Αλμα ενηλικίωσης με Γιάνατσεκ και Χουβαρδά

Αναμφίβολα θετικό είναι το γεγονός ότι η ΕΛΣ αποφάσισε πρόσφατα να παρουσιάσει όπερες του Λέος Γιάνατσεκ (1854-1928). Μετά το προ τριετίας ξεκίνημα που έγινε με την «Πονηρή Αλεπουδίτσα» (2014/15), φέτος ακολούθησε η «Υπόθεση Μακρόπουλου», ενώ η επόμενη καλλιτεχνική περίοδος εγκαινιάζεται με τη «Γενούφα».

Το νέο, πρώτο με ελληνική υπογραφή, σκηνικό ανέβασμα όπερας του Γιάνατσεκ εμπιστεύτηκε η ΕΛΣ στον σκηνοθέτη Γιάννη Χουβαρδά, ενώ για τη μουσική διεύθυνση μετακλήθηκε ο Τσέχος αρχιμουσικός Οντρέι Ολος. Αληθινό άλμα για την ΕΛΣ, η διεθνούς στίγματος παράσταση στην κατάμεστη αίθουσα άφησε μουσικά και σκηνικά πάρα πολύ καλές εντυπώσεις και ενθουσίασε το κοινό.

Προσπερνώντας γενικώς τη ρεαλιστική απόδοση της δράσης, ο Γιάννης Χουβαρδάς πρότεινε μια εύστοχη ανάγνωση που οπτικοποίησε την κεντρική για το έργο ιδέα ότι η ζωή έχει νόημα ακριβώς και μόνο επειδή είναι πεπερασμένη χρονικά. Ευανάγνωστη, ακριβής, διανθισμένη με πικρό χιούμορ, άριστα οργανωμένη σε πρώτο/αφηγηματικό και δεύτερο/υπομνηματιστικό επίπεδο, η δράση εκτυλίχθηκε α λα Μαρτάλερ αφαιρετικά σε ένα απρόσωπο καθιστικό του 20ού αιώνα -«σπίτι του χρόνου», προθάλαμο θανάτου- κρατώντας όλους τους χαρακτήρες συνεχώς επί σκηνής, με τον καθένα να υποδύεται συνεχώς το δράμα του.

Πανταχού παρούσα η βωβή, ανατριχιαστική φιγούρα του ιατρού/θανάτου (Ιερώνυμος Καλετσάνος), εμπνευσμένη από την τελική σκηνή της «Οδύσσειας του Διαστήματος» του Κιούμπρικ, ύφαινε ασταμάτητα σχέσεις και νοηματικούς συσχετισμούς μεταξύ των χαρακτήρων. Την οπτική του σκηνοθέτη υπηρέτησαν άριστα το κλειστοφοβικό σκηνικό της Εύας Μανιδάκη, τα καρατερίστικα, δεκαετίας ’60 κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, οι παγεροί, επίπεδοι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου και η ισορροπημένα στιλιζαρισμένη κινησιολογία της Πατρίσιας Απέργη.

Σε μουσικό επίπεδο ήταν μια παράσταση συνόλου της οποίας ηγήθηκε αδιαπραγμάτευτα η υψίφωνος Ελενα Κελεσίδη (Εμίλια Μάρτυ) και στην οποία η ορχήστρα της ΕΛΣ, υπό τον έμπειρο Τσέχο αρχιμουσικό, πρόσφερε με προσήλωση τον καλύτερο εαυτό της! Επιστρατεύοντας την πλούσια εμπειρία της, η ελληνικής καταγωγής Καζακστανή υψίφωνος με τη διεθνή σταδιοδρομία απέδωσε τον εφιαλτικά δύσκολο –και μεγάλο!– ρόλο της «απέθαντης» πρωταγωνίστριας με θαυμαστή άνεση, τονική ακρίβεια, καλαίσθητη έκφραση και λαμπερή, σαγηνευτική σκηνική παρουσία.

Αριστα διδαγμένοι τους ρόλους τους, πολύ καλοί έως καλοί ήσαν όλοι οι δευτεραγωνιστικοί χαρακτήρες: Δημήτρης Πακσόγλου (Αλμπερτ Γκρέγκορ), Βαγγέλης Μανιάτης (Δρ Κόλενατυ), Νίκος Στεφάνου (Βίτεκ), Αρτεμις Μπόγρη (Κριστίνα), Γιάννης Γιαννίσης (βαρόνος Πρους), Χρήστος Κεχρής (Γιάνεκ), Δημήτρης Σιγαλός (Κόμης Χάουκ). Μια παράσταση-σταθμός ενηλικίωσης για την ΕΛΣ, που αξίζει να μείνει στο δραματολόγιο!

Ανασταίνοντας μια πρωτοχριστιανική λειτουργία

Την Τρίτη 15/5, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», η Χορωδία της ΕΡΤ και σολίστες, υπό τον Δημήτρη Κτιστάκη, παρουσίασαν έργα θρησκευτικής μουσικής, αφήνοντας καλές εντυπώσεις. Πρώτη δόθηκε η λειτουργία του Δημήτρη Μαραγκόπουλου «Ελαφος επί της πηγής» (2012), σύγχρονη μελοποίηση αλεξανδρινής ακολουθίας των παλαιοχριστιανικών χρόνων.

Εμπνεόμενος από το αρχαϊκό, λιτό, ποιητικό κείμενο, που αποδίδεται (πρωθύστερα) στον Απόστολο Μάρκο, ο συνθέτης μελοποίησε αποσπάσματά του, συνδυάζοντας βυζαντινό ψάλτη, λύρα, βιολί, ηλεκτρικό πληκτροφόρο και χορωδία. Στη συνειδητά υβριδική/μιξογενή γραφή του το οικείο βυζαντινό ψαλτικό μέλος, τα παραδοσιακά ανατολικομεσογειακά ακούσματα της λύρας, και η συνοδεία από βιολί, τρομπόνι και ανατολίζοντα «new age» ατμοσφαιρικά πληκτροφόρα συναντήθηκαν σε προσχεδιασμένα τεταμένη αρμονική συμπορεία με μια χορωδιακή γραφή συνειδητά μοντέρνα, που ενίοτε θύμιζε τον Πεντερέτσκι των «Κατά Λουκάν Παθών».

Ενδιαφέροντα ήσαν τα ενόργανα ιντερλούδια/στάσεις (βιολί, λύρα, πληκτροφόρο), περιττή η ηλεκτρονική ηχητική ενίσχυση του ψάλτη/λυράρη (Βασίλης Αγροκώστρας). Τυπικά «crossover» στην εκλεκτικιστική αλλά ασυμβίβαστη αντιπαράθεση μουσικών αρμονιών, τρόπων και υφών, το αποτέλεσμα εξέπεμψε πειστικά τη σύγχρονη αμηχανία στέγασης ενός θρησκευτικού συναισθήματος παραπαίοντος μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας. Το έργο αποδόθηκε με ακρίβεια και τεταμένη προσήλωση.

Στο αντίθετο άκρο -αυτό της ευκολίας και της αδιαμεσολάβητης αμεσότητας- κινήθηκε η διεθνώς παρουσιαζόμενη χορωδιακή «Λειτουργία» (1992) του ανατολικοευρωπαϊκής καταγωγής Αμερικανού Στιβ Ντομπρογκόζ (γενν. 1956). Πρόκειται για έργο τονικό, λυρικό, αβασάνιστα υβριδικό (τζαζ, ποπ, κλασική), δίχως αξιώσεις πρωτοτυπίας ή επιφάσεις μοντερνισμού, χτισμένο σε οικεία, μεταρομαντική μουσική γλώσσα, ποικιλμένη με ήπια μινιμαλιστικούς ρυθμούς. Η παρουσίασή του από τη Χορωδία της ΕΡΤ, υπό τον Κτιστάκη, υπήρξε ακριβής, αβίαστη, ψυχαγωγικά ευχάριστη.