Ο μεγάλος ασθενής, η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας που προβλέφθηκε από τον συστατικό νόμο του Εθνικού Συστήματος Υγείας το 1983, ποτέ δεν ολοκληρώθηκε, «χτυπήθηκε» από την πολιτική των μνημονίων, με απολύσεις προσωπικού, κλείσιμο μονάδων, απαξίωση εργαστηρίων και μετακύλιση πόρων στον μεγαλοϊδιωτικό, κρατικοδίαιτο τομέα, σήμερα παραμένει σε τεχνητό κώμα.
Παρά τις υποσχέσεις και τις καλές προθέσεις της κυβέρνησης για ανασύστασή της, κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται στο άμεσο μέλλον. Οι πολίτες ταλαιπωρούνται και επιβαρύνονται, αφού οδηγούνται στον ιδιωτικό τομέα, ενώ όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα, εγκαταλείπουν την υγεία τους ή κάνουν εκπτώσεις…
«Πολλές φορές δεν βρίσκεις γιατρούς, ειδικότητες. Αλλες φορές κολλάει το σύστημα όταν έρχεσαι να γράψεις τα φάρμακά σου. Το μεσημέρι κλείνει, λειτουργεί μόνο το πρωί, σαν τράπεζα. Το απόγευμα πρέπει να πας στο νοσοκομείο να περιμένεις ώρες. Ατελείωτες ώρες», λέει ο Βασίλης Βουργίδης, συνταξιούχος.
Μαζί με τη σύζυγό του Αναστασία περίμενε στον δεύτερο όροφο της Τοπικής Μονάδας Υγείας (ΤΟΜΥ) Κεραμεικού να δει πνευμονολόγο. Ηταν ο μοναδικός ασθενής σε όλο τον όροφο με τους μεγάλους διαδρόμους. Ιδια η εικόνα και στον πρώτο όροφο. Μοναδικός επισκέπτης εκεί, ένας φωνακλάς μπέμπης στο καρότσι του.
«Κάποτε κάναμε και αιματολογικές και άλλες εξετάσεις εδώ. Τώρα δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα. Πάλι πρέπει να πάμε στο νοσοκομείο όπου σου δίνουν ραντεβού μετά από 5 μήνες. Τι να το κάνεις όταν καίγεσαι να δεις τι γίνεται; Πάμε έξω και τις κάνουμε με συμμετοχή. Πάλι το χέρι στην τσέπη», εξηγεί ο Βασίλης και προσθέτει: «Δεν φταίνε για όλα οι τελευταίοι. Αλλοι τα ρήμαξαν. Αλλά τους τελευταίους βρίζεις περισσότερο, γιατί αυτοί είναι τώρα στην εξουσία και δεν έχουν τηρήσει τις υποσχέσεις τους».
Τα προβλήματα στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας είναι οξυμμένα, τονίζει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» ο Παναγιώτης Ψυχάρης, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Επιστημονικού Υγειονομικού Προσωπικού ΕΟΠΥΥ-ΠΕΔΥ. Μονάδες Υγείας υποστελεχωμένες, με μεγάλες ελλείψεις στις υλικοτεχνικές υποδομές, με εργαστήρια που υπολειτουργούν, χωρίς προσωπικό φύλαξης.
Γιατροί που εργάζονται και είναι απλήρωτοι για μήνες ή γιατροί που αρνείται να τους προσλάβει το υπουργείο Υγείας παρόλο που έχουν δικαιωθεί δικαστικά. «Παρά τις προεκλογικές υποσχέσεις παραμένουν ακόμα σήμερα 2.500 γιατροί απολυμένοι από το 2014. Σήμερα είμαστε μπροστά σε καινούργιες απολύσεις στο τέλος του 2018, με αποτέλεσμα την περαιτέρω αποδυνάμωση των Κέντρων Υγείας», συμπληρώνει.
Οι μισθοί των γιατρών πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης συνεχώς μειώνονται. Οι συμβάσεις των επικουρικών τελειώνουν σε λίγους μήνες και πρόκειται να απολυθούν. Οι υποσχέσεις για προκήρυξη μόνιμων θέσεων τόσο γι’ αυτούς όσο και για τους απολυμένους παραμένουν ανεκπλήρωτες.
Παράλληλα, πολλά εργαστήρια έχουν κλείσει και τα περισσότερα υπολειτουργούν όχι μόνο λόγω έλλειψης γιατρών, αλλά και λόγω έλλειψης αντιδραστηρίων. «Ο κόσμος πηγαίνει στον ιδιωτικό τομέα όπου πληρώνει 15% συμμετοχή, καθώς τα παραπεμπτικά εκτελούνται ιδιωτικά σε ποσοστό 95%, με τη μερίδα του λέοντος να πηγαίνει στις μεγάλες επιχειρήσεις Υγείας. Την ίδια ώρα που τα δημόσια εργαστήρια μαραζώνουν, συνεχίζουν να φυτρώνουν καθημερινά νέες μεγάλες επιχειρήσεις υγείας και ο ΕΟΠΥΥ πληρώνει πανάκριβα τις εξετάσεις», σημειώνει ο κ. Ψυχάρης.
Ο πολίτης τι κάνει;
Κάθε μήνα ο 80χρονος Κώστας Ρεβύθης επισκέπτεται το Κέντρο Υγείας Αλεξάνδρας για να πάρει τα αιματολογικά του φάρμακα. «Ερχομαι το πρωί για να μη βρω κόσμο», μας λέει. Η εμπειρία του με το Κέντρο Υγείας είναι μεγάλη. Παράπονο δεν έχει. «Εδώ είναι μια χαρά, έρχομαι, παίρνω τα φάρμακά μου και φεύγω».
Οταν όμως χρειάστηκε φροντίδα για την επανεμφάνιση καταρράκτη, τον παρέπεμψαν σε νοσοκομείο και τα… είδε όλα. «Ταλαιπωρήθηκα. Περίμενα στα εξωτερικά ιατρεία του ‘‘Αγ. Σάββα’’ για ώρες και έζησα μια γραφειοκρατία δίχως τέλος». Προ δεκαετίας ο 80χρονος είχε υποβληθεί σε επέμβαση καταρράκτη ιδιωτικά, γιατί «τότε μπορούσαμε». Στα τέλη του 2017, όταν άρχισε να έχει ενοχλήσεις στο χειρουργημένο μάτι, «είπα να μην μπλέξω, να πάω στο δημόσιο».
Το Κέντρο Υγείας Αλεξάνδρας είναι από τις πρότυπες μονάδες της ΠΦΥ που σχεδιάζει η κυβέρνηση, αφού εφημερεύει με τρεις ενεργές ειδικότητες -παθολόγο, καρδιολόγο, παιδίατρο- και έχει ακόμα 5 σε επιφυλακή – ορθοπεδικό, χειρουργό, οδοντίατρο, ακτινολόγο, μικροβιολόγο.
«Ξεκινήσαμε από χαμηλά με στόχο να φτάσουμε πολύ ψηλά», λέει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» η διοικήτρια της μονάδας, Κύρα Ζαμάγια. Θέλουμε να φτάσουμε στην εφημερία με ενεργές και τις οκτώ ειδικότητες και την αντίστοιχη στήριξη, προσθέτει.
Κι εξηγεί: μπορεί να βρίσκεται σε επιφυλακή μικροβιολόγος και ακτινολόγος, αλλά δεν υπάρχει το υποστηρικτικό προσωπικό για να κάνει την αιματολογική λήψη ή τεχνικός για την ακτινογραφία. Για να είναι ενεργές σε 24ωρη εφημερία όλες οι ειδικότητες, λέει, πρέπει να ανοίξουν και τα υπόλοιπα Κέντρα Υγείας στο λεκανοπέδιο. «Γιατί αν μου έρθουν εμένα 50-100 περιστατικά την ίδια ώρα, πώς θα τα φροντίσω;».
Ελλείψει πρωτοβάθμιας, όλοι καταλήγουν στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των νοσοκομείων. Στα μεγάλα νοσοκομεία η καθυστέρηση φτάνει 8-10 ώρες και μέχρι να γίνει εισαγωγή με όλες τις εξετάσεις μπορεί να φτάσει και τις 20 ώρες, επισημαίνει στην «Εφ.Συν.» ο Μιχάλης Γιαννάκος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων στα Δημόσια Νοσοκομεία (ΠΟΕΔΗΝ).
Τα βιβλιάρια ασθενείας κατάντησαν κουρελόχαρτα, λέει ο Μ. Γιαννάκος. Παρότι αυξήθηκε 2% η κράτηση για την υγειονομική περίθαλψη, πληρώνεται από τις τσέπες των ασφαλισμένων. Ακόμα και για τη συνταγή στον συμβεβλημένο γιατρό του ΕΟΠΥΥ πληρώνεις 10 ευρώ, ενώ αν πας για εξέταση, το κόστος είναι 40-50 ευρώ κι ας είναι συμβεβλημένος. Και όταν πας στο φαρμακείο να πάρεις το φάρμακό σου, πολλές φορές συμφέρει να το αγοράσεις από την τσέπη σου παρά με τη συνταγή, γιατί πληρώνεις τη διαφορά μεταξύ γενόσημου και πρωτότυπου, 25 ευρώ συμμετοχή κατά μέσο όρο, 1 ευρώ τη συνταγή που δεν περιλαμβάνει περισσότερα από τρία φάρμακα.
Το μεγάλο στοίχημα
Ο επανασχεδιασμός της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας που διαφήμισε η σημερινή κυβέρνηση προχωρά με ρυθμούς χελώνας. Παρά τη δέσμευση του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα από τη Θεσσαλονίκη στις 9 Μαΐου του 2017 ότι μέσα στο 2017 θα λειτουργήσουν 239 Τοπικές Μονάδες Υγείας (ΤΟΜΥ), την οποία επανέλαβε πάλι από τη Θεσσαλονίκη στις 13 Δεκεμβρίου 2017, μέχρι στιγμής λειτουργούν μόνο 62, όπως μας λέει ο Σταμάτης Βαρδαρός, αναπληρωτής γενικός γραμματέας του υπουργείου Υγείας.
Οι ΤΟΜΥ είναι τα ιατρεία της γειτονιάς που θα στηρίζονται στις βασικές ειδικότητες -του οικογενειακού γιατρού, δηλαδή του παθολόγου, του παιδιάτρου και του γενικού γιατρού- και θα διαθέτουν ομάδα αποτελούμενη από νοσηλευτή, κοινωνικό λειτουργό κ.λπ. Θα κάνουν πρόληψη και προαγωγή υγείας, θα ετοιμάσουν τους ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους των ανθρώπων και θα καθοδηγούν τους αρρώστους στο σύστημα υγείας με παραπομπές βασισμένες σε επιστημονικά κριτήρια.
Γιατροί σε κινητικότητα
«Το τελευταίο διάστημα είμαστε μάρτυρες της υποτιθέμενης προσπάθειας της κυβέρνησης να οργανώσει αυτό που η ίδια αποκαλεί Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας με τις ΤΟΜΥ», λέει ο Λεωνίδας Βιτωράτος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.
«Μήνες τώρα δημοσιεύονται διθύραμβοι για τη μεγάλη ανατροπή-αναδιοργάνωση της πρωτοβάθμιας μέσω ΕΣΠΑ, με τη δημιουργία των μονάδων αυτών μέσα στους δήμους, με την ταυτόχρονη ενίσχυση των Κέντρων Υγείας με ιατρικό-διοικητικό-υγειονομικό προσωπικό διαφόρων ειδικοτήτων, ώστε να αρχίσουν να λειτουργούν σε πρωινή-απογευματινή βάρδια, ακόμα και βραδινή, προκειμένου να μειωθεί ο αριθμός των περιστατικών που καταλήγουν στα νοσοκομεία και δεν χρήζουν δευτεροβάθμιας ή τριτοβάθμιας φροντίδας υγείας», υποστηρίζει.
Τίποτα όμως από όλα αυτά δεν ισχύει, λέει η Κατερίνα Σαμψώνα, αντιπρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων ΠΦΥ & Υπαλλήλων ΔΥΠΕ Δυτικής Ελλάδας, Πελοποννήσου & Ιονίων Νήσων. «Η τραγική καθυστέρηση των υπευθύνων για την ανεύρεση κτιρίων και η μη συμμετοχή ιατρικού προσωπικού στις προκηρύξεις είχε αποτέλεσμα την τροποποίηση της αρχικής απόφασης και τη συστέγαση των ΤΟΜΥ με τα Κέντρα Υγείας, αποδυναμώνοντας έτσι στην ουσία τον ρόλο τους, δημιουργώντας ταυτόχρονα σύγχυση στους ασφαλισμένους και στους ασθενείς που καταφτάνουν στις Μονάδες Υγείας», λέει μιλώντας στην «Εφ.Συν.».
Για να κερδίσει το στοίχημα η κυβέρνηση ανοίγει ΤΟΜΥ και για να τις λειτουργήσει μετακινεί γιατρούς από την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας ή από τα Κέντρα Υγείας αστικού ή αγροτικού τύπου, αποδυναμώνοντάς τα, εξηγεί ο Μιχάλης Γιαννάκος.
Με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων οργάνωσης των ΤΟΜΥ στο προσωπικό των Κέντρων Υγείας και τον συνωστισμό του προσωπικού σε ένα και μόνο γραφείο, λόγω έλλειψης κτιρίων, δεν μπορεί να γίνει λόγος για πετυχημένη οργάνωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, συμπληρώνει ο η Κ. Σαμψώνα. Επιπρόσθετα, η προχειρότητα του εγχειρήματος των ΤΟΜΥ αποδεικνύεται από την έλλειψη οργάνωσης και υποδοχής του προσωπικού με προγράμματα εκπαίδευσης και με την παντελή απουσία υλικοτεχνικού εξοπλισμού και αυτόνομων κτιρίων.
ΤΟΜΥ στα χαρτιά
Παραδείγματα ΤΟΜΥ που υπάρχουν μόνο στα χαρτιά είναι πολλά, λένε οι γιατροί και οι εργαζόμενοι στην ΠΦΥ. Ενδεικτικά αναφέρουν το παράδειγμα της 6ης Υγειονομικής Περιφέρειας Πελοποννήσου, Ιονίων Νήσων, Ηπείρου και Δυτικής Ελλάδας, όπου οι ΤΟΜΥ, άνευ εξοπλισμού, συστεγάζονται με Κέντρα Υγείας σε Πάτρα, Καλαμάτα, Ναύπλιο, Αγρίνιο.
Συγκεκριμένα για την Πάτρα, ΤΟΜΥ θα βρει κανείς στο Κέντρο Υγείας Ανω Πόλης, Νοτίου Τομέα και Βορείου Τομέα. Οι καταγραφές γίνονται χειρόγραφα και εκτός από μετακινούμενοι, οι γιατροί και οι νοσηλευτές έχουν γίνει και μεταφορείς υπολογιστών, γραφείων, καρεκλών κ.λπ. Το ίδιο συμβαίνει και στην 3η Υγειονομική Περιφέρεια Μακεδονίας, συγκεκριμένα στην Ανατολική Θεσσαλονίκη, και προσεχώς στο Ηράκλειο της 7ης Υγειονομικής Περιφέρειας Κρήτης.
Η αποτυχία εύρεσης χώρων στέγασης των Τoπικών Μονάδων Υγείας και η απροθυμία γιατρών να τα στελεχώσουν οδηγούν σε αυθαίρετες ενέργειες που επιτείνουν την απαξίωση των Κέντρων Υγείας (Κ.Υ.), συμπληρώνει ο Παναγιώτης Ψυχάρης: Το υπουργείο προχωρεί σε συστεγάσεις των ΤΟΜΥ στα Κ.Υ. χωρίς να υπάρχουν οι απαραίτητοι χώροι και επιχειρεί να καλύψει τα κενά στη στελέχωση του συστήματος των οικογενειακών γιατρών με αλλαγή του αντικειμένου εργασίας των θεραπευτών γιατρών (γεν. ιατρών, παθολόγων και παιδιάτρων) σε οικογενειακούς ιατρούς. «Αυτό θα έχει καταστροφικές συνέπειες στη λειτουργία των Κέντρων Υγείας. Από θεραπευτές ιατροί θα μετατραπούν σε ‘‘τροχονόμους’’».
Πεποίθηση των γιατρών είναι ότι από ένα πρωτοβάθμιο σύστημα υγείας «δεν μπορούν να λείπουν οι εξειδικευμένοι γιατροί». Οι ίδιοι μιλούν για «ένα σύστημα στο οποίο για ένα απλό κάταγμα ο πολίτης δεν θα καταφύγει στο νοσοκομείο αλλά στο Κέντρο Υγείας ή στις ΤΟΜΥ, όπου θα μπορεί να βγάλει ακτινογραφία και να βάλει γύψο. Με τους γενικούς γιατρούς τα νοσοκομεία δεν θα ξεμπλοκάρουν».
Είναι σημαντικό, επισημαίνει ο Π. Ψυχάρης, οι γιατροί «να μπορούν να αντιμετωπίζουν επί τόπου τέτοια περιστατικά, ειδικότερα στις απομονωμένες περιοχές, χωρίς να απαιτούνται διακομιδές σε νοσοκομείο. Στη Σίκινο, με 200 άτομα πληθυσμό, είναι καταλυτικό να μπορεί να αντιμετωπίζεται στοιχειωδώς ένα έμφραγμα τις πρώτες ώρες».
Μετά την ψυχρολουσία του Αυγούστου 2017, όταν στην προκήρυξη 1.195 θέσεων οικογενειακών γιατρών για ΤΟΜΥ, υποβλήθηκαν μόλις 583 αιτήσεις, το υπουργείο Υγείας δέχθηκε άλλο ένα «χαστούκι»: στην πρόσφατη πρόσκληση ενδιαφέροντος για 2.829 θέσεις οικογενειακών γιατρών του ΕΟΠΥΥ που θα καλύψουν ασφαλισμένους όπου δεν θα αναπτυχθούν ΤΟΜΥ, ανταποκρίθηκαν μόλις 1.200.
«Οταν πας στον πόλεμο, χρησιμοποιείς τα όπλα που έχεις», προσθέτει ο Π. Ψυχάρης και εξηγεί: Στην Αθήνα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, μετράμε 25.332 γιατρούς, από τους οποίους οι 439 είναι γενικοί γιατροί. Δηλαδή μόλις το 1,73% των γιατρών της Αθήνας είναι γενικοί γιατροί, οι υπόλοιποι είναι εξειδικευμένοι. Πώς λοιπόν θα φτιάξεις ένα σύστημα ΠΦΥ βασισμένο στους γενικούς γιατρούς, τους οποίους έχεις θεοποιήσει;». Είναι προτιμότερο, συμπεραίνει, να γίνουν προσλήψεις μόνιμων ειδικευμένων γιατρών στα Κέντρα Υγείας.
Η θέση της Ομοσπονδίας είναι Κέντρα Υγείας όπως αυτό της Λ. Αλεξάνδρας σε 24ωρη εφημερία, που θα διαθέτουν εξειδικευμένους γιατρούς οι οποίοι θα μπορούν να «αναχαιτίσουν» μέχρι και 30 περιστατικά την ημέρα που θα πήγαιναν π.χ. στον «Ευαγγελισμό».
Για τους πολίτες το πρόβλημα είναι οι ιδιωτικές δαπάνες, που προσεγγίζουν το 60%, λέει ο Π. Ψυχάρης. «Το 95% των παραπεμπτικών των γιατρών εκτελούνται σε μεγάλα ιδιωτικά κέντρα. Πρέπει να γίνει προσπάθεια αναστροφής. Το όφελος θα είναι μεγάλο αν μείνουν στη δημόσια υγεία οι εξετάσεις. Για παράδειγμα, η μέτρηση οστικής πυκνότητας θα ωφελήσει τους πολίτες και θα κάνει άμεσα απόσβεση. Θα προτιμούσα στο Κ.Υ. Βύρωνα να δουλεύουν δύο βάρδιες ακτινολόγων το μηχάνημα και να κάνει απόσβεση σε 2-3 μήνες».
