέει ξεκάθαρα ότι πρέπει να αρθούν οι οικονομικές κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας και να αναβαθμιστούν οι σχέσεις με τη ρωσική ομοσπονδία. Συγχρόνως, δίνεται η διαβεβαίωση ότι η Ιταλία θα παραμείνει στη δυτική συμμαχία, αλλά μέρος των εταίρων φέρεται να έχει ανησυχήσει.

Τόσο που, σύμφωνα με διαρροές, υπάρχουν μυστικές υπηρεσίες ευρωπαϊκών χωρών οι οποίες μπορεί να μη συνεχίσουν να συνεργάζονται, με τον ίδιο «ενθουσιασμό» του παρελθόντος, με τις υπηρεσίες πληροφοριών της Ιταλίας.

Η «κάστα» της Βουλής

Πέρα από όλα αυτά, υπάρχει σαφώς και ένας γενικότερος προβληματισμός. Η νέα αυτή κυβέρνηση είναι αποτέλεσμα μιας σειράς προβλημάτων και αλλαγών.

Σχετίζεται, κατά την άποψή μου, με τις προσδοκίες που είχε γεννήσει ο Ματέο Ρέντσι (και σε ό,τι αφορά αλλαγές στην Ευρώπη), οι οποίες σε μεγάλο βαθμό διαψεύστηκαν.

Αλλά και με μια πολιτική τάξη η οποία έκανε τους Ιταλούς να νιώσουν ότι τις τελευταίες δεκαετίες, όποιος έμπαινε στη Βουλή και στη Γερουσία, ανήκε σε μια «κάστα» που δεν είχε καμία απολύτως σχέση με τους κοινούς θνητούς.

Οι ευθύνες της Αριστεράς (και φυσικά της Κεντροαριστεράς) είναι τεράστιες. Δεν κατάφεραν να ανοίξουν και πάλι έναν ουσιαστικό διάλογο με τους ψηφοφόρους, να βρουν έναν άμεσο λόγο, να αναμετρηθούν με πολλά ουσιαστικά προβλήματα.

Διότι όλοι φυσικά πρέπει να είμαστε αλληλέγγυοι με τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, αλλά δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σοφία για να καταλάβεις πως όταν δημιουργείς κέντρα υποδοχής σε πολλές υποβαθμισμένες περιοχές, με τεράστια ανεργία, κινδυνεύεις να μετατρέψεις την απελπισία σε βάρβαρο ρατσισμό.

Το Δημοκρατικό Κόμμα του Ρέντσι θριάμβευσε στο Παριόλι, στο Κολωνάκι της Ρώμης, και η Αριστερά του Ελεύθεροι και Ισοι παραλίγο να μην μπει στο Κοινοβούλιο.

Ας αρχίσουν, επιτέλους, μια γόνιμη αυτοκριτική, για να καταλάβουν με ποιον τρόπο (και αν) σκοπεύουν να καταπολεμήσουν ανισότητες, φτώχεια και προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης.