Κατέστρεψαν, λεηλάτησαν και παράνομα μετέφεραν

«Η ιδεολογία της αντίστασης είναι το κυρίαρχο στοιχείο του έθνους μας» είπε καταχειροκροτούμενος χθες ο Μανώλης Γλέζος, που, παρά την κλονισμένη υγεία του, σηκώθηκε από το κρεβάτι –με το γνωστό πείσμα του– και βρέθηκε στο βήμα της Παλαιάς Βουλής.

Ηταν εκ των βασικών ομιλητών της ημερίδας «Η αρπαγή των αρχαιοτήτων στην Κατοχή και ο αγώνας για την επιστροφή τους», που διοργανώθηκε από το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων.

Η ημερίδα έβαλε στο επίκεντρο την πολιτιστική θηριωδία των Γερμανών ναζί κατά τη διάρκεια της Κατοχής στην Ελλάδα (1941-1944). Κατέστρεψαν, λεηλάτησαν και παράνομα μετέφεραν, κυρίως στη Γερμανία, χιλιάδες ελληνικούς πολιτιστικούς θησαυρούς. Η καταστροφική μανία των «νέων Ελγιν» καταγράφηκε, ήδη, από το 1946 στην έκδοση του τότε υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας με τον τίτλο «Ζημίαι των Αρχαιοτήτων εκ του Πολέμου και των Στρατών Κατοχής».

Ωστόσο, εκτός από τις χιλιάδες καταγεγραμμένες ελληνικές αρχαιότητες που εκλάπησαν από μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους, άλλες τόσες παραμένουν άγνωστες, καθώς οι Γερμανοί πραγματοποίησαν λαθρανασκαφές και εξήγαγαν παράνομα τις αρχαιότητες στο εξωτερικό.

Στα δύο αυτά σημεία στάθηκαν οι ομιλητές ενώ έγινε αναφορά στους εκατοντάδες αρχαιολόγους, τεχνίτες, εργάτες, πανεπιστημιακούς καθηγητές, αντιστασιακούς όλους εκείνους τους εθελοντές που με μαχητικότητα, εξυπνάδα και αυτοθυσία κατέχωσαν τις αρχαιότητες πριν μπουν οι εισβολείς. Με εξέχουσα περίπτωση τη μαραθώνια 6μηνη επιχείρηση διάσωσης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Ετσι, όταν μπήκαν στην Αθήνα και κατευθύνθηκαν στο Μουσείο, οι αίθουσες ήταν άδειες. Είναι γνωστή η «αρχαιαλατρία» των ναζί αλλά και το «όνειρο» του Χίτλερ να φτιάξει στη γενέτειρά του το προσωπικό του μουσείο με κλεμμένους θησαυρούς από ολόκληρη την Ευρώπη. Ανάμεσά τους βρισκόταν και το εξαιρετικό άγαλμα, των ρωμαϊκών χρόνων, της Ηρακλειώτισσας, που το 1944 ανακάλυψαν τυχαία οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής στην πλατεία Δικαστηρίων στη Θεσσαλονίκη και ήταν το πρώτο που επαναπατρίστηκε το 1947.

Ο Μανώλης Γλέζος αναφέρθηκε στις πολιτιστικές λεηλασίες των ναζί, ωστόσο έβαλε στο επίκεντρο την αντίσταση των Ελλήνων: «Εχω τη γνώμη ότι πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τον προσανατολισμό μας. Τι ζητάμε; Το αναφαίρετο δικαίωμα των οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, αλλά αυτό δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, το κύριο. Το κύριο είναι να δείξουμε σε όλους τη συνεισφορά της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. […] Απ’ όλες τις χώρες της Ευρώπης μόνο η Ελλάδα δέχτηκε διπλή επίθεση: από τη φασιστική Ιταλία και τη Γερμανία.

Το προβάλαμε αυτό ποτέ;» αναρωτήθηκε. «Οι κατακτητές χρειάστηκαν 217 ημέρες για να μας νικήσουν όταν για την αμέσως επόμενη χώρα, τη Νορβηγία, χρειάστηκαν 60 ημέρες και η Δανία κατελήφθη αυθημερόν» τόνισε και υπογράμμισε: «Είναι χρέος μας να προβάλουμε τη συνεισφορά του λαού μας και να σταματήσουμε την ανακωχή πολέμου με τη Γερμανία, γιατί σήμερα βρισκόμαστε σε διπλωματικό πόλεμο. Μόλις υπογραφεί Συνθήκη Ειρήνης, αυτά που διεκδικούμε θα μας τα δώσουν αμέσως».

Ο πρόεδρος της Βουλής, Νίκος Βούτσης, χαιρέτισε τις διαχρονικές ενέργειες που έχουν γίνει για να μείνει ζωντανή και να εμπλουτίζεται η προσπάθεια εξεύρεσης λύσης στο ζήτημα των γερμανικών επανορθώσεων οφειλών και ανακοίνωσε ότι μέχρι το τέλος του 2018 θα συζητηθεί στην Ολομέλεια της Βουλής το «εξαιρετικό» πόρισμα της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής για τις γερμανικές επανορθώσεις. Αμέσως μετά, «θα γίνουν όλες οι απαραίτητες ενέργειες σε διεθνές επίπεδο, αλλά και διακρατικά, για να γνωστοποιηθεί το ζήτημα, να υπάρξει πίεση εκεί που πρέπει, να δοθούν απαντήσεις και να διεκδικηθούν με όλα τα μέσα οι γερμανικές επανορθώσεις.

Ως ηθικό ιστορικό καταρχήν μήνυμα και ως υποχρέωση όλων μας και πρώτα από όλα της Βουλής των Ελλήνων». Ανέφερε, δε, ότι πρέπει «να αποδώσουμε και αποδίδουμε φόρο τιμής σε όλους εκείνους που έκρυψαν τις αρχαιότητες πριν κρυφτούν οι ίδιοι. Είναι μέρος μια συστηματικής προσπάθειας για την ανασύσταση της συλλογικής μνήμης του λαού μας, κάτι που δεν ήταν αυτονόητο τις προηγούμενες δεκαετίες».

Θύμισε ότι στη Βουλή, έως πρόσφατα, δεν υπήρχε ούτε μια τιμητική πλάκα για τους 8 βουλευτές-θύματα της γερμανικής θηριωδίας. Επίσης ότι είμαστε η τελευταία χώρα στην Ευρώπη που δεν έχουμε μνημείο στο Αουσβιτς. «Εκεί όπου το αυγό του φιδιού εκκολάπτεται ξανά στην Ευρώπη» και, όπως είπε, η Βουλή των Ελλήνων θα χρηματοδοτήσει εξ ολοκλήρου ένα μεγάλο μνημείο.

Η υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου διάβασε απόσπασμα από το Ημερολόγιο του Γ. Σεφέρη που περιέγραφε την αποκάλυψη των θαμμένων αρχαιοτήτων στις 4 Ιουνίου του 1946 στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και υπογράμμισε: «Το υπουργείο Πολιτισμού εργάζεται διαρκώς, ώστε να ολοκληρωθεί η επιστροφή όλων των αρχαίων που βγήκαν από τη χώρα μας κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Είναι ένα θέμα μονίμως ανοιχτό, μια διαδικασία με στοχευμένες διεκδικήσεις και συγκεκριμένα αποτελέσματα».

Παρά το γεγονός ότι χαρακτηρίζεται δύσκολη υπόθεση, οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού, σύμφωνα με πληροφορίες μας βρίσκονται στα ίχνη εκατοντάδων κλεμμένων αντικειμένων τα οποία ταυτίζουν μέσα από αρχεία που έρχονται στην επιφάνεια.

Από την πλευρά της, η γ.γ. του ΥΠΠΟΑ Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη ξεκίνησε «με την κοινή παραδοχή ότι οι νόμιμες και δίκαιες αξιώσεις μας επί της Γερμανίας, πέρα από ζήτημα ηθικής τάξης και διεθνούς νομιμότητας, συνδέονται και με τον αγώνα για αποκατάσταση της ακεραιότητας των μνημείων και των αρχαιολογικών συνόλων, τη συμπλήρωση της ιστορικής μνήμης».

Ανέφερε ότι «οι λαθρανασκαφές, οι απαλλοτριώσεις, οι εσκεμμένες κλοπές που διεπράχθησαν συνειδητά και με περισσή σπουδή για την κάλυψη των ιχνών –υπόθεση εύκολη σε περιόδους πολέμου– αιτιολογούν πλήρως γιατί δεν γνωρίζουμε ακριβώς τις διαστάσεις αυτής της απώλειας.

Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι πολλά από τα αρχαία ελληνικά λάφυρα πολέμου να βρίσκονται τώρα “νομίμως” στα χέρια συλλεκτών, ιδιωτών και ενδεχομένως στις αποθήκες μουσείων. Σε συνεχή συνεργασία με τα στελέχη της Δ/νσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών αποφασίσαμε να επιχειρήσουμε τη συστηματική, εκ νέου καταγραφή κλαπεισών στη διάρκεια της Κατοχής αρχαιοτήτων» και ανακοίνωσε την ημερίδα που θα διοργανώσει με αυτό το θέμα, το υπουργείο Πολιτισμού μέσα στο 2018.

Χαιρετισμούς και ομιλίες απηύθυναν επίσης οι Ιγνάτιος Αξιώτης, Τούλα Μαρκέτου, Βασίλης Κοσμόπουλος, Ελένη Πιπέλια, Ελευθερία Ακριβοπούλου, Γιώργος Φλωράκης, ενώ συντονιστής ήταν ο δρ Αριστομένης Ι. Συγγελάκης.