Τρενάκι του τρόμου οι χρηματαγορές

Μετά από έναν μακροχρόνιο κύκλο ανόδου, τα χρηματιστήρια της υφηλίου είχαν τις τελευταίες ημέρες τη χειρότερη εβδομάδα των τελευταίων δύο ετών. Οι τιμές των μετοχών βυθίστηκαν, ανέκαμψαν, βυθίστηκαν και ανέκαμψαν ξανά, εκτοξεύοντας την αβεβαιότητα και τον φόβο των επενδυτών στα ύψη.

Dow Jones και S&P 500, οι δύο κορυφαίοι δείκτες του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, εισήλθαν στην επικράτεια της διόρθωσης, καταγράφοντας συνολικές απώλειες 10% από τα ιστορικά υψηλά στα τέλη του προηγούμενου μηνός.

Η αναστάτωση ξεκίνησε την προπερασμένη Παρασκευή, όταν τα καλύτερα των αναμενόμενων στοιχεία για την απασχόληση τροφοδότησαν εκτιμήσεις για άνοδο πληθωρισμού και μεγαλύτερη της προβλεπόμενης αύξηση των επιτοκίων της Fed φέτος, οδηγώντας τον Dow Jones σε πτώση 666 μονάδων.

Η πτώση αυτή άνοιξε τον ασκό του Αιόλου: τη Δευτέρα ο Dow έχασε 1.175 μονάδες, ενώ ενδοσυνεδριακά έφτανε να χάνει έως και 1.597 μονάδες – τις περισσότερες στην 121χρονη ιστορία του.

Την Τρίτη ανέκαμψε με άνοδο 527 μονάδων, ενώ την Τετάρτη έκλεισε περίπου στα ίδια, με πτώση 19 μονάδων. Την Πέμπτη όμως ξαναβούτηξε στα βαθιά, υποχωρώντας 1.033 μονάδες ή 4,2%, για να ανακάμψει εκ νέου την Παρασκευή με άνοδο 1,38%.

Το ξεπούλημα των μετοχών δεν περιορίστηκε στις αγορές των ΗΠΑ. Ολοι οι χρηματιστηριακοί δείκτες του πλανήτη, τόσο στις ανεπτυγμένες όσο και τις αναδυόμενες αγορές, βούτηξαν στα βαθιά, εξαερώνοντας συνολική χρηματιστηριακή αξία 5,2 τρισ. δολαρίων από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου.

Στην Κίνα, οι απώλειες στο Χρηματιστήριο της Σανγκάης από τα υψηλά διετίας που σημειώθηκαν στα τέλη Ιανουαρίου άγγιξαν το 14,6%, στο Χονγκ Κονγκ το 13%, ενώ στη Σεντζέν το 15,4%.

Στην Αργεντινή ο δείκτης Merval -που από τις αρχές του 2017 σημείωνε άνοδο 110%- βυθίστηκε την περασμένη εβδομάδα κατά 16%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη πτώση παγκοσμίως.

Στην Ιαπωνία, ο δείκτης Nikkei, έχοντας επιτύχει στα τέλη Ιανουαρίου το υψηλότερό του επίπεδο από τις αρχές του 1990, υποχώρησε κατά 12,6%.

Στην Ευρώπη, ο γερμανικός DAX 30 στο Χρηματιστήριο της Φρανκφούρτης υποχώρησε 11,7% σε σχέση με τα ιστορικά ρεκόρ του προηγούμενου μήνα, το Χρηματιστήριο της Στοκχόλμης 11,5%, ενώ οι υπόλοιπες μεγάλες αγορές της ηπείρου κατέγραψαν απώλειες 9% με 11%.

Το «τρενάκι του τρόμου» δεν άφησε εκτός ούτε την Αφρική, όπου ο δείκτης FTSE JSE All-Share Index του Χρηματιστηρίου του Γιοχάνεσμπουργκ κατέγραψε απώλειες 11%.

Μερίδα αναλυτών απέδωσε την αιτία αυτού του χαμού στον περιβόητο «δείκτη φόβου» ή δείκτη μεταβλητότητας VIX και τα στοιχήματα που παίζονται μέσω παραγώγων χρηματιστηριακών προϊόντων πάνω σε αυτόν.

Ο VIX αποτελεί ένα μέτρο για το πώς οι διαχειριστές κεφαλαίων αποτιμούν τις οικονομικές, πολιτικές και χρηματοπιστωτικές πιέσεις στις εισηγμένες εταιρείες του αμερικανικού χρηματιστηρίου. Λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα προαίρεσης (options) για να υπολογίσει την κίνηση του S&P 500 τις επόμενες 30 ημέρες και συντάσσεται από την αγορά options του Σικάγου CBOE.

Από μόνος του ο δείκτης αυτός δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας αριθμός. O μακροπρόθεσμος μέσος όρος του είναι 20. Αν ο VIX είναι μεγαλύτερος του 30, τότε υπάρχει ανησυχία, ενώ μεγαλύτερος του 40 σημαίνει κρίση.

Τις μεγαλύτερες ανόδους ο VIX τις έχει καταγράψει στη διάρκεια του κραχ του 2008, όταν ξεπέρασε το 90, και το 1987, όταν η απελευθέρωση των κεφαλαιαγορών από Ρίγκαν και Θάτσερ τον εκτόξευσε στο 150.

Στο μεγαλύτερο μέρος του 2017, ο VIX κυμαινόταν μεταξύ 10 και 12. Την περασμένη Δευτέρα όμως σημείωσε άνοδο 84% και την Τρίτη άγγιξε το 50, για υποχωρήσει την Παρασκευή κοντά στο 30.

Πάνω στον VIX αυτόν έχουν δομηθεί επενδυτικά παράγωγα τα οποία ποντάρουν ότι οι αγορές θα παραμείνουν ψύχραιμες.

Τα χρήματα που έχουν επενδυθεί σε αυτά τα παράγωγα δεν είναι πολλά. Μόλις 8 δισ. δολάρια έναντι 23 τρισ. δολαρίων που αποτελούν τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου που συνδέονται με τις μετοχές του S&P 500. Ο φόβος όμως είναι αλλού.

Η μεταβλητότητα -την οποία εμπορεύονται τα παραπάνω προϊόντα- αποτελεί σήμερα σημαντική παράμετρο και σε επενδυτικές στρατηγικές εκατοντάδων δισ. δολαρίων.

Χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο ρίσκου και ενσωματώνεται σε πολλές αλγοριθμικές στρατηγικές trading. Τεράστια επενδυτικά κεφάλαια είναι μοχλευμένα στη μεταβλητότητα, έχουν κάποιου είδους στόχο μεταβλητότητας.

Το πρόβλημα είναι ότι όταν ξεσπάσει αναταραχή, οι στρατηγικές αυτές πρέπει να αναπροσαρμοστούν επιδεινώνοντας μια αγορά που είναι ήδη υπό πίεση.

Ο κίνδυνος είναι η μεταβλητότητα να τροφοδοτήσει τελικά ακόμη μεγαλύτερη μεταβλητότητα, ενεργοποιώντας επαναλαμβανόμενες πωλήσεις.

«Αυτό που ο κόσμος πρέπει να φοβάται είναι ένα “άτακτο ξετύλιγμα” των 1,5 -2 τρισ. δολαρίων που έχουν επενδυθεί σε στρατηγικές αντιστάθμισης χρηματοοικονομικών κινδύνων που είναι μοχλευμένες στη χαμηλή μεταβλητότητα» τονίζει ο Κρις Κόουλ, διαχειριστής του hedge fund Artemis Capital, που από το 2012 ποντάρει σε ένα νέο κραχ και αυτές τις ημέρες κερδίζει τα μαλλιοκέφαλά του.