«Είμαι 40 χρόνων και πρώτη φορά βλέπω σκάφος να έρχεται από την απέναντι όχθη»

Αποστολή στους Ψαράδες

Μια κουκκίδα αχνοφαινόταν στο βάθος της λίμνης της Μεγάλης Πρέσπας από τον Βορρά, όμως όλοι ήξεραν εδώ, στους Ψαράδες, στο παραλίμνιο χωριό με τους 70 μόνιμους κατοίκους, ποιος επέβαινε στο πλοιάριο που θα προσέγγιζε το μικρό λιμάνι.

«Είμαι 40 χρόνων», μας λέει μια χαμογελαστή γυναίκα στο εστιατόριο «Συντροφιά», την ώρα που έστρωνε τα τραπέζια για τους επισήμους, «και είναι η πρώτη φορά στη ζωή μου που βλέπω ένα σκάφος να έρχεται από την απέναντι ακτή. Ολα αυτά τα χρόνια ζήσαμε απομονωμένοι ο ένας από τον άλλο. Ποιος το περίμενε να έρθει στο χωριό μας ο Ζάεφ».

Δεν επιλέχτηκε τυχαία αυτή η εσχατιά της ελληνικής γης, αυτό το υγρό αόρατο σύνορο που χωρίζει τη χώρα μας από τον βόρειο γείτονα, για να διεξαχθεί η μεγάλη συνάντηση της υπέρβασης. Στα γύρω βουνά, με την πανέμορφη φύση και τα εγκαταλειμμένα σλαβόφωνα χωριά με τα πετρόχτιστα σπίτια, γράφτηκαν οι τελευταίες σελίδες του εμφύλιου πολέμου, που σηματοδότησαν και την ανέγερση ενός αδιαπέραστου αόρατου τείχους που χώρισε με αίμα αδέλφια, οικογένειες και λαούς.

Εδώ στους Ψαράδες, υψώθηκε το φράγμα που χώριζε δύο κόσμους. Ομως οι καιροί αλλάζουν.

Η άφιξη των επισήμων και της συνοδείας τους, του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, του υπουργού Εξωτερικών, Νίκου Κοτζιά, του ειδικού μεσολαβητή του ΟΗΕ, Μάθιου Νίμιτς, της ύπατης εκπροσώπου Εξωτερικής Πολιτικής και Αμυνας της Ε.Ε. Φεντερίκα Μογκερίνι, του επιτρόπου Διεύρυνσης της Ε.Ε. Γιοχάνες Χαν και της διευθύντριας πολιτικών υποθέσεων του ΟΗΕ, Ρόζμαρι ντι Κάρλος, που έφτασαν εδώ από νωρίς για να υποδεχτούν τον πρωθυπουργό της ΠΓΔΜ Ζόραν Ζάεφ και τον υπουργό Εξωτερικών, Νίκολα Ντιμίτροφ, ήταν ένα πρωτοφανές γεγονός για το ήσυχο ψαροχώρι, αλλά και μια ιστορική στιγμή όχι μόνο για την Ελλάδα και την ΠΓΔΜ, αλλά για όλα τα Βαλκάνια, την Ευρώπη και τον κόσμο.

Ο κόσμος, στριμωγμένος κάτω από τη λευκή τέντα που είχε στηθεί μήπως και βρέξει, χειροκρότησε θερμά τον Αλέξη Τσίπρα και ιδιαίτερα τον Νίκο Κοτζιά, που έδειχνε συγκινημένος, και μόλις έγινε γνωστό ότι ο ειδικός μεσολαβητής του ΟΗΕ είχε τα γενέθλιά του, αυθόρμητα, άρχισαν όλοι να τραγουδούν «Happy birthday Mr. Nimitz».

Η γιορτή είχε αρχίσει. Οσο το μικρό καράβι προσέγγιζε την ακτή, ο χρόνος κυλούσε αντίστροφα για να αφήσουμε πίσω μας μια διαμάχη πολλών δεκαετιών, τον φόβο, τη δυσπιστία και την απομόνωση.

Στην αποβάθρα, υποδέχτηκαν τους Ζάεφ και Ντιμίτροφ ο Αλέξης Τσίπρας και ο Νίκος Κοτζιάς και στη συνέχεια ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, με τον Ζόραν Ζάεφ δίπλα του στο πόντιουμ, πλαισιωμένοι από τις σημαίες των δύο χωρών και της Ε.Ε. και με φόντο τη λίμνη και τις όχθες της ΠΓΔΜ, ξεκίνησε την ομιλία του. Ακολούθησε ο Ζάεφ, για να αποθεωθούν οι δύο πρωθυπουργοί τη στιγμή που αγκαλιάστηκαν και ύψωσαν τα ενωμένα χέρια τους.

Η υπογραφή από τους δύο υπουργούς Εξωτερικών και τον Μάθιου Νίμιτς της διεθνούς συμφωνίας που έθεσε τέλος σε μια διαμάχη δεκαετιών, μιας μοναδικής στιγμής του παρόντος που έχει στραμμένο το βλέμμα στο μέλλον, ήταν πια κομμάτι της ιστορίας.

Ο Ζόραν Ζάεφ έβγαλε τη γραβάτα του και την πρόσφερε στον Αλέξη Τσίπρα για να τη φορέσει, αλλά ο πρωθυπουργός μάλλον την κράτησε για να τη βάλει με το τέλος του μνημονίου.

Μέσα στο πανδαιμόνιο των χειροκροτημάτων, καλύφθηκε ο ήχος της καμπάνας της εκκλησίας που ηχούσε πένθιμα με πρωτοβουλία του τοπικού εφημέριου, ο οποίος έκανε μνημόσυνο για τη Μακεδονία. «Δίνουν το όνομα Μακεδονία, αυτό είναι προδοσία» θα μας πει αργότερα. Στο «μνημόσυνο» συμμετείχαν μόλις λίγες δεκάδες άτομα, με αρκετούς από τους κατοίκους του χωριού να συμμετέχουν στη γιορτή και άλλους να κρατούν επιφυλακτική στάση και για τις δύο πλευρές.

«Θα κριθεί στην πράξη και εκ του αποτελέσματος αν είναι για καλό ή για κακό» θα μας πει ένας μαγαζάτορας, ενώ ένας ψαράς, ο Γερμανός, μικρό όνομα που συνηθίζεται στην περιοχή, είπε: «Είμαστε φιλήσυχοι άνθρωποι, οι πολιτικοί μάς μπερδεύουν με αυτά που λένε, αυτό που ξέρω είναι ότι πρέπει να έχουμε καλές σχέσεις με τους γείτονες. Αυτή η λίμνη μάς ενώνει, δεν μας χωρίζει. Μισό αιώνα περιμέναμε αυτή τη στιγμή».

Οι επίσημες αντιπροσωπείες αναχώρησαν με πλωτά για την απέναντι πλευρά για να γευματίσουν, για να έχει πατήσει η συμφωνία και στις δύο όχθες. Ομως τώρα, αρχίζει ένας άλλος μαραθώνιος: τα βήματα για την επικύρωσή της και από τις δύο χώρες, μια πολύμηνη διαδικασία που κρύβει σκοπέλους μέχρι να φτάσει σε ασφαλές λιμάνι. Πάντως μετά τη σημερινή ημέρα, γίνονται όλο και πιο λίγοι αυτοί που έχουν αμφιβολίες ότι θα τερματίσουμε μαζί σε αυτό το μακρύ ταξίδι με δύο νικητές.